Mái mới giữa hai dãy chợ cũ
Dự án mái trung tâm của chợ công cộng Florianópolis nằm tại bang Santa Catarina, Brazil. Gustavo Utrabo và Pedro Duschenes thực hiện thiết kế trong văn phòng Aleph Zero sau một cuộc thi, và công trình hoàn thành năm 2016. Phần can thiệp chính là mái che khoảng trống giữa hai dãy nhà chợ có sẵn. Nó không thay toàn bộ chợ bằng một khối xây mới, mà thêm một hệ kết cấu và lớp che vào nơi các cửa hàng, lối đi, bàn ghế và hoạt động gặp gỡ vốn đã tồn tại.
Nhìn từ trên cao vào buổi tối, mái trắng kéo dài giữa những dãy tường màu vàng có cửa vòm. Các mái ngói của chợ vẫn nằm ở hai phía, còn những tháp và các đầu nhà giúp nhận diện đường bao công trình cũ. Dưới mái mới, ảnh chụp ghi nhiều nhóm bàn ghế và lối đi giữa chúng. Khoảng sân trung tâm tiếp tục là một phần của chợ, đồng thời có khả năng dành chỗ cho các hoạt động khác được nêu trong chương trình thiết kế.
Khoảng trống và những hoạt động dùng chung
Thuyết minh của nhóm thiết kế đặt mái che trong một lịch sử có nhiều lần thay đổi của chợ Florianópolis. Qua các thời kỳ, chợ đã có những lần di chuyển, sửa chữa và thay đổi cách sử dụng. Dự án mới được xem là một lớp bổ sung trong quá trình ấy. Chương trình được nêu gồm các hoạt động như hội chợ tạm thời, trình diễn văn hóa, lễ hội, chiếu hình và những cuộc gặp gỡ, ngoài hoạt động trao đổi hàng hóa của các gian hàng quanh sân.
Những chương trình này không được biểu hiện bằng các phòng mới chia kín bên dưới. Mặt nền vẫn là một khoảng dài có thể bố trí bàn ghế và các lối đi. Các cửa vòm ở hai bên tiếp tục mở về sân, khiến bề mặt của công trình cũ còn tham gia trực tiếp vào không gian sử dụng dưới mái. Trong ảnh chụp, người ngồi có thể nhìn tới các cửa hàng, những nhịp vòm và đầu sân, thay vì gặp một lớp tường mới dựng giữa mái che với dãy nhà chợ.
Hai điểm đỡ cách nhau ba mươi sáu mét
Hệ kết cấu được bố trí trên trục giữa sân, với hai điểm đỡ chính cách nhau 36 m. Vị trí này được xác định để tương ứng với tổ chức cột của chợ có sẵn và tránh đặt những nền móng mới gây can thiệp không cần thiết vào móng cũ. Trên các cột là dầm chính có tiết diện hộp, kéo dài theo sân. Những dầm ngang nối vào dầm giữa theo các nhịp khoảng 11,40 m, tạo nên bộ khung đỡ hai phía mái.
Trong các ảnh nhìn dọc sân, cột giữa trở thành một đường đứng rõ trước các hàng bàn. Nhìn chếch sang một bên, các dầm ngang nối tiếp trên đầu và hướng về mép mái gần nhà chợ. Hệ đỡ không được giấu trên một trần phẳng kín. Các thanh thép, điểm gặp nhau giữa dầm chính với dầm ngang và lớp màng bên trên đều hiện trong tầm nhìn. Số lượng cột ít hơn số nhịp dầm giúp phần nền giữa các điểm đỡ vẫn có những khoảng dài không bị chia nhỏ bởi một lưới cột dày.
Mặt mái nghiêng vào máng giữa
Mái gồm hai phần nghiêng về vùng thu nước nằm trên tuyến dầm chính ở giữa. Trong mặt cắt, hệ khung tạo thành một hình gần chữ V, với các mép bên ở cao hơn tuyến giữa. Nhìn từ dưới, những mặt màng trắng và các thanh thép lặp theo chiều dài sân. Ánh sáng trên lớp màng, dưới dầm và trên tường vàng có sắc độ khác nhau, làm rõ những bộ phận riêng của hệ mái dù chúng đều dùng màu tương đối sáng.
Máng nước và các ống đứng được bố trí cùng hệ kết cấu. Các bản vẽ chi tiết thể hiện vị trí máng, miệng thu, đường ống và chỗ nối xuống phần chân cột. Việc đưa nước về giữa vì thế đi cùng sơ đồ dầm và vị trí các điểm đỡ, thay vì được giải quyết bằng một loạt ống rơi ngẫu nhiên ở mép các cửa hàng. Ở chân cột, cấu tạo tiếp tục xuống lớp nền, vòng lưới, những chi tiết thép và móng bê tông bên dưới mặt sân hiện hữu.
