Một trường học ở thành phố ven biển
Thư viện công cộng Blankenberge nằm trong một trường học cũ tại thành phố ven biển ở vùng Flanders của Bỉ. Trường được xây năm 1883 và có giá trị di sản ở địa phương. Nhiệm vụ thiết kế bao gồm sửa chữa, tổ chức lại các không gian hiện hữu và xây thêm diện tích mới cho thư viện. Sergison Bates được chọn qua cuộc thi năm 2004; dự án hoàn thành năm 2011, với sự tham gia của Bureau Bouwtechniek trong quá trình triển khai.
Theo hồ sơ của Vlaams Architectuurinstituut, yêu cầu bảo tồn xác định các mặt đứng chính, mặt phía bắc và mái cần được giữ lại. Phương án của Sergison Bates tiếp tục sử dụng cả những phẩm chất không gian bên trong trường: phòng có trần cao, các cửa sổ lớn và tầng mái có kết cấu gỗ. Phần mới được đặt cạnh và phía sau ngôi trường. Ở mặt phố, các khối thêm vào có chiều cao thấp hơn đỉnh mái dốc của nhà cũ, nhưng cùng tạo nên một dãy mặt đứng liên tục.
Những phòng có tỷ lệ khác nhau
Đề bài thư viện yêu cầu nhiều loại không gian, mỗi loại gắn với một hoạt động. Các phòng cũ có chiều cao lớn và nối với nhau bằng những ngưỡng cửa rõ ràng. Kệ sách được đặt theo chu vi hoặc thành các hàng trong phòng, còn bàn đọc chiếm những khoảng gần cửa sổ. Các gian mới có hình học ít đều hơn và những góc nhìn rộng về thành phố. Sự khác biệt ấy được thể hiện trong mặt bằng và trong bộ ảnh sử dụng.
Các phòng cũ không được biến thành một sàn đọc hoàn toàn đồng dạng. Có nơi người đọc ngồi dưới hệ dầm cao, có nơi bàn được đặt trong một khoảng nhỏ nhìn xuống gian lớn. Tại các phòng trong ảnh, màu sáng của tường và trần tạo nền cho kệ sách, bàn gỗ và các chi tiết kết cấu. Một số cột còn đứng giữa phòng, cho thấy việc bố trí đồ đạc đã được thực hiện trong khung nhà có trước. Những góc nhìn xuyên qua cửa nối phòng vẫn giữ được chiều sâu của dãy trường học.
Một lớp giao thông ở phía sau
Phần thêm quan trọng của dự án là tuyến giao thông dài đặt dọc mặt sau nhà cũ. Tuyến này kết nối các khu sách và phòng sử dụng khác nhau bằng một đường đi trực tiếp. Người đọc có thể đi qua những phòng nối tiếp hoặc sử dụng hành lang phía sau để đến khu cần tìm. Trên mặt bằng, hai hệ di chuyển cùng tồn tại: một hệ xuyên qua phòng, một hệ đi dọc mép nhà và tiếp cận từng phần.
Hành lang mới gắn với các khối bổ sung ở hai đầu nhà. Các thành phần ấy tạo thành một dải liên tục bao quanh một phần công trình hiện hữu. Trong ảnh dọc tuyến đi, những cửa bên tạo các vệt sáng lặp lại trên sàn, còn tay vịn chạy theo chiều dài tường. Những ô cửa nối về phòng đọc xuất hiện ở phía đối diện. Chiều dài của hành lang hiện ra qua nhiều lớp cửa và phần nền thu hẹp theo phối cảnh, trong khi các phòng sách vẫn có thể được nhìn thấy qua các lối mở.
Cách bố trí sách qua các tầng
Tầng trệt đặt khu tiếp đón cùng các bộ phận phục vụ công nghệ thông tin và âm nhạc. Những hoạt động này có liên hệ trực tiếp hơn với đường phố và lối vào. Tầng trên của phần nhà cũ gồm các phòng cao liên thông dành cho sách văn học. Các phòng có chung hệ cửa sổ lớn nhưng được phân chia bởi những mảng tường và vị trí cửa khác nhau. Người đọc vì vậy gặp nhiều góc đặt bàn hoặc ghế trong cùng một bộ phận thư viện.
Sách phi hư cấu được đưa lên tầng áp mái. Ở đây, các vì kèo gỗ và độ dốc mái trở thành những thành phần thấy rõ phía trên kệ sách. Bàn được đặt ở những vùng có chiều cao phù hợp, còn các giá chạy theo những khoảng nền rộng hơn. Ảnh tầng mái cho thấy vật liệu gỗ cũ, các chi tiết gia cường và các bề mặt mới cùng xuất hiện. Không gian dưới mái khác với phòng cao tầng dưới cả về hình dạng trần, hướng nhìn và cách các hàng kệ có thể được bố trí.
