Ngôi nhà trong khu phố có sẵn
House D nằm ở Rožna dolina, gần trung tâm Ljubljana, trong khu phố gồm nhiều nhà riêng và vườn. Công trình hoàn thành năm 2008 cho một cặp vợ chồng có yêu cầu sử dụng khá đặc biệt: phần ở chính chỉ cần một phòng khách và một phòng ngủ, nhưng đi cùng nhiều không gian làm việc, vận động và thư giãn. Danh mục phòng không dẫn tới một khối nhà cao chứa toàn bộ chương trình ở trên mặt đất.
Từ đường phố, nhà hiện ra thành các khối bê tông sáng xếp lệch nhau. Khối trên có những mặt tường lớn, trong khi cửa được lùi vào hoặc đặt ở các hướng khác. Vườn trước thấp và mở về phía vỉa hè. Các mái nhà lân cận vẫn xuất hiện ngay cạnh tường bê tông, cho thấy công trình không nằm biệt lập trong một khu đất rộng. Phần nổi chỉ là một phần của hệ không gian tiếp tục xuống bên dưới và ra những khoảng sân phía sau.
Một tầng nền phủ rộng khu đất
Tầng thấp chứa hồ bơi, nơi tập, làm việc và các phòng phụ trợ, tạo một mặt bằng lớn hơn khối ở phía trên. Mặt cắt cho thấy mái của tầng này đồng thời là sân ngoài trời của tầng sinh hoạt. Khi đi trên sân, người sử dụng thực chất đang ở trên một phần diện tích có phòng bên dưới. Những ô khoét xuống sân làm rõ quan hệ ấy vì cây và mặt sỏi tiếp tục tới cao độ thấp.
Trên mặt bằng, không gian kín không lấp đầy tầng nền một cách liên tục. Ba sân trời chia diện tích thành các dải phòng và lối đi có mặt kính nhìn ra ngoài. Tường ranh khu đất hiện thành một đường bao khá dài quanh các sân này. Một số phòng nằm sát ranh, trong khi hồ bơi có mặt nước kéo theo chiều dài giữa các vùng kính. Cách tổ chức đó tạo nhiều vị trí tiếp xúc với trời cho một tầng có phần lớn diện tích thấp hơn mặt phố.
Sân trời và những vách kính thấp
Các sân dưới có nền sỏi sáng, cây leo và những bức tường bê tông cao hơn tầm mắt. Khi nhìn từ trong phòng, bầu trời hiện qua khoảng mở ở trên; cây ở vườn bên ngoài xuất hiện phía trên đỉnh tường. Vách kính chạy từ sàn lên trần, nên nền phòng và sân được thấy ở gần cùng một cao độ dù chúng dùng vật liệu khác nhau. Những bức tường bao làm giới hạn sân rõ hơn mặt kính của phòng.
Tại một góc chụp, phòng làm việc đặt bàn và ghế cạnh lớp kính dài, đối diện một dải cây mảnh. Trần phòng thấp, phẳng và sáng; mặt bê tông ở ngoài sân giữ những vệt màu không đều. Sân không phải một khoảng giếng hẹp chỉ dùng để thông gió. Nó có chiều dài đủ để thay đổi góc nhìn khi đi dọc phòng, với chỗ cây dày hơn, chỗ nền sỏi còn trống và chỗ bức tường gập lại ở cuối tuyến.
Hồ bơi dưới mặt sân
Hồ bơi nằm trong một không gian kéo dài với kính ở hai bên. Mặt nước màu xanh nhạt phản chiếu trần sáng và những đường cửa. Ở đầu hồ, một vùng nền khô và bức tường gỗ đánh dấu điểm kết thúc; phía bên cạnh là sân trời với sỏi và cây. Không gian bơi vì thế được tiếp xúc ánh sáng tự nhiên qua những mặt đứng ở cao độ thấp, thay vì chỉ qua một cửa mái nhỏ.
Ảnh nội thất cho thấy trần đi liên tục qua chiều rộng khu bơi, còn mép nước là một dải hẹp nằm sát mặt sàn. Tấm kính không có các cột lớn chia vụn tầm nhìn theo từng đoạn ngắn. Ở phía sân, mặt bê tông giữ sắc xám gần màu trần, làm màu nước và cây xanh hiện rõ. Phần này thuộc chương trình sử dụng thường xuyên của gia đình, dù từ ngoài phố gần như chỉ thấy những khối kín của tầng trên và các mép sân nằm cao hơn nó.
