Tuổi nhỏ ở Osaka
Tadao Ando sinh năm 1941 tại Osaka. Ông lớn lên cùng bà ngoại trong một căn nhà liền dãy khoảng 50 m², giữa khu phố có thợ mộc, thợ sắt và thợ kính. Khi còn nhỏ, Ando thường đến xưởng mộc, lấy những mẩu gỗ thừa để làm đồ vật. Hồ sơ do văn phòng ông công bố xem môi trường thợ thủ công này là nơi học tập đầu tiên của một người về sau không theo học đại học kiến trúc. [1]
Thời niên thiếu, Ando từng thi đấu quyền Anh chuyên nghiệp trước khi chuyển sang kiến trúc. Ông tự học, đến xem các đền, chùa ở Kyoto và Nara, rồi đi qua châu Âu, Hoa Kỳ và châu Phi trong thập niên 1960. Con đường đến nghề của ông vì thế không gắn với một trường kiến trúc hay một văn bằng đại học. [8]
Tự học qua sách và những chuyến đi
Ando kể trong hồ sơ Pritzker rằng khoảng 18 tuổi, ông bắt đầu đến các đền, chùa và trà thất ở Kyoto, Nara. Tại hiệu sách cũ ở Osaka, ông mua sách về Le Corbusier rồi chép lại bản vẽ nhiều lần. Khi đi nước ngoài, ông mang theo sổ ký họa để ghi lại các công trình đã xem. [2]
Trong cuộc phỏng vấn với Pinault Collection năm 2021, Ando nhớ lại chuyến đến Paris tháng 9 năm 1965: ông xem Notre-Dame rồi đến Villa Savoye. Khi muốn gặp Le Corbusier, ông biết người kiến trúc sư đã qua đời trước đó. Ando cũng kể mình ở Paris trong các cuộc đình công tháng 5 năm 1968. Đây là những trải nghiệm được chính ông nhắc tới khi nói về thời gian hình thành quan điểm nghề nghiệp. [3]
1969: mở văn phòng tại quê nhà
Sau những chuyến đi, Ando lập văn phòng riêng ở Osaka năm 1969. Đầu thập niên 1970, ông trình bày loạt phương án nhà ở mang tên Urban Guerrilla Houses, trong bối cảnh điều kiện sống đô thị chịu sức ép của tăng trưởng kinh tế. Tomishima House, hoàn thành năm 1973, là phương án được xây dựng trong loạt này. Nhà dùng tường bê tông bao quanh và lấy ánh sáng qua mái. [1]
Row House in Sumiyoshi, còn gọi là Azuma House, hoàn thành năm 1976 và nhận giải thường niên của Viện Kiến trúc Nhật Bản năm 1979. Ngôi nhà hai tầng nằm giữa một dãy nhà gỗ, với sân trời ở giữa. Từ đó, các công trình như Ishihara House và Koshino House tiếp tục phát triển cách bố trí nhà ở hướng vào trong, sử dụng tường bê tông, kính và ánh sáng từ những vị trí được lựa chọn cụ thể. [4]
Bê tông, ánh sáng và bản vẽ
Bê tông của Ando thường để lộ cả kết cấu lẫn bề mặt. Ông nhấn mạnh chất lượng ván khuôn: ghép kín, chính xác, hạn chế nước thoát qua mối nối. Những lỗ tròn trên tường là dấu bu lông giữ khuôn. Tay nghề mộc vì thế tham gia trực tiếp vào chất lượng bề mặt bê tông. [2]
Bản vẽ cũng là một phần rõ rệt trong quá trình làm việc. Triển lãm năm 2019 của Cơ quan Văn hóa Nhật Bản tập hợp các tài liệu vẽ tay trước khoảng năm 1990, từ Sumiyoshi, Koshino đến Rokko và Church of the Light. Nhiều bản đặt mặt bằng cùng mặt cắt, phối cảnh và hình chiếu trục đo trên một tờ. Tư liệu này cho thấy cách Ando ghi lại ý định tổ chức không gian qua các loại hình biểu diễn khác nhau. [12]
Naoshima: một địa điểm, nhiều giai đoạn
Ando đến Naoshima lần đầu vào cuối thập niên 1980. Lịch sử hòn đảo gắn với công nghiệp luyện đồng; khí thải từng làm suy giảm cây xanh trên đảo và khu vực lân cận. Trong dự án nghệ thuật tại đây, ông phát triển một chuỗi công trình qua nhiều năm thay vì một tòa nhà duy nhất. Benesse House Museum được đặt trên mũi đất phía nam, với hơn một nửa khối tích nằm trong đất. [10]
