Nhà và nơi làm việc trên sườn đất Concepción
CIEN là nhà ở đồng thời là nơi làm việc của Mauricio Pezo và Sofía von Ellrichshausen tại Concepción, Chile. Công trình được thực hiện trong giai đoạn 2008–2011. Khu đất có độ dốc và nhiều cây, với một con đường chạy qua phía cao hơn. Khi nhìn từ dưới sườn đất, ngôi nhà gồm một phần thấp kéo ngang và một tháp vuông vươn lên phía sau. Khi đứng ở đường tiếp cận, phần tháp hiện ra rõ hơn, còn các tầng thấp bị địa hình và cây che khuất.
Tên CIEN trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là một trăm. Trong phần giới thiệu dự án, nhóm thiết kế nhắc tới cao độ một trăm mét trên mực nước biển tại nền đặt khối nhà. Đường bao công trình được hình thành từ hai dạng mặt bằng: một dạng trải rộng theo phương ngang và một dạng cô đọng trong tháp. Nhà ở nằm giữa những nơi làm việc khác nhau, từ các phòng dưới thấp đến những phòng nhỏ chồng lên nhau phía trên.
Một đơn vị vuông và những cách kết nối phòng
Sơ đồ của CIEN sử dụng một đơn vị hình vuông, chia lệch thành bốn phần. Đơn vị ấy được lặp lại mười hai lần trong hai dạng mặt bằng rộng và hẹp. Các phần không được chia đều như bốn ô giống nhau; cách nối giữa chúng có thể nằm ở giữa, chạy dọc một bên hoặc theo đường chéo. Nhóm thiết kế dùng cùng cấu trúc cơ bản cho những vùng có kích thước và vị trí khác nhau, từ phần nhà thấp đến những tầng của tháp.
Trong bản vẽ tầng sinh hoạt, các vùng bếp, ăn và nghỉ nối tiếp nhau qua những khoảng mở. Ở tháp, các phòng nhỏ hơn nằm quanh thang và các phần phụ trợ. Hướng cửa nhìn ra ngoài thay đổi theo vị trí của từng phần trong hình vuông. Những ô mở giữa phòng đôi khi nằm thẳng hàng, đôi khi lệch sang cạnh. Một hướng nhìn có thể đi qua vài lớp khung cửa rồi kết thúc ở một cửa sổ nhỏ có cây phía sau.
Các tầng thấp theo độ dốc của khu đất
Khối ngang của công trình có những tầng bán hầm, nơi một phần tường nằm trong sườn đất và phần còn lại mở ra ngoài. Trên mặt cắt, nền công trình được chia bậc theo địa hình; không có một nền phẳng lớn nâng toàn bộ nhà lên cùng cao độ. Tầng thấp nhất được ghi là không gian trưng bày, phía trên là phần nhà ở, rồi tới cao độ tiếp cận từ đường. Các lối thang liên hệ những tầng này với phần tháp đứng trên cùng.
Nhóm kiến trúc sư mô tả các phòng dưới thấp dành cho công việc xưởng có tính chất nặng và cần nhiều chỗ. Các tầng trên cao dành cho hoạt động làm việc hằng ngày khác. Giữa hai phần đó là đời sống trong nhà, gồm một vùng sinh hoạt ban ngày rộng và các phòng ngủ xếp theo chiều đứng. Sự phân bố được ghi trực tiếp trên các mặt bằng: phòng trưng bày ở dưới, nhà ở trong phần ngang và văn phòng trong những tầng cao của tháp.
Bếp, bàn ăn và chuỗi nền hạ dần
Vùng sinh hoạt chính kéo dài trong khối thấp. Theo thuyết minh thiết kế, nền phòng hạ dần về phía tây, trong khi cao độ trên các khoảng cửa được giữ theo một đường ngang. Bởi vậy, chiều cao cảm nhận thay đổi khi đi qua những bậc sàn. Ảnh nhìn dọc nhà cho thấy các khung cửa lớn nối tiếp nhau, với bàn ăn nằm ở một khoảng giữa và một ô cửa nhỏ hơn kết thúc hướng nhìn phía xa.
Bếp có một dải tủ gỗ dọc tường và một đảo nấu đặt giữa phòng. Cửa kính ở bên mở về cây quanh nhà, còn ô lấy sáng trên trần nằm gần khu chuẩn bị thức ăn. Phòng ăn có bàn gỗ dài, ghế băng và một đèn treo đơn. Những phần đồ gỗ giữ màu tự nhiên, đứng cạnh lớp bọc tường sáng màu. Sàn gỗ đi qua các ngưỡng và những bậc đổi cao độ, nối vùng bếp với các nơi dùng bữa và nghỉ ngơi.