Tầng sinh hoạt giữa các khoảng sân
Phòng khách, khu ăn và bếp nằm ở tầng được nâng lên phía trên nền thấp. Một vách chứa lò sưởi phân chia các vùng sử dụng nhưng không bịt kín toàn bộ diện tích. Từ phòng khách có thể nhìn qua khu ăn về phía một ô kính khác. Cầu thang đặt gần vùng bếp tạo đường đi lên tầng ngủ, trong khi phần sàn chính mở ra những sân hiên ở cùng cao độ.
Trên ảnh, nội thất có nền gỗ sáng, tường trắng và các khung gỗ tại cửa. Những thành phần này nằm phía sau mặt bê tông bên ngoài, nên hình ảnh căn phòng khác với cảm giác về một khối đặc nhìn từ phố. Cửa kính lớn đặt vào phần lõm dưới khối tầng trên, khiến một số vùng nền ngoài trời có mái che. Chỗ ngồi và bàn ăn không bị xếp dọc theo một hành lang; chúng chiếm những vùng rộng của mặt bằng, có quan hệ trực tiếp với các hướng nhìn ra vườn.
Phòng ngủ ở khối trên cùng
Phần trên cùng dành cho phòng ngủ và khu tắm đi kèm, tiếp nối với một sân hiên có diện tích đáng kể so với phòng kín. Mặt bằng cho thấy khối này không phủ toàn bộ tầng bên dưới. Mái của phần nhà thấp hơn trở thành khoảng ngoài trời, với một vùng trồng cây và đường biên tường bao. Từ các mặt nhìn bên, sự chồng lệch giữa các tầng tạo những khoảng thụt vào khá sâu.
Cầu thang trong nhà nối lên tầng này qua một tuyến ngắn, khác với hệ sân thấp dưới hồ bơi. Phòng ngủ ở cao hơn các bức tường ranh quanh tầng nền nên quan hệ với khu phố cũng thay đổi: có thể nhìn qua mái và cây gần nhà thay vì chỉ thấy sân được bao kín. Các tầng không lặp lại cùng một mặt bằng căn hộ. Chương trình ở phía trên tập trung thành một phần nhỏ, còn những hoạt động cần diện tích rộng được đặt trong nền nhà trải dài bên dưới.
Bê tông được xử lý trên bề mặt
Kết cấu và các mặt tường chính sử dụng bê tông đổ tại chỗ. Những bề mặt lộ ra được phun cát và đánh bóng bằng tay, theo thuyết minh dự án. Trên ảnh gần, màu xám không đồng nhất tuyệt đối; các lớp, lỗ nhỏ và chỗ chuyển sắc vẫn nhìn thấy. Đường nối giữa các đợt đổ và mép tường giúp nhận biết kích thước cấu kiện mà không cần một lớp ốp khác phủ lên ngoài.
Mặt bê tông không tiếp tục vào mọi phần hoàn thiện của nội thất. Bản vẽ cấu tạo ghi sàn gỗ linh sam Douglas ở trong, còn sàn hiên dùng gỗ teak trên hệ đỡ. Khung cửa gỗ, kính cố định và một số chi tiết thép không gỉ được đặt sát mép khối bê tông. Ở những ô cửa lớn, khung được thu gọn vào chu vi để phần kính mở tầm nhìn liên tục ra sân. Mặt trong và mặt ngoài vì vậy nối nhau bằng nhiều chi tiết riêng, dù từ xa công trình thường được nhận diện qua màu bê tông.
Các mép cửa và đường đi quanh nhà
Tại sân hiên, phần nền gỗ chạy dưới khối bê tông nhô ra rồi dừng ở khoảng sân khoét xuống tầng dưới. Đi quanh nhà không chỉ là đi dọc ranh khu đất: tuyến này còn gặp các ô cây, lan can, mép mái thấp và những bậc chuyển cao độ. Khi nhìn xuống, mặt kính của các phòng dưới xuất hiện bên dưới mặt nền đang đứng, cùng cây trồng trong sân sâu.
Chi tiết cửa phân biệt phần kính cố định và cửa có khung gỗ, đồng thời ghi các màn vải bên ngoài. Sàn hiên có những lớp chống thấm và cách nhiệt dưới bề mặt gỗ; tại ngưỡng cửa, các lớp đó gặp kết cấu bê tông và rãnh giữ kính. Những cấu tạo này thuộc các vùng khác nhau của nhà, từ sân thấp đến phòng ngủ cao nhất. Nhìn trên mặt cắt, House D là một chuỗi nền và khoảng mở chồng lên nhau, với khối ở nổi lên khỏi phần nền chứa các chương trình rộng hơn ở dưới.