Lớp màng có thể thu lại
Phần che phía trên sử dụng màng polyester có phủ PVC, đặt trên hệ nhôm và thép. Các thành phần có cơ cấu vận hành bằng động cơ để thu màng về phía mép. Hồ sơ mô tả các dầm và thanh dẫn chuyển động trên ray, cùng hệ xích kéo, con lăn và bộ phận cuốn màng. Đây là phần chuyển động của mái, khác với dầm chính và các cột ở dưới vốn giữ vị trí cố định trong toàn bộ sơ đồ kết cấu.
Khi mô tả cấu tạo, cần phân biệt khả năng thu mở được thiết kế với trạng thái của mái trong từng ảnh chụp. Bộ ảnh hoàn thành được sử dụng ở đây chủ yếu ghi lớp che đang phủ trên sân, với các nếp và thanh dẫn lặp lại. Mặt cắt và chi tiết cho biết nguyên lý cơ học của hệ thống, còn hình ảnh thực tế cho thấy tỷ lệ, bề mặt màng và sự hiện diện của nó trong không gian chợ.
Khoảng hở trên các mái có sẵn
Hệ mái mới được đặt cao hơn phần đỉnh của những mái chợ ở xung quanh, để lại một khoảng hở giữa các lớp. Trong ảnh nhìn ngang và nhìn chéo, có thể thấy bầu trời hoặc vùng sáng ở trên tường nhà chợ, ngay dưới mép hệ mới. Khoảng này không được bịt bằng một bức tường kính chạy suốt chiều dài sân. Các nhịp vòm, tường tầng trên và mái ngói cũ vì thế vẫn giữ đường bao có thể quan sát được dưới lớp che mới.
Nhóm thiết kế nêu khoảng hở như một phần để không khí đi qua vùng mái. Hình ảnh và bản vẽ cho thấy đường thông và vị trí của khoảng trống, nhưng không tự cung cấp số liệu đo nhiệt độ hay lưu lượng gió trong các thời điểm sử dụng. Ở cao độ người đi bộ, hai dãy chợ vẫn là các cạnh của sân. Ở phía trên, hệ mới tạo thành một lớp ngang khác, tách bằng khoảng sáng thay vì tiếp tục trực tiếp những bức tường vàng lên tới màng che.
Thép, nền đá và những lớp kỹ thuật
Các chi tiết xây dựng chỉ ra những cột thép tròn, dầm thép, bề mặt sơn chống ăn mòn, các bộ phận nhôm và phần liên kết bằng bu lông. Ở một số vị trí, hệ thu nước và hệ dây phục vụ cơ cấu chuyển động nằm gần tuyến dầm giữa. Các đường kỹ thuật ấy không phải một lớp hạ tầng rời khỏi kiến trúc của mái. Chúng được tổ chức theo cùng các đường đỡ và các vùng tiếp giáp giữa màng, khung và điểm thu nước.
Nền ở chân cột nối với lớp lát sân, gồm những phần đá và bề mặt hiện hữu của chợ. Móng mới nằm dưới cao độ sử dụng, với các chi tiết neo và phần nền được xử lý quanh chân cột. Trên ảnh, người dùng chủ yếu nhìn thấy thân cột và mặt sân; bản vẽ mới thể hiện đầy đủ phần nằm bên dưới. Phần thân cột ở trên nối với hệ neo nằm dưới nền, còn các lớp lát được kết thúc quanh chân để tiếp tục bề mặt sân chợ.
Những góc nhìn dọc và ngang sân
Nhìn theo trục dài, các nhịp dầm tạo một chuỗi lặp qua nhiều nhóm bàn ghế, hướng tới đầu sân và các lỗ mở của chợ. Nhìn ngang, người xem thấy quan hệ giữa lớp mái, cửa vòm và dãy nhà ở hai phía. Ở một góc gần đầu sân, phần cổng hoặc lối xuyên nhà chợ xuất hiện ngay dưới hệ che mới. Những góc nhìn này thể hiện mái được đặt trong một không gian đô thị có nhiều đường đến, chứ không phải trên một sân biệt lập không liên hệ với xung quanh.
Các ảnh từ trên cao ghi tổng chiều dài mái và cách nó nằm giữa những mái ngói đã có. Các ảnh dưới sân ghi cột, dầm, màng, bàn ghế và người sử dụng ở cùng tỷ lệ. Khi đặt cạnh các bản vẽ lắp ghép, bộ ảnh mô tả phần can thiệp bằng những thành phần cụ thể: hai điểm đỡ chính, dầm giữa, hệ dầm ngang, lớp màng có cơ cấu thu và khoảng hở ở mép. Các hoạt động của chợ tiếp tục diễn ra bên dưới những lớp ấy trong không gian trung tâm.
