Một ngôi nhà La Mã dưới thành phố hiện đại
Bảo tàng Vesunna nằm tại Périgueux, trên di tích một ngôi nhà La Mã ở khu vực từng là thành phố Vesunna. Những tường, nền và dấu vết sinh hoạt cổ được giữ tại chỗ. Năm 1993, thành phố tổ chức cuộc thi để bảo vệ các phần còn lại, đưa chúng ra trước công chúng và xây dựng bảo tàng. Jean Nouvel được giao dự án. Sau các đợt khảo cổ, lập chương trình và thi công, bảo tàng mở cửa ngày 12 tháng 7 năm 2003.
Khu đất không chỉ có di chỉ của ngôi nhà. Gần đó còn có tháp Vésone, các dấu tích tường thành và những phần cảnh quan đô thị có trước. Những ngôi nhà và cơ quan xây dựng ở giai đoạn sau tạo bối cảnh rất khác với di tích bên dưới. Công việc thiết kế vì vậy bao gồm đồng thời bảo vệ hiện vật, tổ chức đường đi cho khách và xác định các hướng nhìn từ vùng di tích sang môi trường xung quanh.
Mái che lớn phía trên di tích
Thành phần nổi bật nhất của bảo tàng là một mái lớn có mặt dưới phẳng, vươn qua vùng di tích. Nouvel mô tả nó như một chiếc ô, có nhiệm vụ che chở mà vẫn cho phép nhận biết không gian bên dưới. Trong ảnh nhìn từ ngoài, đường viền mái kéo thành một nét ngang thấp, nằm cạnh cây và các khối tường cũ. Phần nhà mới không được trình bày như sự dựng lại nguyên dạng mái và tường của ngôi nhà La Mã.
Các cột mảnh, vách kính và những bộ phận trưng bày được đặt dưới mái. Hình ảnh di tích không bị chia thành một chuỗi phòng kín có tường ngăn mới bao quanh. Nhiều đoạn tường cổ và nền nhà có thể được thấy cùng lúc trong một không gian lớn. Mặt mái giữ một cao độ chung phía trên những phần còn lại có chiều cao khác nhau, làm đường biên của kiến trúc mới được phân biệt rõ với đường biên khảo cổ.
Bảo vệ mà vẫn nhìn thấy cảnh quan
Lớp kính quanh công trình tạo điều kiện bảo vệ di tích trước mưa, sương giá và các tác động ngoài trời. Đồng thời, người trong bảo tàng vẫn nhìn thấy cây, tháp Vésone và những dấu tích ở ngoài. Mức độ trong suốt thay đổi theo ánh sáng: có lúc nhìn rõ cảnh quan, có lúc kính phản chiếu các phần trong nhà. Những khung mảnh và hệ cột đặt sau kính tạo thành các lớp rìa có chiều sâu.
Thuyết minh của Nouvel còn mô tả một đường biên bằng tường và cây, nhằm giảm sự hiện diện của những công trình lân cận không thuộc hệ di tích. Trong cách nhìn đó, bảo vệ không chỉ là tạo một vỏ chống thời tiết mà còn liên quan đến bối cảnh thị giác. Các ảnh nhìn từ mái đua cho thấy mặt kính, khu vườn và các phần tường ở rìa cùng tham gia xác định những gì xuất hiện trong tầm mắt của khách.
Đường đi mới qua những dấu vết cũ
Khách tiếp cận di tích qua các đường đi và những vùng sàn được đặt ở các cao độ khác nhau. Từ các phần lửng, có thể nhìn xuống một vùng rộng của ngôi nhà cổ, thấy tương quan giữa nhiều tường và phòng. Khi đi gần hơn, các mảng nền, những lớp xây và cấu tạo từng phần hiện ra riêng. Hành trình không đòi hỏi di chuyển trực tiếp lên trên mọi bề mặt khảo cổ đang được bảo tồn.
Các lan can và cầu đi bộ có hình dạng nhẹ hơn tường cổ. Chúng tạo tuyến tiếp cận có giới hạn rõ mà không giả làm một phần của kiến trúc La Mã. Trong các ảnh chụp ngang, những đường sàn mới cắt qua không gian như các đoạn độc lập, trong khi mặt mái vẫn liên tục phía trên. Tỷ lệ gần giữa đường đi và di tích cho phép nhìn các chi tiết, còn khoảng mở lớn giữ quan hệ giữa các phần của toàn bộ ngôi nhà.
Đồ họa trên trần và hiện vật phía dưới
Mặt dưới mái sử dụng những đường màu tạo thành một hệ hình học lớn. Nouvel liên hệ phần đồ họa này với hình học của mặt bằng La Mã, nhưng không sao chép nguyên vật liệu hoặc cách trang trí cổ. Trần phẳng trở thành một bề mặt của thời điểm xây dựng bảo tàng. Các đường màu có thể được nhìn cùng với tường và nền cổ phía dưới, đưa hai lớp hình học vào một khung nhìn.
Ánh sáng ban ngày đi qua những mặt kính cao và tới các vùng di tích ở nhiều góc khác nhau. Phần mái đua tạo bóng tại rìa nhà, còn cảnh quan ngoài kính vẫn sáng hơn vào một số thời điểm. Các đèn và hệ kỹ thuật được tổ chức trong kiến trúc mới, cùng những yêu cầu trưng bày. Hồ sơ ghi sự tham gia của nhóm thiết kế bảo tàng, kỹ sư kết cấu, đơn vị ánh sáng và Alain Bony trong nghiên cứu màu cho trần.
Bảo tàng và di chỉ tiếp tục tồn tại cùng nhau
Vesunna là bảo tàng tại chỗ: các di tích chính không được di chuyển vào một tòa nhà ở địa điểm khác. Kiến trúc mới đưa thêm lớp che, môi trường trưng bày và các tuyến tiếp cận vào chính nơi có dấu vết lịch sử. Phần nhà đã xây có thể được nhận ra qua mái ngang, kính và hệ cột; các phần La Mã có thể được nhận ra qua vật liệu, cao độ và những đường bao không liên tục do thời gian để lại.
Từ bên ngoài, tòa nhà thường hiện lên như một lớp mái mỏng giữa cây. Từ bên trong, không gian lại mở rộng qua nhiều phòng và nhiều phần của ngôi nhà cổ. Hồ sơ chính thức của bảo tàng xác nhận ngày mở cửa năm 2003, trong khi thuyết minh thiết kế ghi lại những lựa chọn từ giai đoạn cuộc thi. Cùng với các ảnh chụp, chúng cho thấy quá trình chuyển một di chỉ còn nằm trong đất thành một nơi có thể tiếp cận, quan sát và trưng bày lâu dài.
