Một nghĩa trang dùng chung cho Vorarlberg
Nghĩa trang Hồi giáo ở Altach được xây dựng để phục vụ người Hồi giáo từ các đô thị thuộc bang Vorarlberg. Công trình nằm trên vùng đất bằng ở rìa khu dân cư, giữa những đồng cỏ và nền núi xa. Các yêu cầu về hướng chôn cất, tắm rửa người đã mất và cầu nguyện được đưa vào chương trình từ giai đoạn thiết kế, có sự tham gia của một nhóm làm việc cùng các imam trong vùng. Đơn vị đặt hàng là hiệp hội nghĩa trang và chính quyền Altach.
Khu đất rộng 8.415 mét vuông. Nhìn từ bên ngoài, công trình hiện ra qua những tường thấp màu đỏ đất; các phần mái không vươn cao hơn chúng thành một khối nhà nhiều tầng. Những hàng cây và mặt cỏ chạy sát ranh công trình. Ở mép khu đất, lối vào nhà nghi lễ nằm trên cùng cao độ với đường đi, còn các khu mộ được bố trí về phía sau hệ tường.
Các ô chôn cất và hướng của mặt bằng
Mặt bằng phân chia khu mộ thành những hình chữ nhật đặt cạnh nhau nhưng xê dịch theo chiều dài. Các tường bao chạy thẳng, đổi hướng tại những góc vuông và kết thúc trước các lối đi. Nhìn trên tổng thể, năm phần đất chôn cất tạo thành một chuỗi có nhịp, thay vì một mặt sân không phân chia. Những khoảng mở nối các phần cho phép đi qua nghĩa trang mà vẫn nhận ra giới hạn của từng ô.
Hướng mộ được xác định theo yêu cầu nghi lễ Hồi giáo. Các tường không mang hệ trang trí giống mặt tiền nhà nghi lễ: trên phần lớn chiều dài, chúng là những bề mặt bê tông liên tục, với đường đỉnh nằm ngang. Đất bên trong được phủ cỏ và có những dải đi bộ. Ở những góc nhìn dọc tường, lớp nền núi vẫn hiện trên mép bê tông; tại các khoảng ngắt, cảnh quan đi vào giữa hai mặt tường đối diện.
Dải nhà ở đầu khu mộ
Khối nhà nghi lễ nằm ở đầu bố cục, tập hợp các nơi có mái che quanh sân. Chương trình gồm chỗ tập trung, phòng rửa, các phòng phụ trợ và phòng cầu nguyện. Đường đi vào khu mộ vì thế tiếp xúc với những không gian phục vụ nghi thức trước khi mở ra phần đất chôn cất. Mặt bằng cho thấy các phòng kín chiếm một phần của dải nhà, bên cạnh những khu vực mở và lối đi có mái.
Từ phía trước, hàng song gỗ tạo một bề mặt có thể nhìn xuyên, nằm giữa các mảng bê tông đặc. Sau lớp song là khoảng có mái, với nền cứng và chiều cao thống nhất. Các thanh gỗ dựng thành họa tiết hình học; sự lặp lại của chúng được giới hạn trong một khung chữ nhật. Khi nhìn xiên, bề dày thanh gỗ che bớt khoảng hở; khi nhìn thẳng, có thể nhận ra sân và các phần phía sau.
Sân nằm giữa các phòng nghi lễ
Sân trong là khoảng ngoài trời được bao quanh bởi những phần nhà có mức độ khép kín khác nhau. Một bên là hành lang và chỗ tập trung; phía đối diện có phòng cầu nguyện. Bầu trời mở trực tiếp phía trên sân, trong khi các mép mái tạo đường ngang quanh khoảng trống. Nền sân nối với những lối đi dưới mái, nên đường qua công trình không chỉ diễn ra trong các phòng có cửa.
Ảnh chụp từ sân cho thấy tường bê tông, mặt gỗ và những ô mở cùng nằm trong một trường nhìn gần. Có chỗ ánh sáng rọi thẳng xuống nền; có chỗ bóng mái kéo dài sát chân tường. Phần mái bằng dừng tại mép sân và để lộ bề dày rõ ràng. Các phòng phụ trợ tiếp xúc sân qua cửa và mặt kính, còn các mảng tường kín giữ những đoạn nền không có lối xuyên qua.
