Pezo von Ellrichshausen

Hai người sáng lập và lựa chọn Concepción

Mauricio Pezo sinh năm 1973 ở Renaico, miền nam Chile. Ông học kiến trúc tại Universidad del Bío-Bío và theo chương trình thạc sĩ tại Pontificia Universidad Católica de Chile. Sofía von Ellrichshausen sinh năm 1976 ở Bariloche, Argentina, học tại Universidad de Buenos Aires và nhận bằng danh dự FADU-UBA. Hai người gặp nhau ở Buenos Aires rồi thành lập Pezo von Ellrichshausen tại Concepción năm 2002. Họ xác định đây là một studio nghệ thuật và kiến trúc; tranh, bản vẽ, văn bản và công trình xây dựng cùng thuộc phạm vi thực hành của hai người. ^{[1][2][3][4][5]}

Trong cuộc trò chuyện năm 2024 với ED, von Ellrichshausen kể rằng ngay từ khi gặp nhau, họ đã trao đổi ý tưởng và tìm cách biến chúng thành vật thể được xây dựng. Pezo mô tả văn phòng vẫn làm rất ít công trình cùng lúc, với sự hỗ trợ của các nhóm địa phương khi có dự án ở nước ngoài. Cách tổ chức này nối đời sống riêng với công việc hằng ngày: bàn ăn cũng là nơi thảo luận, ghi chép và phát triển các phương án. Việc cùng vẽ, viết và giảng dạy là một phần của quan hệ hợp tác lâu dài đó. ^[5]

Casa Poli, 2003–2005: một đơn đặt hàng tự hình thành

Casa Poli bắt đầu từ khu đất trên bán đảo Coliumo mà hai kiến trúc sư mua cùng nghệ sĩ Eduardo Meissner và nhà điêu khắc Rosemarie Prim năm 2003. Meissner là bạn và người có ảnh hưởng đến Pezo. Ban đầu, hai cặp đôi dự định xây hai căn nhà; sau nhiều cuộc trao đổi, họ nhận thấy không ai ở đó thường xuyên đến mức cần hai công trình riêng. Chương trình được gộp thành một căn nhà, đồng thời dự kiến dành cho nghệ sĩ lưu trú khi các chủ nhà không sử dụng. Nhu cầu ở và hoạt động văn hóa hình thành cùng nhau từ quá trình xác định đơn đặt hàng. ^[6]

Công trình hoàn thành năm 2005 và được ghi nhận ở các biennale tại Santiago và Montevideo năm 2006. Đến năm 2014, Poli nhận giải Mies Crown Hall Americas Prize dành cho thực hành mới nổi trong lần trao giải đầu tiên. Khoảng cách gần một thập niên giữa xây dựng và trao giải là một phần quan trọng của lịch sử công trình. Giải thưởng còn đi kèm vị trí nghiên cứu tại Illinois Institute of Technology và khoản hỗ trợ cho nghiên cứu. Nó đưa một công trình nhỏ trên bờ biển Chile vào chương trình trao đổi và giảng dạy tại Chicago. ^[3][7]

Cien House và việc kết hợp nhà ở với xưởng

Cien House ở Concepción được thiết kế và xây dựng trong giai đoạn 2009–2011 làm nhà ở và nơi làm việc của hai kiến trúc sư. Một khối đế nằm ngang kết hợp với tháp cao; bên trong, 12 đơn vị mặt bằng vuông được chia và xếp theo nhiều cách. Tầng thấp chứa các xưởng nghệ thuật, khu ở đặt phía trên, còn văn phòng chiếm phần cao của tháp. Hai hệ cầu thang riêng phục vụ nhà ở và công việc. Bài phỏng vấn năm 2011 ghi rằng chính việc tự làm khách hàng khiến họ phải chọn lọc giữa rất nhiều ý tưởng đã tích lũy về ngôi nhà của mình. ^[8][9]

Cien cũng đi vào lịch sử sưu tập kiến trúc. MoMA lưu giữ những tư liệu hình ảnh về ngôi nhà do Cristóbal Palma và Pezo von Ellrichshausen thực hiện; các tác phẩm được ghi theo giai đoạn 2009–2011 và năm 2012. Hồ sơ của bảo tàng liên kết nhóm tư liệu này với triển lãm Conceptions of Space: Recent Acquisitions in Contemporary Architecture năm 2014. Sự hiện diện tại MoMA liên quan đến những vật thể và hình ảnh được sưu tập, trong khi ngôi nhà thực vẫn là công trình ở Chile. Trưng bày, tài liệu hóa và sử dụng công trình vì thế có các tiến trình riêng. ^[9]

