Một điểm chuyển từ ô tô sang tram
Hoenheim-Nord được xây dựng ở đầu phía bắc tuyến tram B của Strasbourg. Dự án là một phần trong chiến lược đưa người đi ô tô tới những bãi đỗ ngoài khu trung tâm rồi tiếp tục hành trình bằng giao thông công cộng. Thay vì chỉ làm mái chờ bên đường ray, nhiệm vụ của văn phòng Zaha Hadid bao gồm cả khu bãi đỗ xe và các tuyến tiếp cận. Chủ đầu tư là cộng đồng đô thị Strasbourg và đơn vị vận tải CTS.
Công việc được phát triển từ năm 1998 đến năm 2001. Hồ sơ thiết kế đặt bến tram trong một bối cảnh có nhiều dạng di chuyển: ô tô vào và ra bãi, xe tram tới điểm cuối, xe đạp và người đi bộ chuyển giữa các vị trí. Các tuyến ấy có tốc độ và bán kính quay khác nhau. Thuyết minh coi chúng như những lớp đường chồng lên cùng khu đất, từ đó tổ chức mặt sân, cột đèn, mái che và các phần phục vụ khách.
Bãi đỗ như một mặt bằng có hướng
Phần bãi đỗ được chia thành hai vùng, với tổng sức chứa thiết kế 800 ô tô. Những vạch trắng không chỉ đánh dấu từng chỗ đỗ mà còn tạo một hệ đường có hướng trên mặt sân. Khi tới các mép khu đất hoặc thay đổi tuyến lưu thông, các hàng vạch xoay dần, khiến khu bãi không hiện ra như một lưới chữ nhật đồng nhất. Những đường cong và những đoạn thẳng cùng tham gia vào việc đưa xe tới khu đỗ và đưa người tới bến.
Các cột đèn tiếp tục hệ đường ấy trong chiều đứng. Chúng có vị trí, độ nghiêng và quan hệ với mặt đất khác với một hàng cột dựng đều dọc vỉa hè. Trong mô tả của nhóm thiết kế, mặt sân và các cột tạo một trường đường nét liên hệ với chuyển động. Những yếu tố vốn là thiết bị hạ tầng được đưa vào cùng một bố cục với đường ray và mái chờ, nhưng từng phương tiện vẫn có khu vực và tuyến di chuyển nhận biết được.
Một mái thấp trải trên nơi chờ
Ở khu bến, mái bê tông kéo thành một mặt lớn tương đối thấp. Các cột nghiêng đỡ mái, còn những khe dài mở qua bề mặt phía trên. Mép mái thay đổi độ cao, có chỗ hạ sát mặt sân hơn và có chỗ mở ra về phía tuyến đến. Những ảnh chụp dọc bên dưới mái cho thấy một không gian thông thoáng, nơi có thể nhìn ra nhiều phía, thay vì một phòng chờ kín có cửa vào và cửa ra xác định.
Các cấu kiện đỡ không xếp thành hàng vuông góc đơn giản. Chúng xuất hiện theo nhiều hướng, tương ứng với các đường trên mặt đất và trên trần. Tuy vậy, mái vẫn là phần nhận diện chung của bến, tập hợp các vùng chờ và những chức năng nhỏ. Các khe trên mái đưa ánh sáng vào vùng bên dưới; khi nhìn từ xa, chúng hiện ra như những đường cắt, còn từ trong, ánh sáng làm rõ độ dày của tấm bê tông và vị trí các cột.
Những chức năng nhỏ quanh tuyến chuyển tiếp
Chương trình bến gồm vùng chờ, chỗ để xe đạp, khu vệ sinh và một cửa hàng. Những bộ phận này được bố trí trong quan hệ với tuyến đi từ bãi xe tới tram, thay vì trở thành một cụm nhà phụ độc lập ở cuối khu đất. Ghế, đèn và các dải trên sàn tiếp tục cách tổ chức bằng đường nét. Những phần có thể sử dụng được nhận biết trong cùng trường nhìn với đường ray và cảnh quan bên ngoài.
Việc chuyển phương tiện diễn ra qua nhiều đoạn liên tiếp. Người rời ô tô đi qua mặt sân, tiếp cận vùng có mái, chờ và lên tram. Xe đạp lại cần nơi dừng riêng trước khi người dùng tiếp tục đi bộ. Trong hồ sơ dự án, những chuyển tiếp không chỉ được thể hiện bằng ký hiệu trên bản đồ giao thông. Chúng xuất hiện thành vật liệu, khoảng cách, hướng cột và độ mở của mái. Phần kiến trúc vì thế có phạm vi rộng hơn diện tích dưới vùng che mưa.
Ánh sáng, bê tông và các hướng nhìn
Bộ ảnh hoàn thành cho thấy tương phản giữa bê tông xám, vạch trắng và khoảng trời qua những khe mái. Có ảnh tập trung vào đường mép mái, có ảnh nhìn xuyên qua hệ cột tới mặt sân rộng phía ngoài. Do các cột nghiêng theo những hướng khác nhau, một hàng cột nhìn từ bên có thể chồng lên nhau, còn khi đổi vị trí chúng lại tách ra. Độ dày của mái xuất hiện rõ tại các mép và các đoạn cắt lấy sáng.
Những bề mặt và thiết bị không được che bằng một lớp hoàn thiện trang trí khác. Cột, mái, dải đèn và vạch đường tạo phần lớn hình ảnh công trình. Ở khoảng dưới mái, các khe sáng tạo những đường có hướng trên đầu người; ngoài sân, hệ vạch và cột kéo bố cục ra xa hơn. Cả hai vùng dùng chung cách tổ chức, nhưng có trạng thái khí hậu khác nhau: vùng che mưa, vùng mở ra bầu trời và những chỗ tiếp giáp giữa chúng.
Giải thưởng năm 2003 và phạm vi của dự án
Hoenheim-Nord nhận giải thưởng Liên minh châu Âu về kiến trúc đương đại, thường được gọi là giải Mies van der Rohe, năm 2003. Hồ sơ triển lãm của Deutsches Architekturmuseum ghi nhận cả phần mái chờ lẫn khu bãi đỗ xung quanh. Nhận xét của ban giám khảo được bảo tàng lưu lại đề cập tới sự tiết chế của dự án và cách tạo một địa điểm rõ nét bằng những phương tiện xây dựng tương đối ít. Đây là đánh giá lịch sử của giải thưởng, bên cạnh thuyết minh riêng của kiến trúc sư.
Trong danh mục công trình của Hadid, Hoenheim-Nord thuộc nhóm hạ tầng công cộng có khối tích xây dựng nhỏ nhưng tác động trên một khu đất rộng. Tòa nhà không có một mặt đứng chính chứa toàn bộ hình ảnh. Mái thấp, các cột nghiêng, khe sáng và những đường trên mặt sân cần được nhìn cùng nhau để thấy phạm vi thiết kế. Các ảnh từ bên dưới mái và bên ngoài bãi ghi lại những phần khác nhau của cùng một điểm chuyển tiếp ở rìa thành phố.
