Thay thế đường trượt trong sân vận động có sẵn
Bergisel nằm trên sườn núi nhìn xuống Innsbruck, tại một địa điểm đã có lịch sử lâu dài về thi đấu nhảy trượt tuyết. Khu thể thao từng phục vụ các kỳ Thế vận hội mùa đông năm 1964 và 1976. Cuối thập niên 1990, đường trượt cũ cần được thay thế vì không còn đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Dự án mới của Zaha Hadid là một phần trong chương trình cải tạo sân vận động, không phải một khu thể thao hoàn toàn mới đặt lên sườn núi chưa có công trình.
Văn phòng thắng cuộc thi quốc tế tháng 12 năm 1999, với Liên đoàn trượt tuyết Áo là chủ đầu tư. Những nghiên cứu ban đầu đã được công bố trước khi nhà hoàn thành. Công trường bắt đầu năm 2001 và công trình mở chính thức tháng 9 năm 2002, dù đường trượt đã có hoạt động thi đấu trước đó. Các mốc này phản ánh những giai đoạn khác nhau của cùng dự án: lựa chọn phương án, xây dựng, sử dụng phần thể thao và khánh thành toàn bộ.
Hai loại người sử dụng trong cùng một hình khối
Nhiệm vụ kết hợp cơ sở thể thao chuyên biệt với không gian dành cho công chúng. Vận động viên cần tuyến tiếp cận và đường lấy đà có hình học được kiểm soát chặt, trong khi khách tham quan tới quán và sân nhìn toàn cảnh trên đỉnh tháp. Hai nhóm hoạt động khác nhau được đưa vào một cấu trúc gồm tháp đứng, đầu tháp và dải đường trượt dốc. Dự án vì vậy không thể được mô tả chỉ bằng hình ảnh của một thiết bị thể thao hoặc một đài quan sát riêng lẻ.
Thuyết minh của nhóm thiết kế gọi đây là sự kết hợp giữa một tháp và một cầu. Phần tháp đưa các không gian công cộng lên cao; phần đường trượt tiếp tục theo hướng sườn núi xuống vùng thi đấu. Ở chỗ gặp nhau, khối đầu tháp mở rộng và đổi hướng, chứa phần quán và những vùng nhìn ra ngoài. Trong mô hình, các phần ấy được nối bằng những mặt kéo dài, để hình ảnh công trình không tách thành một trụ đứng cộng với một thanh dốc đơn giản.
Hình học của đường lấy đà và đường núi
Đường lấy đà là phần có yêu cầu sử dụng riêng và không được xác định tùy ý theo hình thức kiến trúc. Nó phát triển theo độ dốc và hướng nhảy của khu thể thao, kết thúc ở vị trí đưa vận động viên ra khỏi mặt trượt. Hình khối bên ngoài bám theo tuyến ấy nhưng mở rộng tại tháp. Những mô hình nghiên cứu đặt công trình vào địa hình cho thấy đường dốc được nhìn cùng sườn núi, các bậc khán đài và khoảng trống của sân vận động.
Từ dưới chân dốc, phần đầu tháp xuất hiện ở trên cùng như một khối có chiều ngang, còn đường trượt tạo một nét chéo dài. Từ phía bên, quan hệ giữa nó với thân tháp hiện rõ hơn. Bộ ảnh mô hình giai đoạn sớm ghi nhiều hướng nhìn để nghiên cứu mối nối này. Các hình ấy là tài liệu trước xây dựng, không phải ảnh công trình thực tế; ảnh hoàn thành được đặt riêng để thể hiện vật liệu và tỷ lệ đã được thi công.
Tháp bê tông và phần kết cấu thép
Về kết cấu, dự án sử dụng thân tháp bê tông và phần khung thép gắn với đường trượt cùng khối đầu tháp. Sự khác nhau giữa hai hệ cấu kiện tương ứng với hai dạng làm việc: phần đứng đặt trên nền móng và phần dốc vượt qua khoảng trống. Những nghiên cứu khối thể hiện các mặt bên liên tục, nhưng khi xây dựng, cấu trúc phải giải quyết tải trọng của người sử dụng, thiết bị thể thao và các phần công cộng trên cao.
Đơn vị vận hành ghi phần đầu tháp có nhà hàng, sân quan sát và các bộ phận phục vụ. Các tầng vươn ra khỏi thân bê tông, đưa vùng ngồi và nhìn về phía thung lũng. Thông tin của công trình hoàn thành cũng phân biệt phương án kết cấu đường trượt ban đầu với giải pháp được thực hiện sau cùng. Vì vậy, mô hình cuộc thi có giá trị đối với lịch sử hình thức và tổ chức, nhưng không được dùng như một bản mô tả đầy đủ của kết cấu cuối cùng.
Hành trình của người tới quán và sân quan sát
Khách tới công trình có thể đi qua hệ tiếp cận của sân vận động để lên khu tháp. Một tuyến nâng nghiêng đưa người theo sườn dốc, sau đó thang máy trong tháp tiếp tục lên phần quán và sân quan sát. Những đoạn chuyển phương tiện và thay đổi cao độ nằm trong cùng hành trình. Khách không phải vận động viên vẫn có lý do sử dụng công trình ngoài những ngày diễn ra giải đấu, bởi phần trên cao được tổ chức như không gian nhìn toàn cảnh.
Các mặt kính ở đầu tháp đưa hướng nhìn ra Innsbruck và dãy núi xung quanh. Vị trí ấy khác với tầm nhìn của vận động viên dọc theo đường lấy đà: một bên là không gian dừng lại và quan sát, một bên là tuyến di chuyển có hướng và tốc độ xác định. Hai trạng thái được đặt cạnh nhau về mặt hình khối nhưng có công năng riêng. Những ảnh tổng thể chỉ ghi một phần quan hệ đó, còn mô hình cắt và hồ sơ vận hành giúp xác định các tuyến tiếp cận.
Công trình thể thao và sử dụng quanh năm
Bergisel vẫn là địa điểm thi đấu nhảy trượt tuyết, đồng thời có các hoạt động tập luyện trong những thời điểm khác của năm. Thông tin của vùng Innsbruck ghi sự kết hợp giữa đường trượt, nhà hàng và sân quan sát như một đặc điểm của cơ sở này. Trong lịch sử dự án, giải thưởng kiến trúc quốc gia Áo năm 2002 ghi nhận việc đưa phần phục vụ công chúng vào một hình thức vốn có yêu cầu thể thao rất cụ thể.
Đối với công việc của Hadid đầu thế kỷ XXI, Bergisel nối các nghiên cứu về địa hình với một cấu trúc có phần vươn cao. Đường núi tiếp tục thành đường trượt, rồi gặp một khối nhìn ra thành phố; phần kiến trúc được xác định trong quan hệ với địa hình và sân có sẵn. Các tài liệu mô hình ghi quá trình thử hình khối ấy, trong khi công trình năm 2002 xác lập cách sử dụng thực tế của vận động viên, người xem và khách lên tháp.
