Một công trình trong khu đại học Paris-Saclay
Khu nhà ở Rosalind Franklin nằm tại Palaiseau, trong khu đô thị đại học Paris-Saclay ở phía tây nam Paris. Công trình do Bruther hợp tác với Baukunst của Adrien Verschuere thiết kế và hoàn thành năm 2020. Chương trình gồm nhà ở xã hội dành cho sinh viên, các phòng dùng chung, diện tích thương mại và một bãi đỗ xe phục vụ nhiều nhóm người sử dụng. Thay vì tách bãi xe thành một nhà riêng bên cạnh khu ở, các phần này được đặt chồng lên nhau.
Quá trình thiết kế bắt đầu từ cuộc thi năm 2016. Phương án khi đó đã có ba đặc điểm còn thấy rõ ở công trình hoàn thành: khối nhà chữ U, khoảng vườn giữa lô đất và hệ kết cấu lặp lại quanh chu vi. Những hình ảnh thực tế cho thấy các tầng đỗ xe mở thoáng nằm bên dưới nhà ở. Phần chân nhà có chiều cao lớn hơn một tầng căn hộ, với cửa kính và những đường dốc cong hiện ra giữa các cột.
Ba cạnh nhà và một khoảng mở
Trên tổng mặt bằng, công trình bám theo ba cạnh của khu đất chữ nhật. Hai cánh song song được nối bằng một dãy nhà ở đầu phía trong, còn cạnh thứ tư để mở. Khoảng trống không bị chia thành nhiều sân nhỏ giữa các nhà độc lập. Nó giữ hình dạng một khu vườn liên tục, với những lối đi, diện tích trồng cây và các điểm tiếp cận tầng trệt nằm dọc hai bên.
Nhìn từ vườn, người xem thấy đồng thời các lớp sử dụng của tòa nhà. Phía dưới là những khoảng cao và các tầng đỗ xe; phía trên là các hàng phòng có cửa sổ, hành lang và rèm. Các cầu thang xoắn không dựng thành một tường kín trước vườn, mà đứng thành những khối riêng ở sát mép nhà. Ở phía cuối, các vòm mái lặp lại thành một đường viền khác với những đường sàn ngang bên dưới.
Các công năng được xếp theo chiều cao
Mặt cắt phân biệt tầng trệt cao, các tầng dành cho xe và những tầng ở phía trên. Cửa hàng cùng một phần diện tích sinh hoạt chung tiếp cận từ mặt đất. Xe đi lên bằng các đường dốc, trong khi người ở dùng hệ giao thông đứng và những hành lang riêng. Sự xếp tầng này xuất hiện trong cả mặt đứng: một số dải mở hoàn toàn, một số có cửa sổ và vách ngăn phía sau kết cấu.
Chương trình khi hoàn thành có 192 căn hộ sinh viên theo hồ sơ của INEX và Brussels Architecture Prize. Nhà ở nằm trên các tầng xe, với những tuyến tiếp cận và diện tích sinh hoạt riêng. Trong ảnh, các tầng đỗ xe được nhận ra qua lan can, khoảng thông gió và độ lùi của những phần bao che phía sau hàng cột. Các phần mở này kéo dài quanh nhiều cạnh nhà, khác với những phòng ở được chia nhỏ ở phía trên.
Lưới cột đi qua nhiều loại không gian
Trong sơ đồ kết cấu, các cột bê tông đứng ở những khoảng cách lặp lại và đỡ hệ sàn phẳng. Lưới này tiếp tục từ các tầng có xe lên khu ở, dù vách chia phòng và lớp bao che ở mỗi phần khác nhau. Một khoảng kết cấu vì thế không tương đương với một căn phòng duy nhất. Các bản vẽ phương án trình bày nhiều khả năng chia diện tích bên trong cùng một bộ khung.
Ở công trình thực tế, mép sàn và đầu cột để lộ rõ trên mặt đứng. Cửa sổ của các căn hộ lùi vào so với đường cột ngoài; giữa hai lớp có những khoảng hiên hoặc hành lang. Trên các tầng xe, phần lùi ấy được nhìn như chiều sâu của một sàn mở. Hệ khung chung tạo ra những đường ngang và đứng liên tục quanh tòa nhà, còn khác biệt công năng hiện ở các vật dụng, vách chia và cách xử lý mép sàn.
