Khu đất đi xuống phía nam
Can Jaime i n’Isabelle là nhà ở tại Puntiró, thuộc Palma de Mallorca. TEd’A arquitectes thực hiện thiết kế trong giai đoạn bắt đầu năm 2011; công trình hoàn thành năm 2018. Khu đất có độ dốc xuống phía nam, trong khi đường tiếp cận nằm ở phía bắc và cao hơn phần lớn diện tích xây dựng. Từ khu đất có thể nhìn ra cảnh quan ở xa qua những khoảng cây và những vùng đất thấp hơn.
Khối nhà được đặt thấp vào nền dốc. Từ phía đường, phần mái trồng cây và các đoạn tường nổi lên không cao; khi nhìn từ phía thấp hơn, các cửa phòng và nhiều mặt tường được nhận ra rõ. Công trình có hình bao gần vuông; các khoảng sân có cây nằm xen giữa những cụm phòng. Các cao độ bên trong không tạo thành một sàn ngang duy nhất: hành lang và một số vùng phòng có bậc chuyển tiếp, đi cùng sự thay đổi của địa hình ở ngoài.
Những khoảng sân xen giữa các phòng
Trên mặt bằng có bốn khoảng sân trồng cây xen giữa các cụm phòng. Phần sinh hoạt chung nằm ở vùng giữa nhà, với những phía tiếp xúc các sân khác nhau. Mỗi sân có những phần nền lát và các đoạn tường gạch bao quanh. Một khung phía trên đỡ phần giàn cây leo, với các thanh ngang tạo bóng trên mặt sân và tường. Cửa sổ cùng cửa đi mở vào sân ở nhiều vị trí, một số gần sát nền, một số ở cao độ lớn hơn. Những chênh lệch ấy phản ánh các mặt sàn không đồng mức trong nhà.
Các phòng không đồng loạt mở thẳng ra một khoảng ngoài trời giống nhau. Ở nơi này, có hiên hoặc vùng lùi dưới mái; nơi khác là cửa nằm sâu trong tường. Một lối đi có bậc chạy dọc sân, nối những cao độ khác nhau. Từ sân có thể nhìn qua một phòng sang cảnh quan phía ngoài khối nhà. Khi đứng trong phòng, sân lại xuất hiện như một khoảng không gần, với cây và các mặt tường đối diện nằm trong tầm nhìn.
Hành lang xuống dốc giữa các vách gỗ
Tuyến từ cửa vào tới những phòng phía trong có các đoạn bậc nối tiếp. Trong ảnh, một hành lang hẹp được giới hạn bằng những cánh tủ hoặc vách gỗ ở hai bên, phía trên là bê tông để lộ. Bậc thang chia đường đi thành những phần nền ngắn, còn cửa sổ ở cuối tuyến mở ra ánh sáng. Người đi trong nhà đồng thời di chuyển theo chiều dài và thay đổi cao độ.
Những bậc ngắn không chỉ nằm trong một buồng thang riêng. Chúng xuất hiện tại hành lang, giữa các nhóm phòng và bên cạnh sân. Các mặt tường đứng nối qua các vùng sàn có độ cao khác nhau; vì vậy một ô cửa có thể nằm sát nền ở phía này nhưng cao hơn so với mặt sàn nhìn từ phía kia. Các bản vẽ mặt cắt làm rõ quan hệ đó giữa đất dốc, lối đi và từng phần công trình, thay vì mô tả nhà như một tầng phẳng đặt trên nền móng cao.
Phòng sinh hoạt hướng ra cảnh quan
Không gian sinh hoạt chung có các cửa nhìn ra phía ngoài và cửa mở về các sân trong. Một số vị trí nhìn được qua cả hai phía, với cột, dầm và những vách ngắn chia khung cảnh thành các đoạn. Sàn sáng phản chiếu một phần ánh sáng từ kính. Các bề mặt bê tông trên trần, gỗ ở khung cửa và những mảng tường sáng hiện rõ ngay trong cùng một phòng.
Đồ đạc rời được đặt giữa hệ kết cấu, thay vì làm kín toàn bộ khoảng từ vách này tới vách khác. Trên ảnh có bàn, ghế và các mặt ngồi gần cửa. Một cột có thể đứng giữa vùng sinh hoạt hoặc cạnh mép chuyển cao độ. Từ vị trí ấy, những cửa của các phòng kế tiếp được nhìn thấy ở phía sau. Cảnh quan phía nam nằm ngoài lớp kính rộng, trong khi sân với giàn cây là một khoảng ngoài trời được tường bao gần hơn ở phía bên kia.
