Một khu chợ trong thành phố Muharraq

Qaysariyah Suq nằm trong khu phố lịch sử Muharraq, nơi những cửa hàng và kho từng tham gia vào nền kinh tế khai thác ngọc trai của Bahrain. Các quán cà phê phục vụ việc giao dịch, còn các kho tiếp nhận gỗ dùng đóng đội thuyền. Khu vực chợ có những công trình nằm trong tuyến di sản Pearling Path, nhưng dự án cửa hàng mới không bao gồm toàn bộ tuyến hoặc toàn bộ di tích của thành phố.

Studio Anne Holtrop thực hiện phần phát triển lại khu chợ qua một chương trình gồm cửa hàng mới, phục hồi những phần xây cũ, lát và che các đoạn đường đi. Hồ sơ kiến trúc ghi giai đoạn từ 2014 tới 2020, trong khi cơ quan văn hóa Bahrain công bố lễ mở khu chợ vào tháng 5 năm 2021. Các ảnh hoàn thiện cho thấy dải cửa hàng bê tông mới nằm ngay cạnh những nhà buôn bán có tường trát, biển hiệu và hàng hóa bày ra lối đi.

Bê tông mới nằm cạnh những gian hàng cũ đang sử dụng.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Dải cửa hàng dọc tuyến phố hẹp

Mặt bằng tổ chức các gian nhỏ thành một dải dài bên tuyến đi của khu chợ. Mỗi gian có một vùng phòng ở phía trong và một mặt mở nhìn ra đường. Những phần mái nhô ra tạo các đoạn có bóng trước cửa, trong khi ở những chỗ khác lối đi vẫn mở lên trời. Dải xây mới không xóa các ngõ và những quan hệ tiếp cận giữa các nhóm nhà đang có.

Trong ảnh nhìn dọc chợ, những tấm bê tông đứng và mái ngang lặp lại theo nhịp gian hàng. Tuy vậy, mép tấm và vị trí cửa không tạo một chuỗi khung vuông hoàn toàn đồng nhất. Các mặt bê tông có đoạn phẳng, đoạn thô và phần biên không đều. Phía đối diện vẫn là những cửa hàng có cách bày bán riêng, nên đường đi nằm giữa hai loại mặt đứng có vật liệu và quá trình hình thành khác nhau trong khu phố.

Những tấm mái và tường tạo nhịp dọc đường chợ.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Khuôn cát và mép cấu kiện tự do

Những gian mới được xây bằng cấu kiện bê tông đúc sẵn trên cát. Hồ sơ mô tả việc không dùng cốp pha chặn ở cạnh, để mép mỗi lần đổ có hình dạng riêng. Nhóm kiến trúc liên hệ các bờ cạnh này với hình dạng đá san hô của cấu trúc xây truyền thống ở Bahrain. Cách mô tả ấy gắn với chính quá trình đúc các tấm của dự án, không chỉ với màu bề mặt sau khi hoàn thiện.

Ảnh quá trình thi công ghi nhận những lần đổ và lắp cấu kiện. Trong ảnh sử dụng, có thể thấy phần bê tông thô xuất hiện ở cạnh một tấm tường đứng ngay cạnh cửa kính. Một số đoạn biên có độ dày và độ nhô khác nhau, trong khi mặt tấm bên cạnh phẳng hơn. Khi đặt vào dải cửa hàng, các phần tự do đó trở thành những cạnh cửa, chỗ tiếp giáp và mảng tường mà người đi qua có thể quan sát từ khoảng cách gần.

Cạnh bê tông không đều và các ô kính ở khối hai tầng.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Tầng trệt và các phòng ở cao độ trên

Các bản vẽ ghi những gian ở tầng trệt, tầng lửng và tầng trên. Không phải mọi gian đều chỉ nằm trên cùng một mặt sàn. Tại một vị trí có lối thang ngoài trời chạy lên giữa các khối mới và nhà cũ. Những tấm mái nhô ra phía trên thang nhưng vẫn để một khoảng trời dọc giữa, qua đó ánh sáng chiếu xuống các bậc và mặt tường hai bên.

Ở tầng trên, cửa mở xuất hiện giữa những tấm bê tông lớn, có chỗ nhìn xuyên qua một vùng phòng chưa đặt đồ. Mặt đứng về phía khác của chợ thể hiện phần cao này đứng lên khỏi dải mái thấp. Trong các ảnh chụp trong phòng, không gian có chiều sâu nhỏ, sàn và trần phẳng, còn cửa kính lớn giữ mối liên hệ trực tiếp với lối đi hoặc mái thấp bên cạnh. Các gian có cùng ngôn ngữ vật liệu nhưng khác cao độ tiếp cận.

