Chợ có mái tại trung tâm Rotterdam
Markthal nằm trong khu Laurenskwartier ở trung tâm Rotterdam, gần nhà thờ Laurens. Dự án của MVRDV được xây dựng trong bối cảnh tái phát triển khu trung tâm và hoàn thành năm 2014. Chương trình gồm chợ thực phẩm, nơi ăn uống, nhà ở, siêu thị và chỗ đỗ xe. Các thành phần ấy không được đặt thành những tòa nhà riêng trên cùng một khu đất, mà tập hợp trong một mặt cắt chung.
Mặt đất được dành cho không gian chợ lớn. Hai phía và phần trên của chợ là các căn hộ, tạo hình dạng giống một vòm dày. Dưới nền chợ có các tầng phục vụ thương mại và đỗ xe. Vì vậy, hình ảnh vòm khi nhìn từ quảng trường cũng là cách phân bố chương trình: phần rỗng ở giữa dành cho khách đến chợ, phần đặc quanh nó là diện tích sinh hoạt của cư dân.
Vòm được tạo bằng các căn hộ
Vòm Markthal không chỉ là một mái che nhẹ vượt nhịp. Trong chiều dày của nó có 228 căn hộ. Các tầng ở đi lên từ hai bên rồi nối qua phần trên, bao quanh gian chợ ở giữa. Trên mặt đứng ngoài, những hàng cửa và ban công thể hiện quy mô phòng ở bên trong khối lớn. Nhìn từ một đầu, người xem đồng thời thấy khung vòm và nhịp của các tầng căn hộ.
Căn hộ có quan hệ với hai phía khác nhau. Một phía hướng ra thành phố, nơi đặt ban công; phía còn lại có cửa nhìn vào không gian chợ theo tổ chức của dự án. Nhờ đó, phần ở không chỉ nằm cạnh một công trình thương mại mà trực tiếp tạo thành biên của nó. Khu ở tư nhân nằm trong chiều dày của vòm, còn nơi mua bán tập trung ở gian lớn phía dưới.
Gian chợ và các quầy ở mặt đất
Không gian bên trong vòm được tổ chức như một quảng trường có mái, với các quầy hàng và các điểm ăn uống. Chương trình ban đầu trình bày khoảng một trăm vị trí quầy. Những đơn vị nhỏ nằm trong một thể tích chung cao hơn nhiều lần chiều cao của quầy, nên khách có thể nhận ra gian chợ tổng thể ngay cả khi di chuyển giữa các lối đi ở mặt đất.
Các hoạt động mua bán và ăn uống nằm dưới bề mặt cong của khối nhà ở. Không gian chung không bị chia thành nhiều phòng thương mại kín nối bằng hành lang. Người đi qua có thể thấy các quầy khác, phần cuối gian chợ và bề mặt vòm phía trên. Quy mô của quầy và quy mô của gian chung cùng hiện diện: một bên liên quan tới thao tác mua hàng, bên kia liên quan tới việc định hướng trong toàn bộ công trình.
Hai đầu kính và hệ dây cáp
Hai đầu gian chợ được khép bằng mặt kính lớn. Octatube, đơn vị thiết kế và thi công các mặt này, mô tả hệ lưới cáp đứng và ngang ổn định những tấm kính. Kích thước được đơn vị này công bố là khoảng 42 m rộng và 35 m cao. Hệ cáp cho phép tạo bề mặt nhìn xuyên mà không chia nó bằng những hàng cột lớn ở giữa.
Lưới cáp là một cấu trúc có độ mềm nhất định, thay vì một khung cứng thông thường. Các tấm kính được cố định tại các nút liên kết trên lưới. Khi nhìn từ quảng trường, lớp kính cho thấy hoạt động trong chợ và tác phẩm phủ mặt vòm. Khi đứng trong nhà, người xem vẫn nhận được ánh sáng và hình ảnh của thành phố ở hai đầu. Lớp bao che lớn này tách điều kiện trong và ngoài mà không biến gian chợ thành một hộp kín.
Tác phẩm trên bề mặt trong của vòm
Mặt trong vòm được phủ bằng một tác phẩm quy mô lớn của Arno Coenen và Iris Roskam. Các hình ảnh liên quan đến thực phẩm xuất hiện trên diện tích khoảng 11.000 m², theo thông tin MVRDV công bố khi công trình tròn năm năm. Bề mặt ấy không nằm trong một phòng trưng bày riêng mà bao quanh không gian mua bán và ăn uống hằng ngày.
Tác phẩm theo chiều cong của phần nhà ở phía trên, nên từ mỗi vị trí trên nền chợ sẽ thấy một phần hình ảnh khác nhau. Những cửa của căn hộ nhìn vào chợ nằm trong cùng bề mặt lớn ấy. Vì vậy, lớp hình ảnh không xóa đi hoàn toàn công năng của vòm: các lỗ cửa vẫn cho biết phía sau là những tầng sử dụng. Phía ngoài giữ nhịp mặt đứng của nhà ở; phía trong là một bề mặt liên tục về hình ảnh quanh gian chung.
Những tầng nằm dưới chợ
Bên dưới mặt đất là siêu thị và hệ thống đỗ xe, với quy mô khoảng 1.200 chỗ theo hồ sơ dự án. Các chức năng này phục vụ cả tổ hợp và vị trí trung tâm của công trình. Việc đặt chúng dưới thấp để dành mặt đất cho chợ và các lối tiếp cận. Người sử dụng có thể chuyển giữa các tầng, trong khi gian chợ vẫn là không gian được nhận ra rõ nhất từ phía quảng trường.
Quá trình xây dựng tại một vị trí lâu đời của Rotterdam còn đi cùng khảo cổ. Các hiện vật tìm thấy tại khu đất được giới thiệu trong De Tijdtrap, một trưng bày thường trực bố trí ở khu cầu thang và các tầng gara. Theo thông tin của đơn vị vận hành, trưng bày này sử dụng chính những vật được tìm trong quá trình chuẩn bị xây dựng. Một tuyến giao thông vốn dẫn xuống các tầng ngầm đồng thời trở thành nơi giới thiệu lịch sử khu đất.
Các lớp sử dụng trong cùng một công trình
Markthal có những nhóm người sử dụng khác nhau: cư dân của các căn hộ, người đi chợ, khách đến ăn uống và người sử dụng các dịch vụ phía dưới. Họ không có cùng mục đích hay thời gian có mặt. Hình dạng vòm và phần chân nhà tập hợp các chức năng, nhưng bên trong vẫn có các ranh giới giữa diện tích công cộng, khu thương mại và nhà ở.
Công trình mở cửa năm 2014. Trong hồ sơ nhìn lại năm 2019, MVRDV tiếp tục mô tả nó qua sự kết hợp giữa 228 căn hộ, gian chợ cao và tác phẩm ở mặt trong vòm. Các thành phần này cũng là những phần dễ nhận ra trong tổ chức không gian: căn hộ làm thành một lớp bao quanh, chợ chiếm phần rỗng ở giữa, mặt kính khép hai đầu và các tầng ngầm bổ sung những chức năng không xuất hiện trực tiếp trên hình dáng bên ngoài.