Phòng ngủ trong phần nhà và chân tháp
Những phòng dành cho sinh hoạt ban đêm được xếp vào phần tiếp giáp giữa khối thấp và tháp. Mặt cắt cho thấy phòng ngủ không cùng nằm trên một tầng kéo dài theo bếp và phòng ăn. Một phần đặt gần cao độ đường vào; một phần khác nằm cao hơn. Các phòng này có quan hệ với cùng hệ thang nhưng vẫn có cửa và khoảng tường xác định ranh giới riêng, thay vì mở hết vào chuỗi sinh hoạt ban ngày.
Trong ảnh phòng ngủ chính, hai ô kính vuông nhìn ra cây và các mái nhà thấp ở phía dưới sườn đất. Bệ cửa có chiều sâu, rèm được kéo về một bên. Giường nằm sát mảng tường bọc ván trắng, dưới trần có những đường nối gỗ rõ. Một phòng khác nhìn trực tiếp ra sân ở mái khối thấp. Các cửa không phủ kín toàn bộ mặt ngoài; khoảng tường giữa chúng vẫn hiện rõ, giữ những vị trí riêng cho giường, lối đi và phần cất đồ.
Cầu thang xoắn và những phòng làm việc trên cao
Các tầng của tháp được nối bằng một cầu thang xoắn bằng gỗ. Nhóm thiết kế nhắc tới cây bách đã trở thành những mặt bậc trong đường thang này. Cầu thang có các bậc hình quạt nối liên tiếp trong một khoảng hẹp, đi qua các tầng nhỏ của tháp. Từ bên trong, những phần tường và cửa che bớt đường đi; chỉ khi tiến đến gần khoảng mở mới thấy đoạn bậc tiếp theo và cửa sổ phía bên kia.
Những phòng làm việc phía trên giữ mặt bằng vuông nhưng cách chia nhỏ thay đổi qua từng tầng. Trên mặt bằng cao nhất có một bàn đặt gần trung tâm và thang nằm về một góc. Ảnh một phòng cho thấy bàn làm việc nằm dưới cửa sổ vuông, trong khi phần trần giữ bề mặt bê tông. Những cửa có kích thước khác nhau đặt trên các phía của tháp, cho những hướng nhìn riêng về cây, sườn đất và khu nhà xung quanh khi lên cao.
Bề mặt bê tông, gỗ sơn và khung cửa
Mặt ngoài CIEN là bê tông có cốt liệu lộ trên bề mặt. Các đường ngang của những đợt thi công xuất hiện trên khối tháp và tiếp tục xuống phần nhà thấp. Các cửa vuông có phần mép nằm sâu trong tường, với khung kim loại mảnh. Từ mặt đường nhìn vào, những ô cửa phía trên lớn hơn một số ô nằm ở giữa thân tháp; trên các mặt bên, vị trí cửa thay đổi theo các phòng nằm phía sau.
Ở bên trong, các mảng tường phủ ván sơn trắng hoặc xám rất nhạt. Hướng ván đổi từ đứng sang ngang theo từng bề mặt; ở chỗ cửa có thể thấy phần cánh gỗ và khung kim loại cạnh nhau. Các lớp này mỏng hơn nhiều so với chiều dày bê tông bên ngoài. Sàn gỗ màu nâu xuất hiện trong vùng sinh hoạt, còn một số phòng và chiếu nghỉ có nền xám. Cửa kính, bệ thấp và các khoảng lấy sáng trên trần được đặt vào cùng hệ tường và nền này.
Nhóm thực hiện và các bản thể hiện tại MoMA
Pezo và von Ellrichshausen vừa là kiến trúc sư vừa là chủ sử dụng công trình. Nhóm cộng tác gồm Bernhard Maurer, Eleonora Bassi, Yannic Calvez, Marta Mato, Valeria Farfan và Michael Godden. Ricardo Ballesta thực hiện xây dựng, Patricio Bonelli phụ trách kết cấu, Marcelo Valenzuela và Jaime Tatter tham gia hệ thống kỹ thuật. Bộ ảnh sử dụng trong bài là của Jesús Granada, ghi lại các mặt ngoài cùng những không gian sinh hoạt và làm việc đã hoàn thiện.
CIEN còn được thể hiện qua mô hình, tranh và phim. MoMA lưu một mô hình bê tông của ngôi nhà do hai kiến trúc sư thực hiện, ghi niên đại 2009–2011. Trong triển lãm Conceptions of Space năm 2014, bảo tàng giới thiệu mô hình và tranh bên cạnh ảnh nội thất cùng phim ngắn của Cristóbal Palma. Những tác phẩm đó là các đối tượng trưng bày riêng về công trình, với chất liệu và thông tin tác giả được ghi trong hồ sơ bộ sưu tập.