Năm 1995, khu lưu trú Oval được bổ sung trên ngọn đồi phía sau bảo tàng; các phòng hướng vào hồ nước hình bầu dục. Sau Chichu Art Museum là Lee Ufan Museum năm 2010 và ANDO MUSEUM năm 2013. Công trình sau cùng cải tạo một ngôi nhà gỗ khoảng một thế kỷ tuổi, giữ hình thức bên ngoài nhưng đưa tường bê tông mới vào bên trong. Chuỗi dự án ghi lại nhiều cách làm việc với địa hình và kiến trúc có sẵn. [10]
Giảng dạy và làm việc ngoài Nhật Bản
Dù không được đào tạo kiến trúc qua đại học, Ando được mời giảng dạy tại Yale năm 1987, Columbia năm 1988 và Harvard năm 1990. Các mốc này được ghi trong hồ sơ của TOTO Gallery MA. Cùng giai đoạn, ông nhận Huy chương Alvar Aalto năm 1985 và Huy chương Vàng của Viện Hàn lâm Kiến trúc Pháp năm 1989. [6]
Từ thập niên 1990, phạm vi hoạt động mở rộng sang châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Triển lãm Tadao Ando: Endeavors tại Tokyo năm 2017 nhìn lại quá trình này qua hơn 200 mô hình, bản vẽ và ký họa. Nội dung triển lãm không chỉ gồm nhà ở và ánh sáng, mà còn có các nhóm về địa điểm, công trình hiện hữu, khoảng trống và hoạt động nuôi dưỡng cộng đồng. [5]
Pritzker và những hoạt động xã hội
Năm 1995, Ando nhận giải Pritzker, trở thành người thứ 18 được trao giải. Lễ trao diễn ra tại Grand Trianon, Versailles. Hồ sơ giải thưởng khi ấy đã ghi nhận một danh mục gồm nhà ở, chung cư, nơi thờ tự, bảo tàng và công trình thương mại, cho thấy phạm vi thực hành mở rộng từ những ngôi nhà nhỏ đầu tiên. [25]
Sau động đất Hanshin–Awaji năm 1995, Ando tham gia hỗ trợ tái thiết với vai trò chủ tịch một ủy ban hoạt động trong mười năm. Ông cũng tham gia Setouchi Olive Foundation, hướng tới phục hồi môi trường tại Teshima sau tổn hại do chất thải công nghiệp. Các hoạt động này được nêu trong hồ sơ Kyoto Prize, giải ông nhận năm 2002. Năm 1997, Ando trở thành giáo sư tại Đại học Tokyo. [7]
Bảo tàng trong công trình có sẵn
Ở Venice, Punta della Dogana đánh dấu một hướng công việc khác: chuyển đổi một quần thể kho hải quan lịch sử thành nơi trưng bày nghệ thuật. Dự án hoàn thành năm 2009, làm lộ lại tường gạch và hệ vì kèo gỗ, đồng thời đưa một khối bê tông mới vào trung tâm. Các lớp cũ và mới hiện diện cạnh nhau trong cùng một không gian sử dụng. [22]
Với Bourse de Commerce ở Paris, dự án được thực hiện cùng NeM / Niney et Marca Architectes, Agence Pierre-Antoine Gatier và Setec Bâtiment. Khối trụ bê tông bổ sung vừa bao một phòng trưng bày, vừa tổ chức đường đi và chứa các bộ phận kỹ thuật. Công trình mở cửa cho công chúng năm 2021. Phần cải tạo được triển khai song song với việc phục hồi các thành phần kiến trúc lịch sử. [23][24]
Các mốc thời gian +
- 1941
Sinh tại Osaka, Nhật Bản. [8]
- 1969
Thành lập Tadao Ando Architect & Associates tại Osaka. [7]
- 1976–1979
Hoàn thành Azuma House; công trình nhận giải thường niên của Viện Kiến trúc Nhật Bản. [4]
- 1983
Hoàn thành Rokko Housing I. [12]
- 1989
Hoàn thành Church of the Light. [15]
- 1992
Benesse House Museum mở cửa trên đảo Naoshima. [18]
- 1995
Nhận giải Pritzker. [25]
- 1997
Trở thành giáo sư Đại học Tokyo; nhận RIBA Royal Gold Medal. [7]
- 2002
Nhận Kyoto Prize; bảo tàng Modern tại Fort Worth mở cửa. [7][21]
- 2004
Chichu Art Museum hoàn thành. [19]
- 2009
Hoàn thành cải tạo Punta della Dogana. [22]
- 2021
Bourse de Commerce – Pinault Collection mở cửa. [24]
