Estúdio Gustavo Utrabo

Curitiba, những năm đi học và công việc đầu tiên

Gustavo Utrabo lớn lên tại Curitiba, miền nam Brazil. Trước kiến trúc, ông từng học kỹ thuật cơ khí. Trong cuộc phỏng vấn năm 2018, ông liên hệ việc chuyển ngành với ba trải nghiệm: sống trong một gia đình có nghề nhiếp ảnh, học lịch sử nghệ thuật và cùng cha làm mô hình máy bay bằng gỗ balsa. Các mô hình được lắp theo bản vẽ rồi đem thử bay. Utrabo cũng từng học một khóa lịch sử nghệ thuật tại Barcelona, nơi ông tiếp xúc với những người làm nghệ thuật thuộc nhiều lĩnh vực. ^[1]

Ông tốt nghiệp kiến trúc và quy hoạch đô thị tại Universidade Federal do Paraná năm 2010. Khi kể với hiệu trưởng Reed Kroloff của IIT, Utrabo cho biết đã mở văn phòng ngay sau khi ra trường. Để trang trải chi phí, ông làm bản vẽ triển khai cho các văn phòng khác vào ban đêm; ban ngày nghiên cứu phương án và tham gia thi tuyển. Những đơn đặt hàng đầu tiên còn có sắp đặt nghệ thuật cho bảo tàng và doanh nghiệp địa phương. Ông khởi đầu tại Curitiba, rồi chuyển hoạt động đến São Paulo. ^[14][2]

Aleph Zero và các công trình công cộng đầu tiên

Utrabo và Pedro Duschenes học cùng khóa tại UFPR, bắt đầu cộng tác thường xuyên từ năm thứ ba. Hai người chính thức mở Aleph Zero cuối năm 2012. Trong cuộc phỏng vấn với ICON năm 2018, Utrabo nhắc đến nghệ thuật đương đại, nhiếp ảnh và các tác giả như Bruno Latour, Graham Harman trong những tham chiếu của văn phòng. Ông đặc biệt nói tới Cildo Meireles và việc một hình ảnh có thể tạo ra cách nhìn phê phán về thời điểm nó ghi lại. ^[1][4]

Mái che khu trung tâm chợ công cộng Florianópolis là một trong những công trình đầu của Aleph Zero được xây sau thi tuyển. Hồ sơ dự án ghi năm hoàn thành 2016, tác giả Gustavo Utrabo và Pedro Duschenes. Hai điểm đỡ chính cách nhau 36 m được bố trí theo trục giữa, phù hợp vị trí các cột hiện hữu. Màng mái có thể thu lại bằng cơ cấu trượt và cuốn. Công trình bổ sung một không gian có mái che cho chợ lịch sử, đồng thời để lại khả năng mở toàn bộ khoảng sân lên bầu trời. ^[5]

Canuanã và sự hợp tác với Rosenbaum

Children Village tại trường Canuanã ở Formoso do Araguaia cung cấp chỗ ở cho khoảng 540 học sinh đến từ những cộng đồng ở xa. Fundação Bradesco là đơn vị đặt hàng. Dự án được thực hiện bởi Aleph Zero cùng Rosenbaum: Gustavo Utrabo và Pedro Duschenes cộng tác với Marcelo Rosenbaum và Adriana Benguela. Năm 2018, công trình nhận RIBA International Prize. Tên hai văn phòng cùng được ghi trong danh sách giải chính thức, phản ánh quá trình hợp tác giữa nhóm kiến trúc và thiết kế, thay vì quy công trình cho riêng Utrabo. ^[6][8]

Trong cuộc phỏng vấn RIBA Journal năm 2018, Utrabo mô tả việc kết hợp khung gỗ chế tạo sẵn và gạch làm tại địa phương. Ông nghiên cứu cách nối công trình với cảnh quan qua những ngưỡng không gian, còn Duschenes tập trung vào hệ kích thước, tỷ lệ và quan hệ giữa cột với phần xung quanh. Khung gỗ được gia công CNC để đạt độ chính xác cần thiết trước khi vận chuyển đến địa điểm xa xôi. Theo Utrabo, vật liệu phải đi khoảng một tuần bằng xe tải; sai lệch của từng cấu kiện có thể gây khó khăn lớn khi lắp dựng. ^[7]

Văn phòng mang tên riêng và các mái che tại Xingu

Hồ sơ của Utrabo ghi ông là đối tác sáng lập Aleph Zero trong sáu năm. Về sau, các dự án mới được công bố dưới tên Estúdio Gustavo Utrabo tại São Paulo. Các tài liệu Harvard năm 2020 đã sử dụng tên văn phòng này và ghi ông nhận mức Highly Commended của Architectural Review Emerging Architecture Awards năm 2019. Những công trình từ giai đoạn Aleph Zero vẫn xuất hiện trong hồ sơ nghề nghiệp cá nhân, với các cộng tác viên được ghi theo từng dự án. ^[3][9]

