Một khu đất giữa những tuyến giao thông
Hôtel Industriel Jean-Baptiste Berlier được xây dựng tại khu vực phía đông nam Paris, giữa đường vành đai, bến Ivry và các tuyến đường sắt dẫn vào ga Austerlitz. Công trình hoàn thành năm 1990, trong giai đoạn hoạt động sản xuất ở nội đô đứng trước sức ép thay đổi. Cuộc thi đặt ra một chương trình khác với trụ sở công ty thông thường: nhiều doanh nghiệp cùng thuê chỗ làm việc trong một tòa nhà có khả năng tiếp nhận những hoạt động chưa được xác định đầy đủ ngay từ đầu.
Tên gọi hôtel industriel không có nghĩa là khách sạn lưu trú. Đây là hình thức nhà xưởng nhiều tầng có hạ tầng dùng chung. Trong thuyết minh ban đầu, Perrault nêu quy mô khoảng bốn mươi doanh nghiệp với năm trăm người làm việc. Con số này mô tả chương trình dự kiến khi thiết kế, không phải số người sử dụng hiện nay. Tính đa dạng của các đơn vị thuê trở thành một điều kiện tổ chức mặt bằng và lớp vỏ công trình.
Chương trình mở trong một hình khối gọn
Berlier có hình dạng một khối hộp đứng, các tầng xếp đều bên trong một bề mặt kính liên tục. Cách tổ chức này gom một chương trình nhiều thành phần vào đường bao tương đối đơn giản. Nhìn từ đường vành đai, công trình hiện lên cùng những đường ray, kho hàng và thiết bị hạ tầng. Những yếu tố ấy cũng xuất hiện trên mặt kính qua phản chiếu, thay vì được che khuất bằng một mặt đứng đặc.
Các tầng được tổ chức thành những mặt bằng có thể chia theo người thuê. Hai nhóm lõi kỹ thuật tập trung giao thông đứng và khu vệ sinh, trong khi phần diện tích còn lại dành cho hoạt động làm việc. Cấu trúc không ấn định trước một cách chia phòng duy nhất cho toàn bộ vòng đời tòa nhà. Việc công ty tăng diện tích, thu hẹp hay chuyển đi được đặt trong bài toán vận hành ngay từ chương trình ban đầu.
Mặt đứng kính và những lớp sử dụng
Mặt đứng được chia bằng một hệ đường ngang và đứng mảnh. Các tấm kính tạo thành lưới đều nhưng hình ảnh phía sau không đồng nhất: ở mỗi tầng có thể thấy thiết bị, đồ đạc, rèm và các cách chiếm dụng khác nhau. Vì vậy, cùng một khung hình học vẫn chứa nhiều trạng thái sử dụng. Những ảnh chụp thời kỳ đầu ghi lại rõ tương phản giữa trật tự mặt đứng và hoạt động bên trong.
Kính đồng thời phản chiếu bầu trời, đường sá và các công trình xung quanh. Khi hướng nhìn thay đổi, mức độ nhìn xuyên cũng đổi theo. Có lúc lớp vỏ trở thành một bề mặt sáng khá kín; có lúc các tầng và hệ cột hiện rõ. Đây là đặc điểm quang học nhìn thấy trong tư liệu ảnh, không phải một trạng thái cố định của tòa nhà. Những đường chia mảnh giúp đọc được quy mô từng tầng trên toàn bộ khối nhà.
Không gian làm việc bên sát lớp vỏ
Ở bên trong, hệ cột, mép sàn và các bộ phận kỹ thuật được nhìn thấy trực tiếp. Các ảnh chụp khu vực sát mặt đứng cho thấy dãy cột tròn đứng tách khỏi bề mặt kính; khoảng giữa tạo thành một dải không gian dọc theo chu vi. Trần không được biến thành một mặt phẳng trang trí đồng nhất che hết thiết bị. Các đường ống và kết cấu cùng xuất hiện trong hình ảnh không gian làm việc.
Ánh sáng tự nhiên đi qua lớp kính trên nhiều phía. Trong mô tả ban đầu, điều kiện chiếu sáng, dây dẫn và mạng kỹ thuật được xem là những bộ phận phục vụ sự thay đổi của hoạt động sản xuất. Công trình vì thế có hai cấp tổ chức: phần hạ tầng khá ổn định, và phần sử dụng có thể biến đổi theo doanh nghiệp. Sự khác biệt ấy thể hiện từ mặt bằng đến mặt đứng, nơi người đi ngoài đường có thể nhận ra hoạt động ở từng tầng.
Một công trình ở rìa Paris đang thay đổi
Khi thiết kế Berlier, bối cảnh xung quanh chưa có diện mạo như khu Paris Rive Gauche hiện nay. Đó là cảnh quan của kho vận, giao thông và những khu đất chịu nhiều tác động của hạ tầng. Trong phần giải thích dự án, Perrault không xem các điều kiện này là một phông nền cần xóa bỏ. Ông đặt tòa nhà trực tiếp vào mạng lưới hoạt động đang tồn tại, với những mặt kính hướng về các tuyến giao thông.
Berlier được trao giải Équerre d’argent năm 1990. Một mô hình của công trình hiện thuộc bộ sưu tập Centre Pompidou, nơi hồ sơ bảo tàng xác định giai đoạn thiết kế và xây dựng là 1986–1990. Mô hình và ảnh lịch sử giúp phân biệt hình thức ban đầu với các thay đổi về sau. Trong những hình ảnh đầu kỳ, mặt đất còn mang dấu vết công trường và hạ tầng đường sá bao quanh khối nhà.
Cải tạo và hoạt động sau năm 2021
RIVP, đơn vị quản lý công trình, cho biết Berlier được cải tạo năm 2021 để cải thiện tiện nghi và hiệu quả năng lượng. Công việc tiếp tục do Dominique Perrault phụ trách. Đây là một giai đoạn khác với công trình hoàn thành năm 1990; các ảnh lịch sử trong bài ghi lại kiến trúc trước đợt cải tạo này. Hồ sơ hiện tại của RIVP mô tả khoảng 14.000 m² diện tích dành cho văn phòng và hoạt động sản xuất.
Các nhóm sử dụng được nêu gồm doanh nghiệp nhỏ, thiết kế, thời trang, thủ công, y tế, năng lượng và những ngành sản xuất quy mô vừa. Việc tuyển chọn đơn vị thuê có lúc tập trung vào kinh tế xã hội và hoạt động dệt may tuần hoàn. Những chương trình ấy nối tiếp chức năng nhà sản xuất nhiều người thuê đã có từ đầu, đồng thời phản ánh sự thay đổi của các ngành nghề trong thành phố. Tòa nhà được ghi nhận bằng cả lịch sử thiết kế lẫn những lần điều chỉnh vận hành sau đó.
