Nhà trên khu đất góc phố
Can Jordi i n’Àfrica được xây tại Montuïri, trên đảo Mallorca, trong giai đoạn 2010–2015. Khu đất nằm ở góc phố và không có diện tích lớn. Công trình được đặt sát một phía, tiếp tục đường mặt nhà theo phố, đồng thời để lại phần vườn ở phía có nắng. Nhìn từ đường, nhà có hai tầng chính cùng một phần cao hơn ở phía trong; các mặt tường đá gặp nhau tại góc lô đất.
Trước khi xây nhà mới, trên khu đất có một công trình nhỏ dùng tường chịu lực bằng đá marés, loại đá sa thạch địa phương. Một phần vật liệu ấy được tháo ra để sử dụng lại. Trên mặt đứng hoàn thiện, các viên cũ và mới có sắc độ, kích thước và dấu bề mặt khác nhau. Những ô cửa có vị trí riêng ở mỗi mặt, chứ không tạo một dãy đều chạy quanh toàn bộ công trình như những cửa của một hành lang dài.
Tổ chức phòng không theo một trục duy nhất
Khu đất góc phố cho phép nhà tiếp xúc với nhiều hướng. TEd’A tổ chức các tường theo một hệ xoay quanh vùng giữa, thay vì dùng một trục duy nhất từ cửa phố tới sân sau. Trên mặt bằng, những đoạn tường đi theo hai phương và gặp các ô cửa nối giữa các phòng. Các không gian sinh hoạt vì thế có quan hệ với nhiều phần mặt ngoài và với nhau.
Những phòng trong nhà không bị tách hoàn toàn thành các hộp kín. Cửa và các khoảng mở trên tường cho phép nhìn xuyên tới phòng kế tiếp, hoặc nhìn từ một tầng sang vùng ở có cao độ khác. Cùng một bức tường vừa thuộc hệ chịu lực, vừa xác định ranh giới sử dụng. Các phần phụ trợ được đưa về chu vi, làm cho vùng giữa không bị chiếm bởi một khối vệ sinh hay tủ lớn duy nhất. Cấu trúc phòng được thể hiện trực tiếp bằng những đoạn tường và vị trí các cửa.
Một lớp chu vi có chiều dày
Các phần phục vụ như tủ, phòng phụ và những vùng chứa đồ nằm gần tường ngoài. Khi nhìn trên mặt bằng, chúng tạo một dải có chiều dày giữa phòng chính với phố hoặc vườn. Không phải mọi phần dải này đều kín: các cửa sổ và cửa đi cắt qua nó, tạo những chỗ nhìn ra ngoài. Ở phía trong, cửa nối phòng cũng mở qua các mặt tường tương tự.
Trong ảnh nội thất, mặt cửa gỗ có thể nằm lùi sau vách sáng, còn một ô cửa nhìn xuyên tới phòng khác được đặt bên cạnh. Những lớp tường không cùng mặt phẳng làm cho mép khung và chiều sâu bậu được nhìn rõ. Khi cửa đóng, vùng phụ trợ có ranh giới riêng; khi một cánh cửa mở, có thể nhận ra phần không gian phía sau. Lớp chu vi này vì thế xuất hiện như một nhóm thành phần ở và phục vụ, không chỉ là bề dày của vật liệu xây tường.
Cầu thang giữa những khoảng nhìn chéo
Cầu thang nối các cao độ trong nhà bằng những đoạn bậc nằm giữa các tường sáng. Một phần lan can sử dụng gỗ có các hình rỗng lặp lại, khác với mặt tường đặc bên cạnh. Từ chân thang có thể nhìn lên vùng sáng phía trên; từ trên nhìn xuống, phòng sinh hoạt thấp và cửa ở tầng dưới xuất hiện qua mép sàn. Một số góc nhìn còn cắt ngang sang phòng bên cạnh qua ô mở trên tường.
Các vách không chặn kín toàn bộ tầm nhìn theo chiều đứng. Có chỗ, mép tường dừng ở một cao độ để lại khoảng mở phía trên; ở nơi khác, ô cửa nằm sâu trong mặt tường. Cầu thang đi trong hệ nhiều lớp ấy, với tay vịn và bậc xác định tuyến lên xuống rõ ràng. Những bề mặt gỗ nhỏ, cây đặt ở mép sàn và đồ đạc trong phòng vẫn nhìn thấy cạnh nhau, nhưng chúng không thay thế vai trò của tường trong việc tổ chức đường đi.