Triển lãm và các vai trò tại Venice

Năm 2008, Pezo và von Ellrichshausen phụ trách gian trưng bày quốc gia Chile tại Biennale Kiến trúc Venice. Sau đó họ tiếp tục tham gia các kỳ triển lãm quốc tế, trong đó có Vara Pavilion năm 2016. Công trình này gồm mười hình trụ có kích thước khác nhau giao với nhau, tạo thành chuỗi khoảng ngoài trời. Đến năm 2018, von Ellrichshausen tham gia ban giám khảo quốc tế của Biennale do Yvonne Farrell và Shelley McNamara phụ trách. Ban giám khảo gồm cả Frank Barkow, Kate Goodwin, Patricia Patkau và Pier Paolo Tamburelli; đây là một vai trò khác với việc giám tuyển gian Chile trước đó. ^[4][11]

Tại Sensing Spaces ở Royal Academy of Arts, London, năm 2014, họ dựng một cấu trúc bằng gỗ thông với bốn trụ lớn và một sàn cao. Khách có thể đi theo đường dốc hoặc cầu thang xoắn trong các trụ để lên sàn. Những bức chắn cao làm khuất tầm nhìn xuống dưới, hướng người xem đến trần trang trí của phòng triển lãm. Cấu trúc tạm thời này đưa người xem vào trong và lên trên công trình, thay vì chỉ đứng trước mô hình hay ảnh. Nó được đặt cùng các tác phẩm của những kiến trúc sư khác trong chương trình do Kate Goodwin giám tuyển. ^[10]

Tranh, bản vẽ và các cuộc trao đổi về phương pháp

Trong cuộc phỏng vấn với Architecture Now năm 2016, Pezo phản đối cách giải thích một công trình chỉ bằng quốc tịch của tác giả hoặc cảnh quan nơi nó đứng. Ông nói rằng khi phát triển phương án, hai người tập trung vào các quan hệ không gian của chính dự án, thay vì bắt đầu bằng hình ảnh tiền lệ. Von Ellrichshausen nhấn mạnh một khía cạnh cụ thể khác: trong điều kiện địa chấn của Chile, bê tông gắn với yêu cầu chống chịu lực động đất. Đây là lời giải thích của tác giả về cách làm việc, không phải một tuyên bố rằng mọi công trình Chile có cùng nguồn gốc hình thức. ^[12]

Cuốn Naïve Intention được Actar phát hành tháng 1 năm 2018 như một kết quả của chương trình MCHAP.emerge. Sách dài 188 trang, đặt từng hình ảnh cùng một chú thích ngắn và mở đầu bằng tiểu luận. Tập hợp bao gồm bản vẽ, tranh, ảnh, mô hình và công trình, đưa hoạt động học thuật vào cùng sản phẩm nghệ thuật và kiến trúc. Thay vì chỉ tổ chức như danh mục từng dự án, sách đi qua các vấn đề về kích thước, cách sắp xếp và giá trị của hình ảnh. Nó ghi lại một phần công việc vốn không nhất thiết kết thúc bằng việc xây một tòa nhà. ^[13]

Từ Cien đến Luna ở chân dãy Andes

Luna hoàn thành năm 2022 tại Yungay, dưới chân dãy Andes. Công trình là tập hợp 12 phần nhà bê tông, tách nhau bằng những khe địa chấn có thể nhìn thấy. Mặt bằng tổng thể gần hình vuông được chia bởi một hình chữ thập không đối xứng thành bốn sân có đặc điểm khác nhau. Những phòng ở, vẽ, viết và làm việc trong vườn nằm dọc theo rìa và lõi công trình. So với tháp Cien, Luna phát triển chủ yếu theo chiều ngang, trên một khu đất lớn có cây và mặt nước. Hai công trình đều đồng thời gắn với đời sống và công việc của chính tác giả. ^[14][8]

Các sân tại Luna không lặp lại cùng một cảnh quan. Một sân bám theo địa hình, một sân phẳng có dòng nước, một sân có vườn hoa tròn, còn sân lớn nhất chứa hồ và cây cũ. Theo thuyết minh của hai kiến trúc sư, kích thước sân lớn gợi đến medialuna, trường đấu gắn với truyền thống nông thôn Chile, từ đó xuất hiện tên công trình. Năm 2024, ED phỏng vấn họ khi Luna được ArchDaily tiếng Tây Ban Nha trao danh hiệu Obra del Año. Trong cuộc trò chuyện ấy, họ nhìn lại Casa Poli như một công trình rất sớm đã định hình đời sống làm việc chung. ^[14][5]

