Nhà máy bên hồ Krampnitz

Antivilla nằm gần hồ Krampnitz ở phía tây nam Berlin, trong khu vực Potsdam. Công trình ban đầu thuộc nhà máy đồ lót Ernst Lück của Đông Đức. Khối nhà hai tầng có các hàng cửa sổ nhỏ và mái dốc, đứng trên khu đất có cây và những công trình phụ. Khi được chuyển thành nhà ở và studio, thể tích chính cùng phần lớn hệ tường cũ vẫn được giữ lại.

Theo thuyết minh của nhóm thiết kế, diện tích công trình khoảng 500 mét vuông. Điều kiện áp dụng cho khu đất khi thực hiện dự án khiến việc phá bỏ có thể dẫn đến diện tích được xây lại nhỏ hơn nhiều, khoảng 100 mét vuông. Thông tin này thuộc bối cảnh pháp lý riêng của dự án lúc đó. Phương án cải tạo tiếp tục sử dụng nhà máy hiện hữu và chỉ đưa vào những bộ phận mới cần cho chương trình ở, làm việc. Trong ảnh sau hoàn thiện, người nhìn vẫn nhận ra một khối nhà công nghiệp thấp với bề mặt tường có nhiều dấu vết.

Lỗ cửa có mép tường thô ở tầng trên của Antivilla.Ảnh: Hisao Suzuki

Những phần giữ lại và những phần thay mới

Mái dốc cũ có vật liệu chứa amiăng được tháo bỏ, thay bằng mái bằng bê tông mới. Những vách không chịu lực bên trong cũng được dỡ đi. Lõi bê tông ở giữa bổ sung một điểm đỡ cho mái và chứa các bộ phận phục vụ sinh hoạt. Những phòng nhỏ nối tiếp của nhà máy được thay bằng không gian rộng, trong khi phần tường bao tiếp tục xác định giới hạn của khối nhà.

Ở tầng thấp, ba phần không gian từng dùng giao nhận hàng, lưu kho và làm gara được giữ về mặt kết cấu. Trên tầng trên, cách bố trí mới tập trung hơn quanh lõi. Các bản vẽ mặt bằng thể hiện tường cũ, lõi mới và những khoảng trống chạy vòng quanh. Công việc không phủ lên toàn bộ công trình một lớp hoàn thiện có hình thức thống nhất. Những bề mặt còn lại và phần bê tông mới có màu xám gần nhau nhưng khác về độ phẳng, vết khuôn và cách tiếp xúc với ánh sáng.

Không gian mở quanh lõi bê tông trong nhà máy cũ.Ảnh: Hisao Suzuki

Lõi bê tông và mái bằng

Lõi trung tâm chứa bếp, phòng tắm và những chỗ dành cho sauna cùng lò sưởi. Nó vừa là phần phục vụ vừa tham gia đỡ mái mới. Sàn phòng ở tầng trên chạy quanh lõi, tạo các hướng đi và tầm nhìn khác nhau mà không cần thêm nhiều vách đặc. Có thể nhìn từ một cửa lớn qua không gian chung tới các phần khác của căn phòng, với lõi luôn xuất hiện như một khối đứng ở giữa.

Mái bê tông chống thấm có độ dốc khoảng hai phần trăm. Mái được đỡ bởi lõi cùng một hệ dầm liên tục. Kết cấu ấy cho phép mở các lỗ cửa lớn trên tường hiện hữu, có lỗ rộng tới khoảng năm mét. Một thang bảo trì đặt cạnh lõi dẫn lên cửa mái có cơ cấu mở thủy lực. Khi mở, phần cửa nâng lên khỏi mặt mái, để lộ thang, tay vịn và bầu trời. Ảnh trên mái ghi lại những bộ phận kỹ thuật này cùng bề mặt bê tông trải rộng.

Gian phòng nhìn về lỗ cửa lớn và khu vườn.Ảnh: Hisao Suzuki

Các lỗ cửa hướng về hồ và rừng

Trên hai mặt dài, những ô cửa nguyên có được giữ lại. Ở các hướng nhìn về hồ và rừng, nhóm thiết kế mở những lỗ lớn hơn bằng cách phá một phần tường cũ. Mép lỗ không được chỉnh thành một khung vuông phẳng hoàn toàn. Gạch, vữa và chiều dày tường hiện rõ quanh chu vi. Khi nhìn từ ngoài, các lỗ tối lớn nằm cạnh những cửa sổ nhỏ lặp đều còn lại của nhà máy.

Nhóm thiết kế kể rằng việc mở cửa liên quan tới bộ phim Themroc năm 1973 của Claude Faraldo; bạn bè được mời đến công trường và cùng tham gia phá tường. Đây là câu chuyện được tác giả ghi trong hồ sơ công trình. Trong trạng thái hoàn thiện, các lỗ ấy trở thành những ô nhìn ra cây và mặt nước. Mặt kính lắp trong hoặc sát lớp tường thô cho thấy sự khác nhau giữa phần cửa mới và hình dạng bất quy tắc của mép tường đã bị đục.

