Một tòa nhà của hợp tác xã tại Sants
La Lleialtat Santsenca nằm tại góc phố Olzinelles và Altafulla, khu Sants, Barcelona. Công trình từng là trụ sở của hợp tác xã tiêu dùng cùng tên. Theo phần lịch sử do đơn vị cộng đồng công bố, hợp tác xã thành lập năm 1894, sau đó nhiều lần đổi địa điểm trước khi xây trụ sở riêng trong thập niên 1920. Kiến trúc sư Josep Alemany thiết kế tòa nhà, với cửa hàng, kho và lò bánh phía dưới; phía trên có quán cà phê, chỗ hội họp, nhà hát và thư viện.
Sau thời kỳ hoạt động của hợp tác xã, tầng dưới từng thành xưởng kẹo torró và tầng trên thành phòng khiêu vũ Bahía. Tòa nhà bị đóng cửa năm 1988. Các tổ chức trong khu phố khởi động quá trình đòi khôi phục địa điểm này cho sinh hoạt cộng đồng từ năm 2009. HARQUITECTES giành giải nhất cuộc thi cải tạo năm 2012; thiết kế phát triển trong 2012–2013 và thi công kéo dài từ 2014 đến 2017. Chương trình mới tập hợp không gian hội họp, biểu diễn, học tập và làm việc của các nhóm địa phương.
Ba phần kết cấu của công trình cũ
Tòa nhà được tạo bởi ba phần có cấu trúc riêng. Phần chính nằm ở góc đường Olzinelles và Altafulla, chứa hai phòng lớn: cửa hàng cũ ở tầng dưới và hội trường ở tầng trên. Phần giữa có lối tiếp cận từ phố Altafulla. Phần trong cùng không trực tiếp giáp đường; nó cùng hai phần trước tạo nên mặt bằng gần hình chữ L. Đường đi và ánh sáng của các phòng phía sâu vì thế khác với hai phòng lớn sát phố.
Nhóm kiến trúc sư khảo sát phần còn sử dụng được rồi tháo dỡ các bộ phận hư hỏng. Mặt tiền, tường giáp ranh và một số cấu kiện chịu lực được giữ. Những khoảng bị tháo không được xây lại kín hoàn toàn. Tại một số vị trí, mặt tường cũ với vết vật liệu và cao độ sàn trước đây được để lộ vào không gian chung mới. Hai phía của khoảng này có mặt tường khác nhau: phía giữ lại mang dấu sửa chữa, còn phía mới gồm kết cấu, cửa phòng và đường đi.
Lối vào và sự thay đổi cao độ nền
Lối vào chính tiếp tục ở phố Olzinelles. Lối phía Altafulla dùng cho tiếp cận phụ, vận chuyển và thoát hiểm. HARQUITECTES đưa phần lớn tầng dưới về cùng cao độ với cửa chính. Theo mô tả của văn phòng, nền tại nhiều phòng được hạ 85 centimet; riêng đoạn sảnh dọc thuộc khối đầu đã nằm ở cao độ ấy và được giữ nguyên. Việc điều chỉnh được thực hiện trên một nền công trình có các mức khác nhau từ trước.
Sau cải tạo, sảnh vào nối với tuyến đi dọc phía trong. Từ đây các cửa mở tới phòng lớn và các khu làm việc, còn cầu thang đưa lên những tầng khác. Những phần nền và cấu kiện bổ sung nằm cạnh tường giữ lại. Trong không gian phía đầu nhà, cột thép và vách kính phân chia các chỗ dùng mà vẫn để nhìn xuyên giữa chúng. Tuyến chính tiếp tục tới khối giữa, rồi đổi quan hệ với cầu thang và khoảng cao ở phần cuối.
Khoảng thông tầng chạy qua ba khối
Can thiệp lớn nhất vào mặt bằng là mở một dải trống chạy dọc tòa nhà. Ở khối đầu, nhóm thiết kế tháo một nhịp kết cấu cạnh tường giáp ranh phía Olzinelles để tạo lối trong nhà. Sang khối giữa, giếng sáng cũ được mở rộng. Tại khối cuối, khoảng trống cao ba tầng tiếp nối hai đoạn trước. Ba thao tác tạo thành một hệ khoảng mở liên tục, dù chiều rộng và chiều cao thay đổi theo từng phần.
Các mặt phòng mới quay về khoảng thông tầng, đối diện những tường cũ. Ánh sáng đi vào từ mái và từ các khoảng cao; lối đi ngang, cầu nối và cầu thang cùng đặt quanh vùng này. Ở tầng trệt có chỗ ngồi và bàn, còn phía trên là các hành lang nhìn xuống. Công trình vì vậy có một tuyến chung xuyên sâu tới phần không giáp phố. Những phòng của cả ba khối đều có cửa hoặc đường đi tiếp cận từ hệ không gian này.
