Một thiết chế nghệ thuật và địa chỉ mới ở trung tâm

Contemporary Arts Center được thành lập tại Cincinnati năm 1939, dành cho nghệ thuật đương đại với những triển lãm thay đổi, tác phẩm được làm cho từng địa điểm và các chương trình biểu diễn. Trung tâm không được tổ chức quanh một bộ sưu tập thường trực giống nhiều bảo tàng khác. Tòa nhà Lois & Richard Rosenthal là cơ sở độc lập đầu tiên của thiết chế này, được văn phòng Zaha Hadid phát triển từ năm 1997 và hoàn thành năm 2003.

Khu đất nằm tại góc Sixth Street và Walnut Street, trong phần đô thị có các nhà cao tầng và hoạt động đi bộ. Công trình được xây dựng theo chiều đứng, khác với một số bảo tàng trải rộng trên khu đất mở mà văn phòng đang nghiên cứu cùng thời kỳ. Chương trình bao gồm phòng triển lãm, nơi biểu diễn, giáo dục, các khu chuẩn bị tác phẩm, văn phòng, cửa hàng và những không gian công cộng. Sự đa dạng ấy xuất hiện trong cách các khối phòng được xếp chồng và liên kết.

Mặt đất kéo vào sảnh

Nhóm thiết kế gọi tổ chức không gian tiếp cận là Urban Carpet, có thể hiểu như một mặt sàn đô thị kéo vào nhà. Từ góc phố, mặt đất đi vào vùng sảnh rồi uốn lên thành một phần tường ở phía sau. Những thay đổi ấy không chỉ tạo một mặt hoàn thiện; chúng xác định đường đi và quan hệ giữa sảnh với các phần cao hơn. Cửa vào và vùng đón tiếp vì vậy nằm trong một chuỗi bề mặt liên tục thay vì kết thúc ngay ở mặt kính ngoài.

Một đường dốc ở tầng lửng đưa người qua chiều dài sảnh, tiếp tục về phía những phòng trưng bày. Ở tầng thấp, các lớp kính duy trì tầm nhìn giữa đường phố và nội thất. Sảnh có chiều cao lớn hơn một hành lang tiếp cận thông thường, để các phần đi trên cao xuất hiện trong cùng khoảng trống với người đang đứng phía dưới. Trong mô hình thiết kế, mặt sàn cong và các tuyến đi là những phần có thể nhận ra ngay cả khi những khối phòng phía trên được tách ra.

Mô hình nghiên cứu các khối phòng trưng bày tại góc phố, trước khi xây dựng.Ảnh mô hình: Edward Woodman / David Grandorge / Hisao Suzuki

Những khối phòng không cùng một khuôn

Các phòng trưng bày có quy mô và tỷ lệ khác nhau, đáp ứng những loại tác phẩm và chương trình thay đổi. Chúng được hình dung như các khối ba chiều xếp lại thành một cấu trúc chặt. Khoảng trống giữa và quanh chúng chứa những đường đi, điểm nhìn và các phần phục vụ. Vì vậy, mặt ngoài không phải một tấm bao đều quanh những tầng giống nhau. Có phần đặc nhô lên hoặc vươn ra, có khe lùi vào và có những vùng kính làm lộ chiều sâu bên trong.

Các mô hình nghiên cứu cho thấy việc thay đổi vị trí và kích thước những khối này. Một số mô hình mở từng phòng, để thấy không gian rỗng bên trong; một số tách phần giao thông khỏi các khối triển lãm. Những hình ảnh ấy thuộc giai đoạn thiết kế trước khi công trình hoàn thành. Chúng ghi lại cách nhóm kiến trúc nghiên cứu quan hệ giữa phòng và khoảng chung, không phải ảnh của nội thất đã thi công hay bằng chứng rằng mọi chi tiết mô hình đều được xây nguyên dạng.