Ánh sáng qua các cửa bên ngoài và bên trong
Phòng ở có cửa sổ hướng ra phố và vườn, đồng thời có các ô nhìn sang phần khác của nhà. Trong ảnh, một cửa có thể mở về cảnh quan phía ngoài, còn bên cạnh là khoảng sáng nhận từ một phòng khác. Các ô mở được viền bởi mặt tường sáng và có bậu ở những cao độ khác nhau. Một số ô gần với sàn; một số nằm cao, chỉ đưa vào một mảng trời hoặc vùng sáng phía trên.
Các dầm trên trần cùng mép sàn đi qua những vùng sáng đó. Khi nhìn dọc một phòng, có thể thấy cửa ở cuối tuyến cùng các cửa lệch bên cạnh. Không gian bên trong vì thế không chỉ được nhận biết theo một mặt tiền chính. Một người đứng ở phòng sinh hoạt có thể nhìn tới sân, một phần cầu thang và vùng ở trên cao bằng các hướng khác nhau. Các cửa trong nhà tạo đường nhìn nhưng mỗi phòng vẫn giữ một đường biên sử dụng rõ.
Đá marés cũ và những viên mới
Vật liệu từ công trình cũ được sử dụng lại trong các tường của nhà mới. Những viên marés có rãnh trên bề mặt vốn liên quan tới cách liên kết bằng vữa của công trình trước đó. Khi được đặt lại, các rãnh này trở thành những dấu có thể nhìn thấy trên mặt đứng. Chúng không tạo một họa tiết hoàn toàn đều: độ sâu, hướng và độ mòn thay đổi giữa các viên đá.
Theo mô tả của kiến trúc sư, lượng đá cũ không đủ cho toàn bộ công trình nên được kết hợp với đá mới lấy từ cùng mỏ. Những viên mới được dùng tại các chỗ cần cạnh rõ hơn, như khung cửa và phần kết thúc mái. Trên tường có thể phân biệt các vùng ấy qua bề mặt và mạch nối. Việc tái sử dụng không có nghĩa là giữ nguyên toàn bộ tường cũ ở đúng vị trí; vật liệu được tháo, lựa và đặt lại trong một hệ tường mới có mặt bằng khác.
Vườn ở phía sau đường mặt nhà
Phần đất để lại làm vườn nằm cạnh mặt nhà có những cửa mở lớn. Từ vườn, công trình hiện như khối đá có một số khoảng lùi và các ô cửa khác tỷ lệ. Một giàn mảnh đặt gần nhà tạo vùng ngoài trời trước cửa. Nền cỏ và lối đi tiếp xúc với chân tường, khác với mặt vỉa hè cứng ở phía phố. Cùng một hệ vật liệu đá nhưng hai kiểu tiếp xúc với đất tạo những cách nhìn khác nhau.
Các cửa nhìn ra vườn có phần khung và cánh nằm trong chiều sâu tường. Một ô ở tầng thấp mở ra vùng sân gần nhà; những cửa trên cao hướng tới khoảng trời và những mái nhà xa hơn. Những phần đá có lỗ hoặc rãnh vẫn tiếp tục qua các vùng tường xung quanh cửa. Trên ảnh nhìn từ sân, có thể thấy giàn cây nằm phía trước một số ô mở, trong khi những cửa khác vẫn nằm trực tiếp trên mặt tường đá.
Tường chịu lực và những chi tiết có quy mô nhỏ
Hệ tường chịu lực được tổ chức cùng với phòng, cửa và các phần phục vụ ở mép nhà. Trong các bản vẽ, đường tường không chỉ biểu thị một lớp bao quanh khối không gian trống; nó đổi hướng, có chỗ dày lên, gặp thang hoặc bị cắt bởi một cửa. Những quan hệ ấy cũng xuất hiện trong ảnh hoàn thiện tại bậu cửa, lan can và các chỗ nối giữa các vùng sàn.
Raimon Farré tham gia tính toán kết cấu; Guillem Mas và Bernat Parera là các kỹ thuật viên trong nhóm thực hiện, cùng các cộng sự của TEd’A. Nhà có những bề mặt khác nhau ở hai phía của tường: đá marés nhìn thấy từ ngoài, các mặt sáng và đồ gỗ ở trong. Những rãnh đá, cạnh cửa mới và các ô nhìn nối phòng cho thấy từng phần của cấu tạo và sử dụng, từ góc phố tới vùng sinh hoạt bên cạnh vườn.
