Khối trường trên nền một bãi xe cũ
Trường học Orsonnens nằm ở bang Fribourg, trong khu vực có các công trình nông nghiệp, nhà ở và khoảng đất mở. Dự án được lựa chọn qua cuộc thi năm 2014, xây dựng trong giai đoạn 2016–2017. TEd’A arquitectes phụ trách thiết kế cùng với Rapin Saiz Architectes tại Thụy Sĩ, đơn vị tham gia quản lý, quy hoạch triển khai và giám sát xây dựng. Công trình đặt trên một phần diện tích bãi đỗ xe hiện hữu.
Khối trường có mặt bằng gọn, tường gỗ màu sẫm và mái dốc bốn phía. Phần nền đá thấp nằm dưới lớp gỗ, lộ rõ hơn ở những chỗ đất hạ xuống. Các cửa sổ có khung màu ấm được đặt theo từng nhóm trên mặt đứng. Phía trước có nền sân và các lối đi; những hàng cây được giữ bên cạnh khu đất. Từ xa, công trình hiện ra như một khối có đường bao rõ, với mái lớn nằm trên phần tường không có nhiều chỗ nhô ra.
Mái dốc và lớp tường gỗ
TEd’A xác định các nhà kho nông nghiệp truyền thống trong khu vực là một trong những mẫu tham chiếu của dự án. Trên công trình mới, điều này được thể hiện ở khối nhà gọn, mái nghiêng và kết cấu gỗ có thể nhìn thấy từ trong. Lớp bao ngoài dùng các miếng gỗ nhỏ xếp nối tiếp, tạo bề mặt có nhiều hàng và mạch. Mái được hoàn thiện bằng đồng, với mép thoát nước đi quanh phần tường.
Các cửa không mở thành một dải kính liên tục. Có những nhóm ô nhỏ hơn ở phần thấp và những vùng kính rộng hơn phục vụ phòng học. Khung cùng các phần cửa có sắc đỏ nâu, khác với gỗ sẫm xung quanh. Đường chân công trình được xác định bằng đá và nền sân, trong khi mép mái tạo một đường giới hạn phía trên. Những vật liệu này có cấu tạo khác nhau, được đọc rõ qua chỗ tiếp giáp ở cửa, góc nhà và phần nền.
Lối vào đi qua phần hiên thấp
Lối vào nằm dưới một khoảng hiên được che bởi khối nhà phía trên. Phần hiên có nền cứng và những cột nằm gần biên, mở về sân ngoài trời. Trước khi vào bên trong, người tới trường đi qua một đoạn không gian thấp hơn so với khoảng thông tầng ở giữa nhà. Khác biệt chiều cao này có thể nhận ra trên mặt cắt ngang qua hiên và trong những ảnh chụp từ sân vào cửa.
Bên trong cửa, các đường đi được đặt quanh phần trung tâm. Gỗ sáng xuất hiện ở vách, tay vịn và mép sàn, còn một số mặt nền có màu xám. Những vùng để áo hoặc đặt tủ nằm cạnh tuyến đi, nối với cửa các phòng. Từ sảnh, người sử dụng không chỉ nhìn ngang tới các cửa lớp học mà còn có thể nhìn lên những tầng trên qua khoảng rỗng. Phần vào nhà vì thế nằm ngay trong một hệ giao thông có cả chiều ngang và chiều đứng.
Cột giữa và những nhánh kết cấu
Một cột gỗ lớn được đặt trong khoảng rỗng trung tâm, tiếp tục lên tới gần mái. Các thành phần của cột và những nhánh đỡ liên hệ với hệ dầm, sàn cùng phần mái ở trên. Một số vế thang nằm sát vùng cột, làm cho đường đi và kết cấu được nhìn thấy cùng lúc. Đây không phải một cột tròn đơn lẻ: các mặt gỗ, chỗ nối và những phương khác nhau tạo thành một tập hợp có chiều sâu.
Trong ảnh nhìn từ tầng trên, có thể thấy cột đi qua nhiều cao độ, bên cạnh mép sàn và lan can. Ánh sáng từ phía mái chiếu xuống một phần các mặt gỗ, trong khi vùng bên dưới tối hơn. Những đồ vật hoặc sản phẩm của học sinh treo quanh phần trung tâm xuất hiện như một lớp sử dụng bên cạnh hệ kết cấu cố định. Cột vẫn giữ vị trí ở giữa khoảng rỗng, còn các phòng và tuyến đi phân bố ở phía xung quanh.