Cầu thang ngoài trời nối tới những gian ở trên cao.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Cửa kính trong những mặt tường dày

Các gian dùng những cửa kính lớn đặt giữa các cấu kiện bê tông. Từ trong nhìn ra, khung kính nằm gần cạnh tường và cho thấy chiều dày của vùng bê tông xung quanh. Cửa không phủ thành một lớp liên tục trước mọi gian, mà được phân chia bởi các tấm đứng với bề mặt và mép đúc riêng. Tại những khoảng nhìn chéo, một cạnh thô có thể che bớt cửa của gian kế tiếp.

Ảnh nội thất cho thấy mặt tường bê tông để lộ những lỗ liên kết và mạch cấu kiện. Ánh sáng đi qua mặt kính tạo một vùng sáng trên sàn hoặc tường sau, trong khi đoạn nằm dưới mái hiên có bóng rõ. Một số phòng được ghi hình trước khi lắp đồ bán hàng, giúp thấy được giới hạn của gian và vị trí cửa. Ngoài phố, các mặt mở nằm ở cao độ gần với những hoạt động buôn bán hiện có của khu chợ.

Gian nhỏ có cửa kính và tường bê tông để lộ.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Mái nhô và những khoảng đi giữa cũ, mới

Hệ mái dùng những tấm ngang vượt ra khỏi mặt tường phía dưới. Ở lối thang, chúng tạo thành các cạnh lớn hướng ra khoảng không hẹp, có hình dạng khác nhau theo vị trí của gian. Nhìn từ dưới, mặt đáy mái và cạnh đứng của tường nằm sát nhau trong tầm mắt, trong khi phía trên vẫn là dải trời. Những phần nhô này được thể hiện rõ trên mặt cắt và hình chụp của đường đi.

Tại chỗ nối với nhà cũ, các mặt trát và cửa gỗ vẫn hiện diện cạnh bề mặt bê tông mới. Những gian hàng có mái bạt hoặc đồ bày ngoài cửa tiếp tục tạo thành bối cảnh của tuyến đi. Bản vẽ tổng thể phân biệt từng phần xây và các đoạn đường; các ảnh hoàn thiện cho thấy mối tiếp giáp ấy ở cao độ người đi bộ. Dải mới vì vậy được nhìn trong quan hệ với các cửa, ngõ và mặt tường sẵn có sát bên.

Khối trên cao nhìn dọc dải cửa hàng mái thấp.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Nhịp của dải chợ sau khi xây dựng

Ở những góc chụp xa, dải cửa hàng hiện thành một hàng mái và tấm đứng thấp, với phần hai tầng nổi lên ở một vị trí. Nhìn gần, các mép bê tông thô và những ô kính làm thay đổi nhịp đều ấy. Người đi qua đồng thời gặp lối thang, các gian ở hai cao độ và những mặt nhà cũ nằm ngay bên cạnh. Không có một quảng trường lớn ngăn cách toàn bộ phần mới với hoạt động chợ.

Các tư liệu mặt bằng xác định sự nối tiếp của từng gian, trong khi mặt đứng cho thấy cách mái và những tấm tường được đặt trên chiều dài tuyến phố. Ảnh hoàn thiện ghi nhận hàng hóa, biển hiệu và người đi lại trong cùng khung cảnh với bê tông mới. Những cửa hàng có kích thước nhỏ vẫn liên hệ với hệ đường đi chung, còn các cấu kiện đúc trên cát được thấy như các phần cụ thể của tường, mái và cạnh cửa trong khu chợ lịch sử.

Một lối thang trong khối cửa hàng mới.Bộ ảnh: Jesús Granada, Anne Holtrop

Phần phục hồi ở các công trình kho cũ

Hồ sơ thiết kế cũng trình bày việc làm việc với các cấu trúc Amarat Fakhro bị mất mái và một phần tường. Ở những phần đó, bê tông đổ tại chỗ được dùng để bổ sung theo đúng đường biên thiếu của cấu trúc cũ. Cách xây này khác việc đúc sẵn những tấm cho cửa hàng mới, dù cả hai được thuyết minh trong cùng quá trình nghiên cứu về hình dạng đá san hô và các cạnh không đều.

Sự phân biệt nằm ở tình trạng của từng phần công trình. Một bên là gian mới được lắp từ những cấu kiện riêng, bên kia là phần bê tông nối tiếp những gì còn lại của tường cũ. Các bản vẽ và ảnh của dự án ghi cả hai cách đặt vật liệu. Trong khu chợ, các phần lịch sử vẫn có vị trí riêng trong tuyến Pearling Path, còn chương trình cửa hàng mới bổ sung những mặt bằng và nơi tiếp cận cho hoạt động thương mại tại Muharraq.

Đọc thêm +