Khu đất cao ở ngoại vi Leiria
Ngôi nhà nằm ở ngoại vi Leiria, trên một khu đất cao có hướng nhìn về thành phố và lâu đài ở xa. Địa hình xuống dốc về phía đường; cao độ vườn và cao độ tiếp cận từ phố không trùng nhau. Xung quanh là các nhà ở đã được xây dựng, với mái, hàng rào và khoảng sân khác nhau. Nhà mới đứng trong phần vườn phía trên, còn một phần diện tích ở nằm thấp hơn mặt vườn.
Trong cuộc phỏng vấn với Jornal de Leiria năm 2018, chủ nhà kể rằng họ bắt đầu tìm cách xây nhà trên đất gia đình vào năm 2004. Hai người là giáo viên, muốn chuyển từ căn hộ nhỏ sang nơi ở rộng hơn. Yêu cầu họ nêu với kiến trúc sư gồm ba phòng ngủ, một phòng khách, chỗ làm việc và mức độ riêng tư với đường phố. Manuel Aires Mateus cùng các cộng sự phát triển công trình từ năm 2005 đến năm 2010.
Phân chia nhà theo cao độ
Nhà có hai phần liên hệ trực tiếp với nhau: phần chôn trong đất và phần nhô lên trên vườn. Các phòng riêng nằm ở cao độ đường, dưới phần đất trồng cỏ. Khu sinh hoạt chung ở phía trên, ngang với vườn. Khoảng sân giữa và cầu thang nối các cao độ, nên mặt cắt chứa đồng thời không gian dưới đất, sàn vườn và chiều cao bên trong mái dốc.
Phạm vi tầng thấp không trùng hoàn toàn với dấu chân khối nhà nổi. Nó mở rộng ra ở hai phía, không thay đổi ở phía thứ ba và thu vào ở phía còn lại. Các sân nhỏ cũng được đặt ở những vị trí khác nhau so với khối trên. Khi nhìn từ vườn, phần nằm dưới đất chỉ bộc lộ qua các lỗ sân và những chỗ thay đổi cao độ. Ở phía đường, tường giữ đất và lối tiếp cận thể hiện rõ hơn chiều sâu của tầng này.
Hình khối mái hai dốc
Phần nhà phía trên có mặt bằng gần vuông và mái hai dốc. Hai mặt đầu hồi có đỉnh nhọn; tường và mái cùng mang màu trắng. Các mặt đứng ngoài ít ô mở, trong khi một lỗ lớn cắt qua một phía mái. Mép mái và mép tường nối thành các cạnh phẳng, không có hệ mái đua rộng bao quanh nhà. Khối này đứng trong thảm cỏ, gần các sân nhỏ mở xuống tầng dưới.
Manuel Aires Mateus giải thích với Jornal de Leiria rằng ông muốn dùng hình dạng ngôi nhà với mái dốc dễ nhận ra, gắn với cách một đứa trẻ vẽ nhà. Hình dạng đó được giữ ở đường bao phía ngoài. Bên trong, các sàn và khoảng thông tầng chia khối thành những phần có chiều cao khác nhau. Lỗ mở trên mái tiếp tục xuống sâu, cắt qua khu sinh hoạt và tới sân ở tầng thấp.
Sân trung tâm xuyên qua ba cao độ
Sân trung tâm là khoảng ngoài trời chạy xuyên qua thể tích nhà. Phía trên, nó thông với lỗ mở trên mái; ở cao độ vườn, nó mở ngang ra khu đất; phía dưới, đáy sân nằm cùng vùng các phòng riêng. Chiều cao toàn khoảng tương ứng ba tầng không gian. Đường biên của khoảng rỗng thay đổi theo mỗi cao độ, tạo các mép sàn, mặt tường lùi vào và phần mái còn lại phía trên.