Xingu Canopies, được hồ sơ MCHAP ghi hoàn thành tháng 2 năm 2019, là một dự án mang tên Estúdio Gustavo Utrabo. Instituto Socioambiental đặt hàng và làm trung gian trao đổi với cộng đồng bản địa. Mái che đầu tiên được xây tại khu định cư Kisêdjê, trong bối cảnh cư dân di chuyển để tránh tác động của hóa chất nông nghiệp từ các vùng trồng đậu nành xung quanh. Hồ sơ ghi Gustavo Utrabo là tác giả chính, Beatriz Rocha và ITA Engenharia cùng tham gia. Chương trình sử dụng được điều chỉnh theo nhu cầu từng cộng đồng. ^[10]

Thuyết minh của văn phòng cho biết hệ mái sử dụng tám loại cấu kiện chính bằng gỗ gia công tại chỗ, liên kết bằng bu lông và thanh ren để có thể tháo lắp. Các phần bao che, ngăn phòng và chức năng bên trong do từng làng quyết định. Vì nhóm thiết kế không thể thường xuyên liên hệ công trường trong thời gian thi công, mô hình và bản hướng dẫn lắp dựng được gửi đến để hỗ trợ người xây. Đây là một quy trình khác với Canuanã, nơi khung gỗ lớn được chế tạo chính xác rồi vận chuyển từ xa. ^[11][7]

Bodoquena và cách phát triển phương án

Dự án khu ở trẻ em Bodoquena tiếp tục quan hệ với Fundação Bradesco nhưng bắt đầu từ các công trình có sẵn. Hồ sơ thiết kế ghi năm 2017 và năm xây dựng 2020, với bốn tác giả Gustavo Utrabo, Pedro Duschenes, Adriana Benguela và Marcelo Rosenbaum. Hai mươi bốn khối nhà được nối bằng các lối đi có mái, tổ chức thành hai nhóm. Những đường đi mới dựa đồng thời vào hình học của sân hiện hữu và các lối trẻ em đã đi hằng ngày. Hệ kích thước lấy từ cửa các phòng cũ giúp chuẩn hóa cấu kiện bê tông và thép. ^[12]

Trong cuộc phỏng vấn năm 2022, Utrabo mô tả giai đoạn đầu thiết kế thường chưa có hình dạng rõ ràng. Ông sử dụng tranh màu nước, bản vẽ và mô hình vật lý để chuyển những cảm nhận ban đầu thành đối tượng có vật liệu và kích thước. Việc xây mái trước tường ở một số dự án được ông liên hệ với nhà oca bản địa và với yêu cầu tạo chỗ tránh nắng cho thợ trong lúc thi công. Các phát biểu này gắn việc nghiên cứu hình ảnh với điều kiện lao động, khí hậu và trình tự xây dựng cụ thể. ^[13]

Nghiên cứu vật liệu và các chương trình đại học

Sau bằng kiến trúc, Utrabo hoàn thành khóa chuyên môn về lịch sử và văn học dân tộc tại UTFPR năm 2014. Ông vào vòng cuối Wheelwright Prize của Harvard năm 2018 và một lần nữa năm 2020. Đề xuất năm 2020, Rethinking Nature, Assembling Matter, khảo sát gỗ từ trạng thái nguyên liệu tự nhiên đến cách nó tham gia vào kiến trúc và biểu đạt văn hóa. Hồ sơ Harvard cũng ghi thời gian ông làm giáo sư thỉnh giảng trong chương trình Master of Arts tại Đại học Hong Kong. ^[9]

Tháng 11 năm 2020, Đại học Manitoba mời Utrabo trình bày Pragmatism and instability in the construction of the landscape, với Children Village và Xingu Canopies trong nhóm công việc được thảo luận. Năm học 2021–2022, IIT tại Chicago bổ nhiệm ông vào Victor A. Morgenstern Family Visiting Chair in Architecture. Khi nói về những người ảnh hưởng tới mình, ông nhắc Mies van der Rohe, Paulo Mendes da Rocha và Lina Bo Bardi. Hoạt động giảng dạy này diễn ra bên cạnh thực hành văn phòng, tiếp nối những lần tham gia tại Hong Kong và Escola da Cidade ở São Paulo. ^[14][2][20]