Lớp học quanh khoảng thông tầng
Các phòng học được bố trí theo chu vi, mở cửa vào vùng hành lang bao quanh khoảng rỗng. Mỗi phòng có cửa sổ hướng ra ngoài công trình. Trên mặt bằng, vị trí cửa phòng, tủ và các vách tạo thành những đoạn đường đi khác nhau quanh trung tâm. Các phòng không đồng thời mở trực tiếp vào một sảnh rộng không có ranh giới; mỗi phòng vẫn có hệ tường và cửa riêng.
Nhìn từ mép hành lang, có thể thấy lan can phía đối diện và các cửa ở tầng khác. Những lớp nhìn này làm rõ vị trí của phòng học trong toàn bộ khối nhà, thay vì chỉ cho thấy một hàng cửa liên tiếp. Tại một số nơi, các vách gỗ cao che phần bên trong phòng; ở vị trí khác, những ô kính hoặc khoảng mở đưa thêm ánh sáng vào vùng đi lại. Nhịp cột, dầm và những mặt sàn giúp phân biệt từng tầng trong không gian chung có chiều cao lớn.
Cầu thang và những bề mặt gỗ sáng
Cầu thang đi dọc các cạnh của khoảng rỗng, đổi hướng tại các chiếu nghỉ. Bậc và mép sàn có sắc xám, bên cạnh là những thanh gỗ của hệ kết cấu. Lan can kim loại với lưới cùng tay vịn tạo ranh giới giữa đường đi với khoảng thông tầng. Từ vị trí đứng trên thang, có thể nhìn qua nhiều lớp dầm và những phần cột nằm ở giữa nhà.
Các mặt gỗ có mạch tấm, lỗ hoặc chi tiết liên kết còn nhìn thấy, khác với lớp gỗ sẫm ở phía ngoài. Một số phòng có hệ dầm chạy qua trần, các thiết bị và đường dẫn nằm ở phía trên hoặc giữa các nhịp. Khi nhìn từ tầng cao xuống, cầu thang, mép sàn và cột tạo nhiều hướng chéo trong cùng khung cảnh. Những đường chéo này thuộc các bộ phận cụ thể của thang và kết cấu, không phải một lớp trang trí đặt thêm lên mặt tường.
Ánh sáng ở phần mái và các phòng bên ngoài
Khoảng rỗng trung tâm tiếp tục lên một vùng lấy sáng tại mái. Từ phía dưới nhìn lên, khung gỗ và các mặt mái bao quanh phần mở sáng này. Ánh sáng đi qua những nhánh kết cấu rồi tới hành lang và sàn thấp hơn. Vị trí của các dầm và mép tầng tạo những vùng có bóng khác nhau ngay trong cùng một khoảng cao thông suốt.
Các lớp học nhận thêm ánh sáng qua cửa sổ bên ngoài. Vì phòng nằm ở chu vi, hướng nhìn của chúng không giống hướng nhìn từ hành lang vào phần giữa. Một người trong lớp thấy sân và cảnh quan ngoài nhà; người đứng ở hành lang lại thấy các tầng học, cầu thang và cột. Hai hệ ánh sáng bên ngoài và trên mái cùng xuất hiện trong mặt cắt, nhưng chúng không làm cho mọi vùng trong công trình có độ sáng đồng đều.
Đá, gỗ và các nhóm kỹ thuật
Phần nền đá, kết cấu gỗ và mái kim loại được thể hiện như các hệ có chi tiết riêng. Gỗ tiếp tục từ khung chịu lực tới nhiều phần hoàn thiện trong nhà, trong khi đá xuất hiện ở chỗ công trình tiếp xúc với nền. Các cửa và lớp gỗ mặt ngoài có những tỷ lệ nhỏ hơn hệ dầm, cột ở trong. Khi đi từ hiên vào giữa nhà, sự khác nhau về kích thước các bộ phận ấy trở nên rõ hơn.
Ratio Bois Sàrl tham gia kỹ thuật kết cấu gỗ, 2M Ingénierie Civile phụ trách phần bê tông, Ecoacoustique tham gia âm học và X-Made làm việc về lớp bao che. Thông tin dự án ghi tên cả TEd’A và Rapin Saiz, cùng những cộng sự của hai nhóm. Các ảnh công trình hoàn thiện ghi lại lớp tường sẫm và mái dốc ở bên ngoài, đồng thời cho thấy một hệ phòng học, đường đi và kết cấu gỗ sáng quanh khoảng rỗng ở phía trong.