Đường dốc và cầu thang trong sân
Các đường dốc xe có dạng cong, nằm trong khoảng cao phía dưới khu nhà. Trong ảnh chụp qua hàng cột, mặt dốc, lan can và sàn phía trên tạo thành nhiều lớp không nằm cùng một cao độ. Hai tuyến dốc tổ chức đường xe lên và xuống. Bên cạnh đó là các cầu thang xoắn dành cho người đi bộ, có bậc và tay vịn liên tục quanh trục đứng.
Những cầu thang này có hình thức khác với hệ cột tròn và các đường sàn thẳng của khối nhà. Khi nhìn dọc vườn, từng vòng thang xuất hiện trước các hàng cửa, một số đoạn bị sàn tầng trên che khuất. Ở chân cầu thang, lối đi ngoài trời nối với khu vực có mái. Các tuyến chuyển động được đặt ở mép vườn, nên khoảng cây ở giữa vẫn có thể nhìn xuyên qua nhiều đoạn của hệ kết cấu và giao thông.
Hành lang ngoài trời và phòng ở trên mái
Các tầng nhà ở sử dụng hành lang chạy dọc phía vườn. Từ đây có thể nhìn xuống khoảng sân và qua sang cánh nhà đối diện. Phía trong mép hành lang là cửa vào các phòng; phía ngoài có lan can và những cột tiếp tục lên mái. Ảnh tầng trên cho thấy một đoạn hành lang trải dài cạnh các vòm mái, với sàn và tường sáng màu phản chiếu ánh sáng từ khoảng trời mở.
Một số căn hộ ở phần trên cùng được tổ chức thông tầng. Các vòm mái bao lấy phần cao của những căn hộ này, thay đổi mặt cắt ở nơi đường mái gặp cửa kính. Từ phía vườn, chúng tạo thành một hàng cung cong lặp lại. Nhìn gần trên hành lang, từng vòm thuộc về một khoang cụ thể và có lớp bao che của phòng ở bên dưới, thay vì chỉ là một vật trang trí đặt thêm trên mái bằng.
Bê tông, kính và những lớp rèm
Bề mặt bê tông ở cột, sàn và cầu thang được để nhìn thấy. Trong ảnh, các mạch ghép ván khuôn và những chỗ chuyển tiếp giữa sàn với cột vẫn xuất hiện trên nền sáng. Những bộ phận này có kích thước và vai trò khác với khung cửa mảnh, lan can kim loại và các vách bên trong căn hộ. Mặt đứng vì thế có cả lớp kết cấu dày ở trước lẫn lớp cửa nhỏ hơn ở phía sau.
Ảnh một căn hộ cho thấy rèm mỏng nằm sát cửa kính, bộ tản nhiệt đặt thấp và một phần không gian cao ở gần mái. Ánh sáng đi qua rèm tạo các dải sáng trên sàn và tường, trong khi cột bê tông vẫn tách rõ bên cạnh. Màu của rèm xuất hiện trở lại trên mặt đứng phía vườn, nơi những phòng khác nhau có thể đóng hoặc mở màn ở các thời điểm khác nhau. Kết cấu giữ nhịp đều, còn lớp sinh hoạt nằm sâu hơn trong từng khoang.
Khả năng chuyển đổi trong hồ sơ thiết kế
Từ giai đoạn cuộc thi, bãi đỗ xe đã được đặt trong một phương án có dự trù chuyển đổi công năng. Các bản vẽ trình bày cùng một hệ sàn với những cách bố trí khác nhau, bao gồm chỗ đỗ xe, nhà ở hoặc diện tích làm việc. Đây là một yêu cầu và khả năng được đưa vào thiết kế; các ảnh năm hoàn thành ghi lại trạng thái kết hợp nhà ở với bãi xe, chứ không ghi nhận một lần chuyển đổi đã diễn ra.
Sự khác nhau giữa bộ khung và những phần chia nhỏ được thể hiện bằng cách đặt cột, vách, cửa và tuyến kỹ thuật. Hình thức nhà chữ U cùng vườn giữa vẫn là sơ đồ chung ở cả hai giai đoạn. Trong khi các mặt kính và chi tiết của phương án dự thi được điều chỉnh khi xây dựng, công trình hoàn thành tiếp tục cho thấy tầng xe thoáng, khu ở lùi sau hàng cột và những cầu thang ngoài trời nối các cao độ quanh khoảng sân.
