Nhà hai tầng giữa các bức tường chung
Casa 9 Bóvedas nằm ở Villanueva de la Serena, thuộc tỉnh Badajoz của Tây Ban Nha. Công trình là một ngôi nhà có sẵn, được José María Sánchez García cải tạo. Nhà có mặt trước hướng ra phố Carrera, mặt sau mở về một khu vườn nằm giữa các thửa đất trong dãy phố. Hai bên là tường chung với những ngôi nhà liền kề. Vì vậy, mặt trước và mặt sau là hai phía tiếp xúc trực tiếp với không gian bên ngoài của khối nhà hai tầng.
Mặt đứng phía phố có những ô cửa và các đường trang trí nằm trong bề mặt tường liên tục của dãy nhà. Phía sau, tường vườn giới hạn một khoảng ngoài trời riêng. Hồ sơ công trình hoàn thành ghi diện tích 190 m² và năm 2020. Phần cải tạo tập trung vào kết cấu cùng cách tổ chức phòng bên trong: các bức tường từng chia tầng trệt được thay đổi, trong khi những mặt cong của hệ trần vòm vẫn hiện diện phía trên không gian sinh hoạt.
Chín gian ở tầng trệt trước cải tạo
Tên gọi 9 Bóvedas gắn với hệ trần vòm của ngôi nhà. Mặt bằng hiện trạng thể hiện tầng trệt được chia thành một lưới ba hàng và ba cột gian. Các đường tường chịu lực chạy theo hai hướng, cùng những ô cửa đi nối các gian với nhau. Trên mặt cắt, phần trần uốn cong xuất hiện dưới sàn tầng trên. Không gian tầng trệt vì thế được xác định đồng thời bởi những vách đứng và bởi hình học riêng của từng ô vòm.
Tầng trên có cách chia khác. Các cột và điểm tựa trung gian tạo một không gian tương đối mở, nằm dưới hệ mái dốc. Bản vẽ hiện trạng đặt hai cách tổ chức này trong cùng một khối nhà: phía dưới nhiều tường ngăn nhỏ, phía trên ít phòng hơn. Trong thuyết minh của mình, kiến trúc sư mô tả sự khác nhau ấy như điểm xuất phát cho việc sắp xếp lại chương trình sử dụng. Bản vẽ cải tạo sau đó giữ lại một phần phân chia ở sát phố và mở rộng vùng sinh hoạt phía vườn.
Hai dầm bê tông giao nhau dưới trần
Phần kết cấu bổ sung gồm hai dầm bê tông có tiết diện chữ T, giao nhau thành một hình chữ thập với các nhánh dài ngắn khác nhau. Vị trí này xuất hiện rõ trong sơ đồ tách lớp: hệ vòm ở phía trên, hai dầm chạy ngang bên dưới và những phần tường còn lại quanh chu vi. Trong không gian hoàn thiện, các dầm để lộ mặt bê tông xám, phân biệt với bề mặt trần vòm được hoàn thiện màu trắng.
Những dải bê tông đi qua phòng theo hai phương. Ở chỗ giao nhau, chúng tạo một nút kết cấu thấp hơn các đỉnh vòm. Từ một phía phòng có thể nhìn dưới dầm, qua vùng giao rồi tới cửa mở ra vườn ở phía đối diện. Các điểm tựa trung gian từng chia mặt bằng được loại bỏ khỏi vùng sinh hoạt chung. Kỹ sư kết cấu của dự án là Juan Pedro Cortés. Quan hệ giữa dầm mới và vòm cũ được thể hiện trực tiếp trong phòng, với bề mặt và cao độ khác nhau của hai bộ phận.
Phòng sinh hoạt mở về vườn sau
Ở phía phố Carrera, phương án giữ hai phòng đầu dành cho gara và khách ở lại. Phía sau các phòng này là vùng sinh hoạt chung kéo dài đến mặt vườn. Mặt bằng không còn lưới tường chia kín thành từng ô như trước. Những cửa lớn ở phía sau nối sàn trong nhà với khoảng ngoài trời có tường bao. Bên ngoài cửa, nền vườn và các bức tường lân cận xuất hiện ngay trong tầm nhìn từ phòng.
Bộ ảnh hoàn thiện ghi lại không gian này khi đồ đạc còn rất ít. Một chiếc ghế gỗ nằm gần tường, còn phần lớn nền nhà để trống. Nhờ vậy có thể thấy rõ chiều liên tục của sàn dưới các nhịp dầm. Từng ô vòm vẫn có đường cong và mép riêng, dù ở bên dưới không còn vách ngăn tương ứng. Ranh giới giữa các vùng trong phòng được nhận ra qua trần, các đoạn tường còn lại và vị trí cầu thang, thay vì qua những cửa đi nhỏ nối các phòng khép kín.