Phòng cầu nguyện và hướng về Mecca
Phòng cầu nguyện được đặt ở phía bên kia sân, trong một không gian có quy mô nhỏ hơn khoảng tập trung bên ngoài. Những mặt gỗ quét trắng và các hàng thảm cầu nguyện tạo lớp hoàn thiện bên trong vỏ bê tông. Vách theo qibla, tức hướng cầu nguyện về Mecca, có lớp lưới kim loại kết hợp vảy gỗ, với một số vảy mạ vàng tạo chữ Kufic; phần thiết kế nghệ thuật của không gian này do Azra Akšamija thực hiện. Các lớp chữ và lưới xuất hiện ở vị trí gắn với hướng cầu nguyện, không trải khắp mọi mặt công trình.
Cửa kính đưa ánh sáng vào từ phía sân. Trong ảnh nội thất, các bề mặt đứng có màu và độ sáng khác nhau, còn phần mái giữ đường trần ngang. Lớp trang trí kim loại có thể được nhìn như một mặt phẳng riêng trước phần nền phía sau. Ở khoảng cách gần, các nét chữ tạo thành một cấu trúc có độ dày; từ xa, chúng nằm trong tổng thể vách cùng những dải gỗ và ô cửa.
Bê tông màu và những mặt gỗ
Bê tông cốt thép lộ mặt được dùng cho tường bao và các phần nhà chính. Màu đỏ hồng hiện trên cả mặt ngoài lẫn những mặt quay vào sân. Các mối ván khuôn và đường chia đợt đổ vẫn có thể đọc trên bề mặt. Tường không chỉ làm ranh khu đất: nó trở thành mặt đứng của nhà nghi lễ, vách cạnh đường đi và giới hạn của các ô mộ, với chiều dài thay đổi theo từng vị trí.
Gỗ sồi xuất hiện ở hệ song tại lối vào và phần hoàn thiện phòng cầu nguyện. Trong ảnh chụp gần, các thanh có cạnh thẳng và được ghép thành những mô-đun lặp lại. Màu gỗ tạo một lớp bề mặt khác với bê tông nhưng không xóa đi khung bao của ô mở. Mép gỗ, mép tường và nền cứng tiếp xúc trực tiếp tại các ngưỡng; sự thay đổi vật liệu được nhìn thấy ngay trên tuyến đi bộ.
Đường đi qua những lớp bao che
Từ vùng đất phía trước, người đến tiếp cận một lối vào có mái rồi đi tới chỗ tập trung và sân. Sau đó, hệ lối đi nối với những khoảng đất chôn cất phía sau. Tuyến đường chuyển từ vùng có song gỗ, sang vùng có tường đặc và cuối cùng ra khoảng trời rộng hơn giữa các ô mộ. Các ngưỡng không nằm trên cùng một mặt đứng duy nhất; chúng xuất hiện qua nhiều đoạn của mặt bằng.
Ở những chỗ có mái, mặt nền vẫn sáng nhờ các cạnh mở; sâu hơn, bóng của vách và mái tạo thành những dải tối. Ảnh chụp dọc hành lang cho thấy các góc tường chồng lên nhau, che một phần đoạn đường tiếp theo. Khi đi qua khoảng ngắt, hướng nhìn đổi từ bề mặt vật liệu ở gần sang đồng cỏ và núi ở xa. Những quan hệ này nằm trong các đường biên và ô mở cụ thể của công trình.
Hồ sơ thực hiện và các mốc ghi nhận
Thiết kế kiến trúc do Bernardo Bader Architects thực hiện, với Sven Matt và Philipp Bechter trong nhóm dự án. Merz Kley Partner phụ trách kết cấu, Thomas Marte đảm nhiệm quản lý công trường và Eva Grabherr tham gia quá trình làm việc với cộng đồng. Phần nghệ thuật của phòng cầu nguyện là một đóng góp riêng được ghi tên cùng kiến trúc, gắn với nội thất và vách hướng nghi lễ.
Công trình được văn phòng giới thiệu với mốc 2012 và nhận Giải thưởng Kiến trúc Aga Khan trong chu kỳ 2011–2013. Những hình ảnh hoàn thiện ghi lại cả nhà nghi lễ lẫn các ô mộ và khu đất xung quanh. Từ góc xa, các tường đỏ nối nhau thành đường bao thấp; từ sân và phòng cầu nguyện, đường nhìn thu lại ở lớp song gỗ, vách lưới và những mặt phẳng nằm dưới mái. Các phần ấy thuộc cùng một bố cục nghi lễ và chôn cất.