Collective Harvest và cộng đồng bên sông Iratapuru

Collective Harvest là cơ sở chế biến hạt Brazil tại khu vực Laranjal do Jari. Cộng đồng thu hái hạt trong rừng, chế biến dầu và cung cấp cho doanh nghiệp mỹ phẩm Natura. Hồ sơ Holcim mô tả dự án được hình thành qua quá trình tham gia của cư dân, nhóm kiến trúc và doanh nghiệp. Một mái gỗ liên tục che các khối chức năng độc lập; phần mái vươn rộng bảo vệ nơi làm việc và nguyên liệu trước mưa thường xuyên. Quá trình xây dựng còn được tổ chức để cư dân học thêm kỹ năng và có thu nhập ngoài mùa thu hoạch. ^[15]

Dự án nhận giải bạc khu vực Mỹ Latin của Holcim trong chu kỳ giải 2020–2021. Trong bài phỏng vấn IIT công bố tháng 3 năm 2022, Utrabo kể rằng chuyến khảo sát giúp ông hiểu nhịp lao động của cộng đồng: một phần lớn năm dành cho thu hái rồi sản xuất dầu. Bài viết ghi việc sử dụng gỗ có chứng nhận và gạch từ đất địa phương, cát sông cùng một phần xi măng để ổn định hỗn hợp. Các không gian sản xuất được chia theo chức năng nhưng vẫn nằm dưới hệ mái chung. ^[16]

Từ tư liệu thiết kế đến bộ sưu tập bảo tàng

Năm 2020, Centre Pompidou nhận một nhóm tác phẩm do Estúdio Gustavo Utrabo hiến tặng. Danh mục ghi mười tám mục, gồm tám mô hình, sáu tác phẩm thuộc nhóm hội họa kiến trúc và bốn ảnh kiến trúc, đều có niên đại sáng tác 2019. Một tác phẩm trong nhóm, Pensando o contexto — Natureza e estrutura, sử dụng ảnh in được bổ sung màu gouache trắng. Bảo tàng xếp nó trong bộ tư liệu dự án cơ sở công nghiệp cộng đồng bên sông Iratapuru. Hồ sơ này lưu lại quá trình nghiên cứu hình ảnh bên cạnh các mô hình dự án. ^[17][18]

Các sắp đặt vẫn tiếp tục xuất hiện bên cạnh công trình xây dựng. Ways To Go Back Home năm 2022 tại São Paulo sử dụng mười bốn thanh chống gỗ, cáp thép và bốn khối bê tông đối trọng để giữ một lớp mái nhẹ. Nhóm thực hiện có Fernanda Britto, Paula Quintas, Lucas Costa, Ana Luisa Liesegang, Julia Frenk và Michael Guggenheim. Tác phẩm tạo một khoảng trú nhỏ dọc lối đi dưới các tán cây; bản vẽ và ảnh công bố cho thấy hệ đỡ, cáp và đối trọng đều hiện rõ trong không gian sử dụng. ^[23]

Tại Curitiba, Museu Oscar Niemeyer đưa tác phẩm của Utrabo vào chương trình MON sem Paredes từ đợt đầu năm 2022. Chương trình tiếp tục với phiên bản mới năm 2024 do Marc Pottier tuyển chọn. Ngoài các tác phẩm Semeador và Ao Redor de uma Árvore ở khu vườn Parcão, bảo tàng còn giới thiệu bản vẽ và mô hình được làm trong quá trình phát triển chúng. Hoạt động này đặt các nghiên cứu của kiến trúc sư vào chương trình nghệ thuật công cộng, cùng tác phẩm của nhiều nghệ sĩ và nhà thiết kế khác. ^[19]

2024–2026: giảng bình, hội đồng giải và diễn đàn quốc tế

Tháng 5 năm 2024, chương trình MARQ của Pontificia Universidad Católica de Chile mời Utrabo trình bày Como podemos componer con el mundo. Ông đồng thời tham gia với tư cách giảng bình khách mời trong Taller Inaugural. Một triển lãm nhỏ tại Galería GALLO được tổ chức từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5. Thông báo của trường ghi rõ lịch sử sáu năm cộng tác ở Aleph Zero và các vị trí giảng dạy trước đó. Sự kiện kết hợp ba hình thức trao đổi: bài nói công khai, trưng bày và thảo luận trực tiếp với đồ án sinh viên. ^[20]

Năm 2025, Utrabo tham gia hội đồng khu vực Mỹ Latin của Holcim Foundation Awards, họp tại Museum of Antioquia ở Medellín. Hội đồng do Sandra Barclay chủ trì, cùng các thành viên Loreta Castro Reguera, Loreto Lyon, Ricardo Pérez Schulz, Jorge Pérez-Jaramillo và Federico Torres. Chương trình có khảo sát UVA de la Imaginación, Parques del Río và hệ Metrocable. Sang năm 2026, tên Utrabo xuất hiện trong danh sách diễn giả chính thức của Đại hội Kiến trúc sư Thế giới UIA tại Barcelona, tiếp tục chuỗi tham gia diễn đàn quốc tế sau các hoạt động đại học và triển lãm. ^[21][22]