Các phòng phục vụ hoạt động cộng đồng
Tầng dưới có phòng thực hành, hai phòng tập, kho và các phòng phục vụ. Tầng lửng chứa quản lý, phòng họp, phòng thực hành, chỗ tra cứu và lớp học. Những phòng này không nằm trong một khối mới độc lập: chúng được phân bố vào các phần của tòa nhà cũ, với hành lang và cầu thang nối qua khoảng thông tầng. Các kho, vệ sinh và phòng phục vụ nằm kề những chức năng chính ở nhiều cao độ.
Hội trường lớn và sân khấu nằm ở tầng một của phần sát đường. Những phòng phía sau tiếp tục phục vụ sinh hoạt nhóm. Tầng trên cùng có phòng họp và một phòng dành cho thanh thiếu niên, được bố trí cho hoạt động múa. Ảnh phòng múa cho thấy sàn rộng, mặt gỗ ở một đầu, tường gạch, gương và ống kỹ thuật chạy cao. Hội trường lại có trần, thiết bị sân khấu và mặt hoàn thiện tối. Những phòng ấy cùng dùng hệ giao thông chung nhưng có cấu tạo nội thất theo hoạt động riêng.
Cầu nối và cầu thang bằng thép
Một hệ khung thép mới mang cầu thang và các đoạn hành lang trong khoảng thông tầng. Các cột, dầm và lan can được để nhìn thấy. Một số cầu đi ngang từ phía phòng ra tuyến dọc, trong khi cầu thang nối các cao độ tại những khoảng cao. Các cấu kiện này nằm trước bề mặt tường cũ, thay vì che toàn bộ tường bằng một lớp hoàn thiện mới. Từ dưới sảnh có thể thấy những người đi ở các tầng trên.
HARQUITECTES cho biết hệ đường đi này có tham chiếu tới giàn giáo công trường và Teatro Oficina của Lina Bo Bardi tại São Paulo. Tham chiếu được thể hiện trong một bộ phận cụ thể: các đường đi và cầu thang lộ khung, xếp trong khoảng dài và cao. Phần chi tiết của công trình có sàn bằng tấm gỗ trên kết cấu thép, những liên kết bắt vít và hệ lan can. Ở những đoạn khác, sàn bê tông hoặc tấm lưới được dùng theo vị trí; vật liệu của tuyến đi không hoàn toàn giống sàn của phòng kế bên.
Ba mái hai dốc và phần vì kèo được giữ
Các mái cũ không còn đủ điều kiện tái sử dụng; phần được giữ là các vì kèo của hội trường chính. Mái mới chia theo ba khối kết cấu sẵn có, gồm ba hệ mái hai dốc trên khung thép. Mặt dốc quay về phía nam dùng polycarbonate dạng rỗng để lấy sáng; mặt phía bắc dùng tấm lợp có lớp cách nhiệt. Những cửa ở vị trí cao gần sống mái tham gia thoát khí khỏi khoảng thông tầng.
Bản thân mái có nhiều lớp theo từng vùng. Chi tiết ghi các tấm polycarbonate dày 20 milimet, cấu kiện đỡ kim loại, màng chống thấm và lớp cách nhiệt ở phần mái đặc. Những cửa mở có trục truyền, bánh răng và thanh răng. Tại khối sau, nơi chịu nắng nhiều, một khoang thông gió và lớp lọc nắng được bổ sung. Ánh sáng nhìn thấy trong sảnh đi qua phần mái lấy sáng này, còn các phòng kín nhận thêm ánh sáng qua những cửa quay vào khoảng chung.
Thông gió theo mùa và các phần bổ sung
Nhóm thiết kế mô tả hai trạng thái nhiệt cho khoảng thông tầng. Vào mùa đông, nhiệt từ nắng và khí ấm thoát khỏi các phòng được tận dụng để làm ấm vùng chung. Vào mùa hè, không khí ở lớp cao dưới mái nóng lên và thoát qua cửa ở đỉnh; dòng đi lên kéo không khí qua những khoảng thấp hơn. Các cửa mái được điều khiển bằng cảm biến. Phần phòng kín vẫn có yêu cầu điều hòa riêng, khác với khu giao thông dưới mái lấy sáng.
Cải tạo còn bổ sung những lớp cách nhiệt, cách âm và các hệ phục vụ biểu diễn, lớp học, hội họp. Các chi tiết có tấm kim loại đục lỗ, bông khoáng, tấm gỗ và hệ ống để lộ theo vị trí. Societat Orgànica phụ trách tư vấn môi trường; DSM arquitectes phụ trách kết cấu; Oriol Vidal phụ trách kỹ thuật; i 2 A tham gia âm học và Chroma phục hồi mặt tiền. Khi hoàn thành năm 2017, mặt ngoài tiếp tục giữ hình thức các cửa và ban công cũ, trong khi mái, hệ cầu đi và các phòng bên trong đã được tổ chức lại.