Gác lửng và các góc đọc
Một số gác lửng được đặt ở khu tầng trệt và tầng trên để tạo chỗ đọc nhỏ hơn trong các gian có chiều cao lớn. Chúng có quan hệ thị giác với phòng chính thay vì được đóng thành những tầng riêng hoàn toàn. Từ chỗ ngồi ở mép gác có thể nhìn qua lan can tới kệ sách hoặc sàn đọc thấp hơn. Những thang nhỏ và lối bậc nối các cao độ xuất hiện bên trong hệ phòng chung của thư viện.
Ảnh phòng đọc ghi lại nhiều dạng bàn: bàn dài dùng chung, bàn nhỏ bên cửa và chỗ ngồi cạnh kệ. Một số vùng có máy tính, trong khi các vùng khác dành khoảng trống cho người chọn sách hoặc đi qua. Kích thước phòng, vị trí cột và cửa sổ làm những nhóm đồ đạc có hình dạng khác nhau. Ở phần nhà cũ, ánh sáng đi qua các cửa cao và sâu; trong các khối thêm vào, mặt kính có thể mở tầm nhìn theo hướng góc phố hoặc khu vực phía sau công trình.
Hai khối mới ở đầu dãy
Hai khối bổ sung chứa khu thư viện trẻ em và khu quản lý, gắn với tuyến đi phía sau. Trên mặt phố, chúng nằm cạnh những nhà ở có quy mô nhỏ hơn ngôi trường. Đường ngang của các tầng mới tiếp nối hệ giao thông và sàn bên trong, trong khi tỷ lệ các ô đứng có quan hệ với cửa sổ trường cũ. Dáng mái và những chi tiết trang trí của trường vẫn được nhìn thấy cao hơn các khối mới.
Mặt đứng mới được chia bằng các dải bê tông đúc sẵn chạy ngang và những mảng gạch cao theo tầng. Bề rộng các mảng gạch thay đổi theo vị trí cửa và tổ chức phòng ở phía sau. Ở góc phố, hai mặt nhà gặp nhau bằng cùng một hệ vật liệu, nhưng nhịp các ô không hoàn toàn giống nhau. Những bề mặt mới có thể được đọc riêng nhờ gạch sẫm, bê tông sáng và các ô cửa màu đồng. Phần trường cũ vẫn giữ nền gạch cùng các dải và khung trang trí đặc trưng.
Gạch, bê tông và khung cửa
Gạch của phần mở rộng có màu nâu pha xanh. Mạch đứng được làm rộng hơn mạch ngang, khiến bề mặt gạch có một nhịp rõ khi quan sát gần. Những mảng xây này nằm giữa các dải bê tông ngang và các tổ hợp cửa. Khung nhôm được anod hóa màu đồng nhạt, kết hợp kính cố định, các tấm kín và những thành phần có thể mở. Một cửa sổ vì thế không xuất hiện như một tấm kính đơn giản lấp đầy toàn bộ nhịp mặt đứng.
Trong các ảnh chụp gần cửa, khung, tấm che và phần tường gạch tạo những lớp sâu khác nhau. Ở phía trong, bậu và cạnh cửa xác định những vùng sáng gần bàn hoặc dọc hành lang. Khi đứng ở ngoài phố, sự lặp lại của gạch và khung cửa cho thấy các tầng mới; khi đứng trong phòng, cùng hệ cửa ấy tạo tầm nhìn về mái và nhà đối diện. Những dải bê tông đi qua góc nhà làm cao độ sàn hiện ra liên tục trên hai mặt đứng.
Tầng mái trong thư viện hoàn thành
Các ảnh hoàn thành ở tầng mái cho thấy kết cấu gỗ được để lộ qua nhiều nhịp. Các thanh xiên cắt ngang trường nhìn phía trên giá sách, trong khi dãy cửa cung cấp những điểm nhìn xuống cảnh quan đô thị. Kệ thấp hơn vùng mái dốc và các bàn được đặt trong phần sàn có chiều cao lớn hơn. Tường sáng cùng những chi tiết màu xám mới phân biệt các lớp thi công mà vẫn để nhìn thấy hình dạng khung mái có trước.
Ở các tầng dưới, phòng đọc cao, góc gác và tuyến đi phía sau cùng nằm trong một thư viện đã được tổ chức lại. Bộ ảnh không chỉ ghi mặt đứng của ngôi trường sau sửa chữa mà còn cho thấy bàn đọc, các hàng sách và những lối qua giữa chúng. Khi di chuyển giữa nhà cũ và khối mới, các tỷ lệ không gian thay đổi: từ gian trần cao có cột tới hành lang dài, rồi tới những phòng nhìn ra góc phố.
