Vị trí theo dấu một nhà kho nông nghiệp
Can Miquel i na Cati là thiết kế nhà ở của TEd’A arquitectes tại Montuïri, Mallorca. Hồ sơ bắt đầu từ năm 2015; trong bài viết của chính văn phòng năm 2026, dự án được ghi với mốc 2021. Phần giới thiệu này trình bày tổ chức trong hồ sơ thiết kế công bố, không xác định một mốc hoàn công riêng khi các nguồn chưa nêu rõ.
Khu đất rộng khoảng 200 × 200 mét, được tiếp cận từ phía bắc và dốc nhẹ về phía nam. Tầm nhìn mở theo nhiều hướng, đặc biệt là phía nam. Trên khu đất có dấu vết một nhà kho nông nghiệp do chủ sử dụng trước đây tự xây. Vị trí nhà mới được xác định theo dấu nền ấy. Trong một khu đất lớn và tương đối ít yếu tố giới hạn, phần xây dựng đã có trở thành căn cứ cụ thể cho chỗ đặt công trình.
Sân vuông ở giữa hình vuông lớn
Nhà được tổ chức quanh một sân vuông ở trung tâm. Bốn dải phòng dài, có kích thước giống nhau, tạo thành bốn cạnh bao quanh sân. Đường bao chính của công trình cũng có hình vuông. Vì thế, sân và phần xây không phải hai hình học độc lập: hình vuông bên trong được xác định bởi bốn dải có cùng nguyên tắc kích thước.
Tác giả liên hệ tổ chức này với impluvium, một kiểu khoảng giữa gắn với việc đón nước trong nhà cổ. Trong dự án, ý tưởng ấy được thể hiện ở cả mặt bằng và hướng mái. Sân không chỉ là một khoảng đất bỏ trống giữa các phòng. Nó là trung tâm để sắp bốn đơn vị không gian và kết cấu, đồng thời là phía mà các mặt trong cùng mở đến. Các cạnh ngoài và cạnh trong vì vậy có mức độ đóng mở khác nhau.
Bốn đơn vị không gian và kết cấu
Mỗi dải phòng được xem như một đơn vị kết cấu và không gian liên tục. Các dầm đúc sẵn có tiết diện chữ nhật tạo hệ đỡ mái. Bốn dải có cùng kích thước nhưng nằm ở các hướng khác nhau quanh sân, xác định bốn cạnh của khu ở.
Trong tổ chức này, phần chịu lực và cách chia khối đi cùng nhau. Một dải không bị hiểu chỉ như nhiều phòng riêng ghép lại dưới một mái chung không phân biệt. Nó có phạm vi liên tục của mình, được xác định bằng hệ dầm và các mặt bao quanh. Khi bốn đơn vị ghép thành hình vuông, chúng tạo một đường bao bên ngoài và một đường bao sân bên trong. Các không gian hướng vào sân có quan hệ gần với nhau qua khoảng mở trung tâm, dù nằm ở những cạnh khác nhau của ngôi nhà.
Mái dốc đưa nước về phía sân
Mái của từng dải nghiêng về sân giữa. Hệ dầm tiết diện chữ nhật xác định mặt mái dốc ấy. Theo thuyết minh, cả bốn mái đều đưa nước mưa vào phía trong, củng cố vai trò của khoảng trung tâm trong tổ chức tổng thể. Hình mái vì vậy không chỉ là bộ phận che từng dải phòng mà còn tham gia định hướng toàn bộ ngôi nhà.
Cao độ ngoài và trong có sự khác biệt do độ dốc mái. Về phía ngoài, công trình có những mặt tường kín hơn. Về phía sân, các mặt mở lớn liên kết không gian ở với khoảng giữa. Cấu trúc này tạo một phạm vi ngoài trời được các gian nhà cùng bao quanh, khác với tầm nhìn xa ra khu đất lớn bên ngoài. Mỗi dải có hai hướng tiếp xúc, nhưng hình thức bao che nhấn mạnh quan hệ với sân như một phần dùng chung của toàn bộ nhà.
Các khối tiện ích nằm ngoài đường bao chính
Phòng tắm, khu giặt và kho thực phẩm được đưa ra ngoài hình vuông chính. Những bộ phận này tạo các khối phụ có đường bao hơi khác nhau. Chúng vẫn thuộc chương trình của ngôi nhà, nhưng được phân biệt với bốn dải không gian liên tục quanh sân.
Sự tách này giữ hình học chính rõ ràng. Những chức năng cần chia nhỏ hoặc có thiết bị cố định không làm bốn dải nhà mất hoàn toàn tính liên tục. Đồng thời, các khối phụ làm đường bao thực tế có những phần nhô ra ngoài hình vuông. Tác giả phân biệt quy tắc của khối chính với các ngoại lệ của chương trình phụ trợ. Trên mặt bằng, sự khác nhau ấy hiện diện qua những hình bao có kích thước riêng, thay vì buộc tất cả chức năng phải nằm trong một dải có cùng bề rộng và cách phân phòng.
Quan hệ giữa sân và khí hậu trong thuyết minh
Trong bài viết của văn phòng, sân giữa được liên hệ với việc tăng diện tích mặt ngoài của nhà và tạo thông gió qua các phòng. Các cửa được đặt để một gian có thể tiếp xúc với sân và phía ngoài. Đây là giải thích của tác giả về vai trò khí hậu của tổ chức nhà sân trong.
Về không gian, sân tạo một phía tiếp xúc bổ sung cho các dải phòng, nằm bên trong đường bao lớn của khu ở. Mặt ngoài hướng đến khu đất và cảnh quan rộng; mặt trong hướng đến một khoảng vuông được bốn dải cùng xác định. Hai quan hệ ấy tồn tại đồng thời trong từng đơn vị. Thiết kế kết hợp một vị trí xây theo dấu kho cũ với hệ phòng, mái và sân mới: dấu nền xác định chỗ đặt nhà, còn hình vuông và bốn mái hướng tâm xác định tổ chức không gian của công trình.