Cầu thang trong vùng không gian chung
Cầu thang nằm về một bên của phòng sinh hoạt, nối tầng trệt với tầng trên. Trong phương án cải tạo, vị trí và hình thức cơ bản của cầu thang cũ được giữ lại. Nhìn chính diện, đường bậc đi chéo qua một mặt tường trắng. Tay vịn mảnh chạy song song với vế thang. Phần phía dưới có các đoạn tường và ô cửa tạo thành những vùng kín hơn so với khoảng sàn rộng ở trước.
Từ các góc nhìn khác nhau, cầu thang có lúc nằm sau một nhánh dầm bê tông, có lúc hiện ra trọn vẹn dưới vùng trần sáng. Đường đi lên tầng cắt ngang những đường nằm ngang của dầm và sàn trên. Mặt cắt cho thấy mối nối này giữa hai tầng: người sử dụng rời vùng sinh hoạt dưới vòm rồi lên hệ phòng ở phía trên. Trong ảnh chụp gần, bậc thang và tường cùng một màu sáng, còn tay vịn được tách bằng nét kim loại nhỏ, không có một khối lan can đặc che toàn bộ vế thang.
Các phòng ngủ và dải không gian phía trước
Bản vẽ tầng trên bố trí các phòng ngủ giữa phía vườn sau và một dải không gian chạy dọc mặt trước. Dải này đồng thời là đường đi và nơi dành cho làm việc, học tập. Các cửa mở từ đây dẫn vào những phòng phía trong. So với mặt bằng tầng trệt sau cải tạo, tầng trên có nhiều vách chia hơn; những phòng riêng được đặt phía trên vùng sinh hoạt chung đã được mở rộng.
Các mặt cắt thể hiện sàn tầng trên nằm ngay trên hệ vòm của tầng trệt, dưới một mái dốc có cấu tạo khác với những mặt cong bên dưới. Mỗi tầng vì vậy có hình dạng trần và cách sử dụng riêng. Tổ chức phòng ngủ không tiếp tục một mặt bằng hoàn toàn mở như phòng sinh hoạt. Những đường phân chia trên bản vẽ tầng trên cũng không đơn giản trùng lại toàn bộ lưới chín gian cũ. Cầu thang nối hai hệ không gian ấy trong phần diện tích đã có của khối nhà, giữa hai mặt đứng và hai tường chung.
Mặt cong trắng và những dải bê tông xám
Trong vùng phòng mở, vòm có màu trắng, còn những dầm bê tông giữ bề mặt xám với các dấu vết nhỏ của vật liệu. Chỗ tiếp giáp không tạo thành một mặt phẳng trần liên tục. Có nơi đường cong đi lên từ cạnh dầm, có nơi một phần vòm nằm sâu hơn sau nhánh bê tông cắt ngang. Từ vị trí đứng khác nhau, số lượng ô trần nhìn thấy và phần cong bị che cũng thay đổi.
Nền nhà có màu sáng và ít đường chia nổi bật trong bộ ảnh. Các khung cửa phía vườn được đặt trong những ô tường sâu. Ánh sáng từ cửa chiếu lên sàn, chân tường và các vùng vòm gần mặt sau; những chỗ khuất sau dầm có sắc độ khác. Những bức ảnh chụp dọc phòng thể hiện đồng thời cả phần sáng ở mép vườn lẫn phần sâu gần cầu thang. Các khác biệt ấy thuộc về vị trí cửa, chiều sâu nhà và hình dạng kết cấu hiện hữu, không cần thêm một lớp trần che bên dưới.
Mặt nhà phía vườn và các lớp của dự án
Phương án mặt đứng phía vườn sắp xếp các ô mở theo hai tầng. Ở tầng trệt là những cửa cao nối phòng với sân; tầng trên là các cửa sổ đặt trong bề mặt tường. Trên mặt bằng, sân sau kéo dài hết bề ngang khu đất và được giới hạn bởi tường của các thửa bên cạnh. Quan hệ giữa nhà và vườn có thể đọc qua cả mặt đứng, mặt cắt lẫn tuyến nhìn từ bên trong qua các cửa lớn.
Hồ sơ tách lớp đặt các bộ phận của ngôi nhà thành những nhóm riêng: tường bao, mặt bằng trước và sau cải tạo, hai dầm mới, hệ vòm và sàn tầng trên. Bộ ảnh hoàn thiện cho thấy phần kết cấu bổ sung xuất hiện trong cùng không gian với trần vòm đã giữ lại. Dự án được thực hiện cùng nhóm Mariló Sánchez, Javier Fernández, Ignacio Hornillos, Sofía Romeo, Cristina Lorenzo và Adrián Paterna; Aro Consultores phụ trách hệ thống kỹ thuật. Các bản vẽ và ảnh ghi lại những bộ phận đó tại một ngôi nhà cải tạo trong dãy phố Villanueva de la Serena.