Médongaule: dự án phát triển qua nhiều đợt

Lịch sử chính thức của Les Jardins de Médongaule ở Yangpyeong, Hàn Quốc, ghi Pezo von Ellrichshausen tham gia năm 2019 cho các hạng mục nhà hàng và pavilion bên hồ. Năm 2023, họ còn thực hiện nhận diện của khu vườn. Công trình nằm trong một dự án có nhiều tác giả: quy hoạch cảnh quan, vườn kiểu Hàn Quốc, vườn đương đại và các tòa nhà không cùng một đơn vị thiết kế. Lịch sử do chủ đầu tư công bố tách giai đoạn mở Korean Gardens năm 2025 với kế hoạch khai trương Contemporary Gardens trong năm 2026. ^[15]

Trong phỏng vấn với SPACE tháng 7 năm 2026, von Ellrichshausen giải thích lời mời đầu tiên là POND, còn nhà hàng REST đến khoảng một năm sau. Quy hoạch tổng thể đã được nhóm cảnh quan xác lập trước khi họ tham gia. Những pavilion tiếp theo xuất hiện ở các thời điểm khác nhau, có lúc được phát triển đồng thời. Họ cũng xác nhận cảnh quan quanh LAND và SHIP là công việc của Guillaume Gosse de Gorre cùng cộng sự. Phạm vi của studio vì thế phát triển từ những vật thể riêng đến một tập hợp công trình, tranh, đường đi và nhận diện, trong cơ cấu hợp tác đã có. ^[16]

Giảng dạy, giám khảo và xuất bản đến 2026

Tư liệu năm 2011 của Alaska Design Forum đã ghi việc hai người giảng dạy tại University of Texas at Austin và làm visiting critic ở Cornell năm 2009. Các hồ sơ sau đó ghi vai trò Professor of the Practice tại Cornell cùng nhiều đợt giảng dạy tại Harvard, IIT và các trường khác. Tại Yale, danh mục khóa học có Brick Oven mùa xuân 2023, Still Life mùa thu 2024 và QUADRATURA MUNDI mùa thu 2026, đều có tên cả hai kiến trúc sư. Trang giảng viên hiện tại của Yale ghi chức danh Norman R. Foster Visiting Professor of Architectural Design. ^[3][1][2]

Von Ellrichshausen tham gia ban giám khảo MCHAP chu kỳ 2024–2025, hơn mười năm sau khi Poli được giải dành cho văn phòng mới nổi. Thông báo của IIT đặt bà trong hội đồng cùng Maurice Cox, Giovanna Borasi, Gregg Pasquarelli và Mauricio Rocha. Hoạt động xuất bản cũng tiếp tục: hồ sơ bài giảng tại TU Wien tháng 5 năm 2026 liệt kê Window Wall năm 2024, Form of Knowledge năm 2025 và Proto Vernacular năm 2026, bên cạnh Spatial Structure và Naïve Intention. Những cuốn sách xuất hiện song song với các công trình đang được triển khai ở Chile và Hàn Quốc. ^[17][18]

Các mốc thời gian

2002
Thành lập Pezo von Ellrichshausen tại Concepción. ^[4]
2003
Mua đất Casa Poli cùng Eduardo Meissner và Rosemarie Prim. ^[6]
2005
Casa Poli hoàn thành. ^[3][7]
2006
Công trình được ghi nhận tại biennale Chile và Ibero-America. ^[3]
2008
Phụ trách gian Chile ở Biennale Kiến trúc Venice. ^[11]
2009–2011
Thiết kế và xây dựng Cien House. ^[9]
2014
Poli nhận MCHAP.emerge; tham gia Sensing Spaces. ^[7][10]
2016
Vara Pavilion tại Biennale Venice. ^[4]
2018
Xuất bản Naïve Intention; von Ellrichshausen tham gia giám khảo Biennale Venice. ^[13][11]
2019
Tham gia dự án Médongaule. ^[15]
2022
Hoàn thành Luna tại Yungay. ^[14]
2024–2025
Von Ellrichshausen tham gia hội đồng MCHAP. ^[17]
2026
Giảng dạy QUADRATURA MUNDI tại Yale; xuất bản Proto Vernacular. ^[1][18]