Khoảng sinh hoạt liên tục bên ngoài lõi dịch vụ.Ảnh: Hisao Suzuki

Những bề mặt xám và dấu vết nhà cũ

Gạch của công trình cũ được giữ trong lớp tường bên trong, với mặt vữa mịn màu xám. Bề mặt ngoài vốn có lớp trát thô được xử lý bằng lớp nước vôi xám. Vì cách xử lý không xóa hết những chênh lệch của nền tường, các mảng màu và dấu vết vẫn xuất hiện khi ánh sáng thay đổi. Phần lõi mới có bề mặt khác với tường bao, dù cùng nằm trong nhóm sắc xám.

Trong nhà, sàn, trần và tường không phân biệt bằng những màu sơn tương phản mạnh. Các đồ vật sinh hoạt, mặt kính và những lớp rèm tạo thêm những chất liệu khác. Bên một lỗ cửa lớn, chiều dày tường và các lớp trát hiện lên ở vùng ánh sáng xiên. Ở phía xa cửa, bề mặt bê tông và những chỗ nối mái có màu tối hơn. Những khác biệt có thể nhìn thấy này gắn với tình trạng vật liệu và vị trí ánh sáng, không phải các mảng trang trí được áp lên để mô phỏng một nhà máy cũ.

Rèm ngăn kéo quanh phần lõi có bếp và lò sưởi.Ảnh: Hisao Suzuki

Các vùng sưởi bên trong không gian mở

Lớp cách nhiệt mới tập trung ở mái; toàn bộ tường ngoài không được bọc một hệ cách nhiệt mới đồng nhất. Hồ sơ dự án mô tả việc tính riêng các vùng khí hậu ở tầng trên. Một hệ ống trong sàn cung cấp nhiệt nền, còn bếp sauna tạo một điểm nhiệt bổ sung. Các rèm có thể kéo quanh khu lõi để giới hạn phần không gian cần giữ ấm hơn trong những tháng lạnh.

Theo cách vận hành được nhóm thiết kế trình bày, diện tích được sưởi trong mùa đông thu về khoảng 70 mét vuông; khi thời tiết ấm, phần sử dụng có thể mở rộng tới khoảng 250 mét vuông. Các số liệu này mô tả phương án khí hậu của chính Antivilla. Rèm tạo biên giới mềm trong cùng một tầng lớn thay vì biến các vùng ấy thành những phòng xây kín cố định. Từ ngoài lớp rèm, vẫn có thể nhận ra ánh sáng và hình dạng của phần lõi, trong khi đường đi tiếp tục chạy quanh các bề mặt vải.

Các lớp rèm trong không gian tầng trên.Ảnh: Hisao Suzuki

Rèm, gương và những phần sinh hoạt

Những lớp rèm treo từ trần xuống gần sàn có màu sáng hơn bề mặt xám của nhà. Khi được kéo về một phía, chúng để lộ toàn bộ vùng sinh hoạt quanh lõi. Khi được khép lại, chúng chia tầng thành những phần nhỏ hơn mà vẫn giữ đường cong và nếp gấp của vật liệu. Các ray treo nằm trong cấu tạo phía trên, khác với một vách đứng có khuôn cửa và chân tường cố định.

Ở một giai đoạn sử dụng sau, một vách gương được bổ sung để tạo thêm không gian trong nhà. Thuyết minh công trình ghi việc này gắn với nhu cầu dùng đồng thời phần riêng và phần công cộng. Bề mặt gương phản chiếu cửa lớn, rèm và những vùng tường đối diện, nên một số góc nhìn chứa cả cảnh thật và cảnh phản chiếu. Mặt bằng mở ban đầu vẫn có thể nhận ra qua vị trí lõi, tường bao và những đường đi, trong khi các bộ phận thêm vào có cấu tạo và mức độ ngăn chia khác.

Cửa mái và những bộ phận kỹ thuật trên mái bằng của Antivilla.Ảnh: Hisao Suzuki

Antivilla trong khu đất có nhiều lớp xây dựng

Ngoài khối nhà máy chính, khu đất còn có nhà khách Rachel trên vị trí một công trình phụ cũ. Hai hạng mục được ghi riêng trong hồ sơ, với hình thức xây dựng và chương trình sử dụng khác nhau. Những ảnh về Antivilla tập trung vào khối hai tầng, hệ lõi và mái mới; nhà khách có quy mô một tầng và một không gian ở nhỏ hơn. Các khoảng cây và lối đi nằm giữa những phần xây dựng ấy.

Brandlhuber+ Emde, Burlon thực hiện Antivilla trong giai đoạn 2010–2015. Công trình có các phần dùng cho sinh hoạt và làm việc, với những điều kiện sử dụng được mô tả theo mùa. Ảnh nhìn từ vườn cho thấy những cửa sổ cũ, lỗ mở lớn và mái bằng cùng xuất hiện trên một khối nhà. Bên trong, lõi bê tông, lớp rèm và các bề mặt giữ lại tiếp tục phân chia không gian theo những cách khác nhau. Mặt bằng và mặt cắt ghi lại các bộ phận ấy cùng vị trí những khoảng nhìn ra hồ, rừng và các công trình khác trong khu đất.

Đọc thêm +