Bếp, chỗ ăn và những phần xây cố định
Bếp cùng khu ăn nằm trong chuỗi không gian chung, có các mặt bàn và phần chứa đồ đặt sát vách hoặc giữa các cột. Một số đồ gỗ có sắc nâu ấm, khác với sàn và những mặt tường sáng. Trần bê tông tiếp tục qua các vùng sử dụng, với dầm và những phần kỹ thuật nhìn thấy. Các cửa gỗ lớn mở về sân hoặc phần ngoài trời ở cạnh phòng.
Thay vì một mặt phẳng hoàn thiện đồng nhất, phần sinh hoạt có những chỗ đổi vật liệu và cao độ tại bàn, bậc hoặc ngưỡng cửa. Những phần xây cố định nằm gần các đường kết cấu, trong khi bàn ghế rời có khoảng trống xung quanh. Cửa mở ở các phía khác nhau tạo những đường nhìn xuyên qua chỗ ăn, bếp và một phòng kế bên. Ở các góc nhìn ấy, sân trong không phải một cảnh nền duy nhất mà xuất hiện cùng những ô cửa nhìn ra khu đất bên ngoài.
Phòng ngủ và các đoạn chuyển tiếp
Những phòng riêng nằm dọc những khoảng sân và hình bao nhà. Chúng nối với hành lang có bậc bằng cửa gỗ. Một số phòng có cửa sổ thấp, một số có cửa đặt cao hơn so với nền. Trong ảnh phòng ngủ, trần bê tông cùng dầm vẫn được giữ để nhìn thấy, trong khi giường và đồ gỗ có kích thước nhỏ hơn nằm dưới hệ kết cấu ấy.
Các phần tủ có thể tạo thành một mặt dọc hành lang rồi tiếp tục vào vùng phục vụ phòng. Những chỗ chuyển tiếp không luôn thẳng: có đoạn mở sang một phía, có đoạn tiếp tục xuống bậc trước khi tới cửa kế tiếp. Các ô kính nhìn ra sân cho phép nhận biết vị trí trong nhà qua cây, giàn và bức tường đối diện. Phòng vẫn có ranh giới riêng, đồng thời tiếp xúc với các cao độ và khoảng ngoài trời khác nhau quanh phần trung tâm.
Tường có đá từ khu đất và mái trồng cây
Phần tường bao ngoài sử dụng bê tông kết hợp đá lấy từ chính khu đất. Các viên đá có hình dạng và kích thước không đều, lộ trên bề mặt tường. Lớp mái được trồng cỏ và cây bụi bản địa theo thuyết minh của kiến trúc sư. Nhìn từ phía đường cao, những bề mặt trồng cây nằm gần với cao độ quan sát, thay vì chỉ được thấy từ một điểm nhìn trên cao rất xa.
Ở các góc công trình, tường dày gặp cửa và những mặt nền ngoài trời. Cảnh quan có lúc đi sát mép mái, có lúc hạ xuống dưới cao độ cửa phòng. Trong sân, gạch đất nung xuất hiện với màu và mạch khác lớp đá ngoài nhà. Những lớp vật liệu này tạo một chuỗi bề mặt từ đất, tường bao, sân tới phòng ở. Chúng không được phủ bằng một lớp hoàn thiện duy nhất nhằm che toàn bộ dấu vết của từng cấu tạo.
Cửa gỗ, gạch và bê tông trong cùng mặt cắt
Các khung cửa gỗ có phần cánh mở hoặc lùi vào mặt tường; những ô kính có tỷ lệ đứng và ngang tùy phòng. Ở bên trong, bê tông của cột, dầm và trần vẫn hiện như một hệ có nhịp riêng. Gạch trong sân có các hàng và mạch nối nhìn thấy; các tấm nền sáng nằm cạnh cây và những mép ngồi. Qua một cửa, người quan sát có thể thấy ba hoặc bốn loại bề mặt ấy tiếp nối nhau.
Sergi Altarriba tham gia tính toán kết cấu; Toni Ramis và Tomeu Mateu là các cộng sự của TEd’A trong dự án. Giải Brick Award năm 2020 ghi nhận ngôi nhà ở hạng mục Feeling at Home bằng một giải đặc biệt. Trạng thái hoàn thiện được ghi lại trong các ảnh có sân, cây, đồ đạc và các phòng ở nhiều cao độ. Hình bao thấp trên sườn đất cùng những đoạn bậc trong nhà xuất hiện xuyên suốt các vị trí ấy, từ đường vào đến cửa nhìn ra cảnh quan phía nam.
