Một mạng lưới đại học trên vùng đô thị

A Simple Heart là nghiên cứu Dogma phát triển trong giai đoạn 2002–2011 về vùng đô thị Tây Bắc châu Âu. Dự án xem khu vực được nối bởi Amsterdam, Brussels và Cologne như một mạng lưới có thể tổ chức lại quanh hoạt động học tập. Đây là một mô hình lý thuyết, không phải quy hoạch được thực hiện đồng loạt hay một trường đại học đã xây dựng. Những hình ghép, bản đồ và mặt bằng mô tả cách một cấu trúc chung có thể xuất hiện tại nhiều địa điểm.

Trong bối cảnh đầu những năm 2000, Dogma đặt câu hỏi về quan hệ giữa giáo dục và sản xuất. Kiến thức, thông tin và việc học ngày càng tham gia trực tiếp vào hoạt động kinh tế. Từ cách đọc ấy, nhóm dùng hình ảnh trường đại học như một nơi tạo ra năng lực lao động. Đây là lập luận của các tác giả trong nghiên cứu, không phải cách định nghĩa duy nhất về đại học hay về các thành phố được đề cập.

Sơ đồ vùng nghiên cứu ở Tây Bắc châu Âu.Ảnh: Dogma

Từ khu văn phòng sang nơi học tập

Đối tượng chuyển đổi là những khu tập trung văn phòng và cơ sở sản xuất tri thức. Thay vì giả định một khu đất trống để xây toàn bộ từ đầu, A Simple Heart đặt các công trình đang có vào giữa một hệ thống mới. Phần bên trong được cải tạo thành nơi học, làm việc và sử dụng chung. Các khối bổ sung chạy quanh chu vi, đảm nhiệm chỗ ở cho sinh viên và người giảng dạy.

Hai lớp này có vai trò khác nhau. Công trình cũ trong khu vực cung cấp một tập hợp không gian đã tồn tại; cấu trúc ở mới tạo ra ranh giới có thể nhận biết. Trong các hình đặt trên ảnh hàng không, những khối nhà bên trong vẫn có kích thước, hướng và khoảng cách khác nhau. Một đường bao mới không xóa sạch sự khác biệt ấy, mà tập hợp chúng thành một khuôn viên có giới hạn rõ ràng.

Sơ đồ can thiệp đặt trên ảnh nền Düsseldorf.Ảnh: Dogma

Nhà ở tạo thành đường biên

Về hình thức, các dải nhà ở dài bao quanh những khoảng sân rất lớn. Đường biên có chiều dày sử dụng, không chỉ là hàng rào hoặc nét vẽ trên bản đồ. Trong nó có nơi ở và làm việc của những người gắn với trường. Phía trong là hệ thống tiện ích cộng đồng được chuyển đổi từ các cấu trúc hiện hữu. Hình thức sân vì vậy xuất hiện ở quy mô lớn hơn sân của một tòa nhà thông thường.

Mặt bằng điển hình của dải nhà thể hiện các đơn vị lặp lại. Khi kéo dài, chúng tạo nên một mặt đứng liên tục. Trong các phối cảnh, đường ngang của công trình trở thành yếu tố chủ đạo, đặt cạnh những địa hình, cây cối và dấu vết của khu vực cũ. Những hình này diễn tả một nguyên tắc tổ chức, không nhằm mô phỏng chính xác trạng thái hoàn thiện của một dự án thi công cụ thể.

Một phép thử tổ chức khu đất tại Duisburg.Ảnh: Dogma

Một nguyên tắc tại nhiều thành phố

Hồ sơ trình bày các vị trí tại Düsseldorf, Duisburg và Amsterdam. Mỗi vị trí được thể hiện bằng ảnh hàng không cùng mặt bằng. Những hình đặt cạnh nhau cho thấy cùng một cách bao quanh có thể gặp những điều kiện khác nhau: cấu trúc đường sá, các khối văn phòng và phần đất chưa xây dựng không giống nhau. Sự lặp lại nằm ở quan hệ giữa vành đai ở và vùng tiện ích chung, chứ không ở việc sao chép nguyên một khu đất.

Trong bản đồ vùng, các địa điểm không tồn tại như những đảo riêng biệt. Chúng thuộc một mạng lưới đô thị có khả năng kết nối. Phạm vi nghiên cứu vì thế đi từ đơn vị ở trong dải nhà đến sân lớn và tiếp tục tới hệ thống nhiều khuôn viên. Những thay đổi về tỷ lệ là một phần của cách trình bày: hình chi tiết mô tả cấu tạo nơi ở, còn bản đồ chỉ ra vị trí của chúng trong một vùng rộng hơn.

Bản vẽ phương án đặt trong khu vực Amsterdam.Ảnh: Dogma

Giả thuyết về điều kiện sống của người học

Nghiên cứu không dừng ở hình học khuôn viên. Dogma hình dung một tình huống trong đó nhà nước cung cấp nơi ở và làm việc cho sinh viên, đồng thời trả cho họ khoản thu nhập như người lao động. Đó là giả thuyết chính trị và xã hội nằm trong đề xuất. Không có cơ sở để đọc các hình phối cảnh như minh chứng rằng mô hình hỗ trợ ấy đã được áp dụng tại những thành phố xuất hiện trong bản đồ.

Sự gắn kết giữa chỗ ở và nơi học được đặt trong bối cảnh đời sống thiếu ổn định của người học và người làm nghiên cứu. Với các tác giả, việc ở không phải phần phụ nằm ngoài tổ chức giáo dục. Nó tham gia trực tiếp vào thời gian, điều kiện làm việc và quan hệ giữa các thành viên. Bởi vậy, các khối ở được dùng làm cấu trúc chính của toàn bộ khuôn viên thay vì được đẩy thành một khu ký túc xá ở rìa xa.

Ảnh ghép mặt đứng dài xác định ranh giới không gian chung.Ảnh: Dogma

Bản vẽ, hình ghép và quá trình nghiên cứu

Các hình ghép cuối bộ hồ sơ đặt những dải nhà dài vào cảnh quan khác nhau. Đường chân trời, bề mặt đất và màu sắc tạo ra sự khác biệt, trong khi khối nhà giữ tính lặp và chiều ngang. Chúng không phải ảnh chụp kiến trúc. Phương tiện biểu đạt này giúp trình bày một ý niệm về giới hạn không gian và nơi cư trú mà chưa gắn với một bộ vật liệu thi công đã được chốt.

A Simple Heart còn xuất hiện trong bài nghiên cứu của chính Dogma công bố năm 2011 và trong bộ sưu tập của FRAC Centre-Val de Loire. Các hồ sơ lưu trữ ghi những mốc theo phạm vi từng phiên bản, trong khi nghiên cứu tổng thể kéo dài qua nhiều năm. Giai đoạn 2002–2011 tương ứng với quá trình phát triển nghiên cứu, không phải thời gian thi công một công trình. Tư liệu gồm những phép thử ở nhiều quy mô, từ căn ở đến vùng đô thị.

Dải nhà ở và khoảng đất mở trong một phối cảnh nghiên cứu.Ảnh: Dogma
Đọc thêm +