Chương trình dành cho người cao tuổi
Home for the Elderly tại Akita là phương án được Junya Ishigami phát triển từ năm 2012 cho một cơ sở chăm sóc người cao tuổi, trong đó có người sống với chứng sa sút trí tuệ. Thuyết minh đặt trọng tâm vào sự khác nhau giữa các không gian: phòng ở, lối vào và nơi sinh hoạt chung có những đặc điểm riêng. Bài viết trình bày phương án được công bố, không xác định đây là hồ sơ một cơ sở đã đi vào vận hành.
Trong giải thích của tác giả, tính khác biệt của từng nơi được gắn với mục tiêu giúp cư dân nhận biết vị trí. Đây là ý định thiết kế của Ishigami. Ông tìm kiếm sự khác nhau trong chính hình dạng và cấu tạo kiến trúc, thay vì chỉ bổ sung những hình ảnh trang trí lên các phòng giống nhau. Từ đó, dự án chuyển sang khảo sát các ngôi nhà cũ đã có lịch sử sử dụng riêng.
Những ngôi nhà dự kiến tháo dỡ
Nhóm thiết kế tìm hiểu những căn nhà ở nhiều nơi tại Nhật Bản đã được dự kiến tháo dỡ. Chúng được xem xét như những bộ phận có thể chuyển đến khu đất mới. Các căn nhà không đồng nhất về kích thước, cách dựng khung hoặc hình dạng mái. Những khác nhau ấy gắn với địa phương xây dựng, người thợ thực hiện và các thay đổi trong thời gian sử dụng.
Đối tượng thu thập vì thế không chỉ là những thanh gỗ rời để đưa trở lại kho vật liệu. Phương án quan tâm đến các bộ khung vẫn giữ mối quan hệ giữa cột, dầm và mái. Khi được đưa tới Akita, chúng có thể tạo những đơn vị không gian khác nhau trong một công trình chung. Việc dùng lại cấu trúc có sẵn cũng khiến quá trình thiết kế liên quan trực tiếp đến những gì thực tế tìm được ở các ngôi nhà.
Chuyển nhà bằng phương pháp hikiya
Thuyết minh nhắc đến hikiya, phương pháp di chuyển một ngôi nhà mà không tháo rời hoàn toàn bộ khung. Một số bộ phận được tháo để phục vụ vận chuyển, nhưng cấu trúc chính giữ được quan hệ lắp ghép của nó. Nhóm thiết kế mô tả việc thuê xe sàn thấp, khảo sát tuyến đường và xin những giấy phép cần thiết để chuyển các bộ phận nhà đến khu đất.
Các bước vận chuyển là phần cụ thể của quá trình tập hợp cấu kiện. Kích thước ngôi nhà, khả năng đi qua đường và phương thức chuyên chở cùng hiện diện trong nghiên cứu. Hồ sơ có hình minh họa việc chuyển một cấu trúc nhà từ nơi này sang nơi khác. Công trình mới được hình thành từ những đơn vị đã có sẵn, với một giai đoạn di chuyển trước khi chúng được sắp xếp trong tổng thể.
Mô đun tatami và cách ghép các khung
Một cơ sở để kết hợp các căn nhà là quan hệ kích thước với chiếu tatami trong kiến trúc nhà ở Nhật Bản. Các cấu trúc không giống hệt nhau, nhưng có những mô đun gần nhau để nhóm thiết kế nghiên cứu sự tiếp nối. Mặt bằng mới được phát triển bằng cách đặt các bộ khung cạnh nhau và điều chỉnh quan hệ giữa chúng, tạo thành một tổ hợp lớn.
Tính tương đồng về mô đun không xóa bỏ sự khác nhau của các bộ khung. Khoảng cột, chiều cao và hình mái vẫn mang dấu vết của từng căn nhà ban đầu. Việc ghép nối do đó diễn ra giữa những thành phần có đặc điểm riêng, thay vì lắp một hệ phòng tiêu chuẩn lặp lại hoàn toàn. Hồ sơ trình bày cả kích thước phòng dựa trên tatami và hình ảnh cấu trúc nhà truyền thống để giải thích cơ sở của quá trình này.
Giữ khung và mái, bỏ các lớp hoàn thiện
Khi nghiên cứu việc kết hợp các nhà rất khác nhau thành một công trình, nhóm thiết kế nhận thấy khó tạo ra sự liên tục chỉ bằng cách nối nguyên trạng các căn nhà. Giải pháp được mô tả là tháo những lớp hoàn thiện, giữ lại bộ khung và mái. Các đặc điểm riêng vì vậy còn lại trong cấu tạo và tỷ lệ, thay vì xuất hiện dưới dạng nhiều mặt tiền cũ đứng cạnh nhau.
Ngay cả sau khi bỏ các lớp hoàn thiện, các bộ khung vẫn khác biệt. Chúng phản ánh cách làm của người thợ và những điều chỉnh qua thời gian. Trong phương án, sự khác nhau này trở thành phần vật chất của không gian mới: một nhịp dầm, một góc mái hoặc một quan hệ cột không hoàn toàn giống khu vực kế bên. Các cấu trúc cũ được đặt trong một tổ chức sử dụng mới, với những phần tiếp nối thành một cơ sở chung.
Phòng ở và không gian sinh hoạt
Cách đặt những bộ khung quyết định việc một vùng trở thành phòng ở, phòng ăn hay không gian trưng bày và sinh hoạt. Tên gọi chức năng mới không nhất thiết trùng với căn phòng trong ngôi nhà ban đầu. Cùng một nguồn cấu kiện có thể tham gia tạo ra nhiều phạm vi sử dụng khi được tổ chức lại trong tổng thể. Sự ghép nối vừa giữ những khác biệt vừa tạo các quan hệ chung giữa các khu vực.
Ishigami mô tả mong muốn về một nơi có nét quen thuộc của nhà ở, dù cư dân bắt đầu cuộc sống tại một cơ sở mới. Ý định ấy được diễn đạt bằng phương pháp lựa chọn và bố trí khung nhà, không phải bằng một kết luận về hiệu quả chăm sóc. Trong hồ sơ phương án, phần kiến trúc được xác định qua các căn nhà thu thập, những bộ phận được giữ lại, phương thức vận chuyển và việc phân bố chức năng dưới các mái có sẵn.