Từ khu sinh hoạt, mặt kính nhìn vào sân và qua khoảng mở phía vườn. Một đoạn sàn ngoài trời chạy dọc cạnh sân, với lan can kính ở phía nhìn xuống. Tầng dưới có mặt kính khác hướng vào cùng khoảng rỗng. Như vậy, hai cao độ có thể nhìn thấy nhau qua sân, trong khi việc đi lại giữa chúng vẫn qua cầu thang trong nhà. Khoảng mở ngang ở tầng vườn nằm trên hướng nhìn ra thành phố; lâu đài Leiria là điểm mà các kiến trúc sư xác định trong hướng nhìn này.
Phòng khách và khu ăn uống
Các phòng sinh hoạt bố trí quanh sân ở tầng ngang vườn. Phòng khách có sàn gỗ, một mặt tường dài và phần trần thay đổi cao độ. Một số đoạn trần thấp nằm dưới sàn phía trên; những đoạn khác mở cao theo hình học mái. Khu ăn uống đứng cạnh mặt kính lớn nhìn ra sân, với bàn và ghế trong vùng có thể nhìn tới mảng cây ngoài nhà.
Giữa các phần sinh hoạt là những lối nối đi quanh mép khoảng thông tầng. Các mặt tường và khối tủ không đi thành một hàng liên tục ở mọi phía, nên từ một chỗ ngồi có thể nhìn sang phần phòng kế tiếp qua một khoảng mở. Các cửa ra sân nằm trong những mặt kính quay vào trong. Mặt sàn gỗ tiếp tục tới ngưỡng cửa; bên ngoài, phần sàn đi dọc sân được chia thành các thanh song song và có mép nhìn xuống tầng dưới.
Phòng riêng và các sân dưới mặt vườn
Tầng thấp chứa các phòng ngủ, phòng tắm và giao thông quanh sân giữa. Ngoài sân chính, bốn sân nhỏ được bố trí ở bốn góc, với vị trí lệch khác nhau so với khối nhà nổi. Mỗi sân là một khoảng đào xuống từ mặt vườn, có tường bao và phần trời mở phía trên. Các phòng ở mở qua kính về phía các sân này, thay vì mở trực tiếp ra tuyến đường bên ngoài.
Một số sân nhỏ có nền rải đá sáng màu; sân giữa có phần sàn ngoài trời và cây trồng. Hành lang tầng dưới đi sát một mặt kính dài hướng vào sân chính. Trên phía còn lại của hành lang là tường và các cửa vào phòng. Các phòng tắm được đặt trong những phần mặt bằng kín hơn, sát vùng bao quanh. Từ mặt vườn, các sân nhỏ hiện thành những ô vuông hoặc hình chữ nhật thấp xuống đất, trong khi phòng ở nằm phía sau tường của chúng.
Bề mặt trong nhà, kính và cầu thang
Sàn gỗ được sử dụng trong phòng khách, khu ăn uống, phòng riêng và các đoạn giao thông. Tường, trần và các mặt tủ lớn hoàn thiện trắng. Những mảng kính chạy sát mép sàn, có khung mảnh và các cánh trượt ở một số vị trí. Lan can kính tại mép sân cho phép nhìn xuống khoảng ngoài trời ở tầng thấp mà vẫn có phần ngăn tại mép sàn.
Cầu thang nằm trong phần đặc bên cạnh khoảng giữa nhà, nối các tầng trong phạm vi khối ở. Khi lên cao, vị trí của sàn, tường và mặt mái dốc tạo các mặt cắt khác nhau: có chỗ nhìn thấy phần đỉnh mái, có chỗ bị giới hạn bởi trần ngang. Màu gỗ của nền phân biệt mặt đi lại với những bề mặt trắng xung quanh. Tại các cửa quay vào sân, kính nằm giữa phòng kín và khoảng trời mở, còn tường bao phía ngoài tiếp tục giữ các mặt đứng ít cửa.
Thiết kế và thực hiện
Công trình hoàn thành năm 2010. Manuel Aires Mateus và Francisco Aires Mateus đứng tên thiết kế; Maria Rebelo Pinto phụ trách dự án, với Humberto Fonseca trong nhóm cộng tác. Paulo Fernandes đảm nhiệm kỹ thuật và CIGIL là đơn vị thi công. Công trình được thực hiện cho chủ nhà tư nhân, với chương trình ở gia đình.
