Một nguyên mẫu nhà trọ cho London
Like a Rolling Stone là nghiên cứu nhà ở tạm thời do Dogma phối hợp với Black Square thực hiện năm 2016. Dự án được phát triển trong khuôn khổ Home Economics tại gian trưng bày Anh của Biennale Kiến trúc Venice. Đề tài là boarding house, một kiểu nhà cho thuê trong đó người ở có chỗ riêng và sử dụng những dịch vụ sinh hoạt do một bộ máy chung đảm nhiệm. Nguyên mẫu hướng đến London, nhưng không được trình bày như một tòa nhà đã xây xong tại một địa chỉ duy nhất.
Việc cư trú có thời hạn là điều kiện cơ bản của đề bài. Người thuê không nhất thiết muốn hoặc có thể lập một gia đình ổn định trong một căn hộ lâu dài. Dogma và Black Square xem xét những người thường xuyên thay đổi nơi sống theo công việc. Thay vì chỉ thu nhỏ căn hộ thông thường, nhóm nghiên cứu đặt câu hỏi về những hoạt động nào cần ở trong phần riêng và những hoạt động nào có thể được tổ chức chung cho cả nhà.
Lịch sử boarding house và công việc nội trợ
Boarding house từng là một hình thức cư trú phổ biến, đặc biệt tại Hoa Kỳ trong thế kỷ XIX. Trong cách mô tả của nhóm nghiên cứu, điểm phân biệt không chỉ nằm ở thời hạn thuê. Nấu ăn, dọn dẹp và các công việc chăm sóc nhà được xem như lao động có người đảm nhiệm và được trả công. Người ở trả cho dịch vụ ấy cùng với việc thuê không gian, thay vì mỗi phòng tự trở thành một hộ gia đình thu nhỏ thực hiện mọi việc riêng rẽ.
Dự án trở lại mô hình lịch sử này trong bối cảnh nhà cho thuê dịch vụ đã được nhiều doanh nghiệp khai thác. Tuy nhiên, phiên bản Dogma và Black Square đề xuất đặt vấn đề khả năng chi trả ở trung tâm cơ chế vận hành. Tổ chức phi lợi nhuận được hình dung như đơn vị tiếp nhận đất và quản lý nhà. Những lập luận về lao động nội trợ, thời gian cư trú và giá thuê vì thế xuất hiện trước khi phương án được cụ thể hóa thành mặt bằng hay mặt đứng.
Những mảnh đất còn lại trong thành phố
Bản đồ nghiên cứu đánh dấu các vị trí có khả năng tiếp nhận nhà trọ dọc theo tuyến giao thông ở London. Đó là những khu đất trống hoặc phần đất chưa có mục đích sử dụng rõ ràng. Nhóm thiết kế xây dựng kịch bản trong đó chủ đất công hoặc tư cho tổ chức phi lợi nhuận thuê với giá thấp hơn thông qua thỏa thuận quy hoạch. Giấy phép xây dựng có thời hạn được gắn với việc kiểm soát tiền thuê chỗ ở.
Một nguyên mẫu chung được thử trên nhiều loại hình khu đất. Ở nơi hẹp, nó có thể phát triển thành khối cao vừa phải. Ở nơi rộng hơn, các dãy nhà tạo thành sân chung hoặc xuất hiện song song, ngăn cách bởi vườn. Những hình ghép vào cảnh quan London minh họa các khả năng ấy. Chúng không ghi nhận nhiều công trình đã hoàn thành, mà thể hiện cách một hệ kết cấu và đơn vị ở có thể biến đổi khi gặp những ranh đất khác nhau.
Khung bê tông và những lõi ở lắp sẵn
Hệ xây dựng được đề xuất gồm khung bê tông theo mô-đun và các sàn bê tông đúc sẵn. Mặt ngoài sử dụng tấm kim loại cách nhiệt nhẹ cùng cửa khung kim loại. Trong mỗi nhịp kết cấu có một lõi ở chứa những thành phần cần bố trí chính xác: hốc ngủ cho một hoặc hai người, giá và tủ, phòng tắm riêng và bếp nhỏ. Các lõi giống nhau được sản xuất trước rồi đặt vào khung sau khi phần kết cấu chính đã hoàn thành.
Cách tách khung và lõi tạo ra hai nhịp tổ chức đồng thời. Khung xác định khả năng mở rộng của tòa nhà, còn lõi xác định những điều kiện riêng tư và tiện nghi của từng người ở. Thang bộ tham gia vào nhịp các lõi, trong khi thang máy có thể gắn thêm ở mặt ngoài. Các bản vẽ mặt bằng, mặt cắt và trục đo mô tả rõ quan hệ này. Những mục tiêu về giảm chi phí và đơn giản hóa thi công là mục tiêu của nguyên mẫu, không phải số liệu đo được từ một công trình vận hành.
Không gian liên tục quanh chỗ ngủ riêng
Phần ở không được chia thành một chuỗi căn hộ khép kín bằng tường bao từng hộ. Các lõi riêng đứng trong một không gian chung liên tục, với những đoạn có chiều cao hai tầng. Người ở có thể sử dụng phần quanh lõi làm nơi ngồi, gặp nhau hoặc làm việc. Chỗ ngủ và phòng tắm được đặt trong bộ phận riêng, trong khi không gian bên ngoài không bị quy định hoàn toàn bằng một tên phòng duy nhất.
Nội thất gắn với những cửa sổ nhô ra mặt đứng. Bàn và chỗ ngồi được bố trí ở những vị trí đó, làm cho mép nhà trở thành nơi sử dụng thực sự thay vì chỉ là lớp bao che. Các phối cảnh dùng lõi màu xanh để phân biệt thành phần cố định với khung sáng màu xung quanh. Từ một hốc ngủ nhỏ, tầm nhìn mở ra khoảng sinh hoạt chung và lớp cửa ngoài. Quan hệ giữa cá nhân và tập thể được thể hiện bằng chiều sâu không gian, các góc nhìn và cao độ sàn.
Từ bản vẽ đến trưng bày tỷ lệ thật
Tại Home Economics, dự án được giới thiệu bằng mô hình tỷ lệ 1:1 cùng một ấn phẩm nghiên cứu về boarding house. Tỷ lệ thật cho phép thể hiện một phần quan hệ giữa cơ thể người, chỗ ngủ và phần không gian chung mà các bản tổng thể chỉ mô tả từ xa. Song song với trưng bày là những bản vẽ của các cấu hình nhà có quy mô khác nhau. Bộ tư liệu đi từ một đơn vị ở đến khả năng chiếm lĩnh cả một ô phố.
Danh sách thiết kế ghi Pier Vittorio Aureli và Martino Tattara của Dogma, hợp tác với Black Square. Nhóm cộng tác có Luciano Aletta, Ezio Melchiorre, Andrea Migotto và Stéphanie Savio. Các hình minh họa thể hiện nguyên mẫu, tình huống đặt vào đô thị và nội thất được đề xuất. Tính tạm thời trong dự án không chỉ là thời gian thuê một phòng; nó còn liên quan đến quyền sử dụng khu đất và thỏa thuận cho phép xây dựng, là những điều kiện nằm ngoài hình dạng của từng khối nhà.