Mô hình thiết kế của trung tâm nghệ thuật Cincinnati.Ảnh mô hình: Edward Woodman / David Grandorge / Hisao Suzuki

Đi lên giữa các tầng triển lãm

Phần giao thông phát triển ở phía sau các phòng, với những đoạn cầu thang và sàn nối thay đổi hướng. Từ sảnh, người xem đi lên theo một chuỗi có thể nhìn xuống những tầng thấp và nhìn ngang qua các vùng rỗng. Trên mặt cắt, tuyến đi không chỉ là một lõi đứng đóng kín đặt cạnh các phòng. Những đoạn thang tham gia vào không gian chung, tạo một phần hình ảnh nội thất khi nhìn từ nhiều cao độ khác nhau.

Trong cuộc trao đổi về các dự án bảo tàng thời kỳ này, Hadid phân biệt những công trình có hướng phát triển đứng với các trường hợp trải theo chiều ngang. Bà mô tả Cincinnati bằng quá trình tập hợp và lồng các thành phần, khác với các dải phân nhánh ở Rome. Sự so sánh thuộc chính cách kiến trúc sư giải thích công việc: hai dự án cùng nghiên cứu luồng đi và không gian chung, nhưng điều kiện khu đất và cách xếp chương trình tạo ra những cấu hình khác nhau.

Nghiên cứu quan hệ giữa các khối trưng bày và những vùng trống.Ảnh mô hình: Edward Woodman / David Grandorge / Hisao Suzuki

Hai mặt phố và những vật liệu tương phản

Mặt hướng Sixth Street và mặt hướng Walnut Street không có biểu hiện giống nhau. Một phía liên quan tới lớp bao có tính trong hoặc xuyên sáng, phía còn lại nhấn những khối đặc và những phần nhô lùi. Công trình ở góc phố nên hai mặt ấy cùng được nhận biết khi người đi tiếp cận từ giao lộ. Ở tầng thấp, kính tạo sự khác biệt rõ với những khối kín phía trên; các phòng trưng bày vì vậy không phải lúc nào cũng có cửa sổ trực tiếp nhìn ra phố.

Bộ mô hình có cả những khối sẫm màu, vùng trong và các dải giao thông mảnh, giúp tách các thành phần trong quá trình nghiên cứu. Ảnh công trình hoàn thành cho thấy những khối lớn được đọc như một tập hợp nhiều phần, với ranh giới rõ ở góc, mép và chỗ thay đổi vật liệu. Những phần kính và khoảng trống làm các khối không hòa thành một mặt phẳng duy nhất, trong khi đường phố vẫn là điểm tham chiếu ở phía dưới.

Mô hình cắt cho thấy những tầng và khoảng giao thông.Ảnh mô hình: Edward Woodman / David Grandorge / Hisao Suzuki

Hoàn thành năm 2003 và hồ sơ của quá trình thiết kế

HEAPY, đơn vị phụ trách hệ cơ điện nước, ghi công trình được hoàn thành vào tháng 5 năm 2003. Những chức năng triển lãm, biểu diễn, làm việc và công cộng đòi hỏi các điều kiện kỹ thuật khác nhau trong cùng một cấu trúc đứng. Phần phục vụ không được nhận biết hết từ hình ảnh ngoài nhà; nó thuộc quá trình chuyển một tập hợp phòng có hình khối riêng thành một cơ sở nghệ thuật có thể hoạt động hằng ngày.

Kho lưu trữ của Zaha Hadid Foundation giữ các mô hình giai đoạn 1997–2003, trong đó có nghiên cứu thể tích bằng nhựa, thép, dây và tấm trong. Bên cạnh tòa nhà đã xây, những tài liệu này ghi lại cách thử nhiều quan hệ giữa các phần đặc và rỗng. Rosenthal Center vì thế có thể được theo dõi ở hai trạng thái: địa chỉ công cộng hoàn thành tại Cincinnati và chuỗi nghiên cứu không gian trước đó, với mặt sàn vào sảnh, các khối phòng và đường đi lên được phát triển cùng nhau.

Mô hình các khối phòng được tách để nghiên cứu không gian bên trong.Ảnh mô hình: Edward Woodman / David Grandorge / Hisao Suzuki
Đọc thêm +