Từ nhà cũ đến công trình mới
House N được xây tại một khu dân cư ở Oita, trên đảo Kyushu, trong giai đoạn 2006–2008. Chủ nhà là một đôi vợ chồng đã nghỉ hưu. Họ sống cùng một con chó và muốn có một ngôi nhà nhỏ hơn phù hợp với sinh hoạt của mình. Ban đầu, công việc giao cho Sou Fujimoto là cải tạo căn nhà đã khoảng ba mươi năm tuổi, nằm cạnh một con đường dự kiến mở rộng. Phương án đầu tiên đặt thêm một lớp không gian và vách lam ở phía trước, giữa nhà cũ và vườn.
Sau đó, chủ nhà quyết định xây lại toàn bộ. Fujimoto tiếp tục phát triển ý tưởng về các lớp bao quanh ngôi nhà. Công trình hoàn thành có một tầng sử dụng chính, với những lớp tường và mái cao thấp khác nhau. Phòng ở, sân gỗ, cây trồng và chỗ đỗ xe cùng nằm trong phạm vi lớp vỏ lớn nhất.
Ba lớp vỏ lồng vào nhau
Lớp ngoài bao quanh phần lớn khu đất, gồm những bức tường trắng cao và một mái có các khoảng mở lớn. Bên trong lớp này là khu vườn cùng một khối nhỏ hơn chứa không gian ở. Một khối thứ ba tiếp tục nằm trong khối thứ hai. Các lớp không trùng khít với nhau: giữa chúng có chỗ rộng thành phòng hoặc sân, có chỗ hẹp thành lối đi. Vì vậy, mặt bằng gồm cả phần nằm dưới mái, phần có tường nhưng mở ra trời và phần được đóng kín bằng kính.
Trong thuyết minh thiết kế, Fujimoto đặt vấn đề về việc dùng một bức tường duy nhất để phân định đường phố và nhà ở. Ông muốn có nhiều mức chuyển tiếp giữa hai phía. Tại House N, ý tưởng này được thực hiện bằng ba lớp có kích thước và độ khép kín khác nhau, bao từ vườn vào các phòng.
Vườn, sân gỗ và đường vào nhà
Khoảng vườn chạy dọc phía trước và một bên khối ở. Nền phần lớn được rải sỏi; những thân cây mọc trong khoảng giữa hai lớp vỏ. Tại phía trước phòng sinh hoạt có một sàn gỗ cao hơn nền vườn. Sàn này nối với cửa kính của nhà và nằm dưới lớp vỏ ngoài, cạnh các khoảng mở trên mái. Các mảng cây, sỏi và gỗ xuất hiện liên tiếp dọc đường từ cổng đến cửa vào.
Chỗ để hai ô tô được đặt về một bên khu đất, cùng trong phạm vi bao quanh của vỏ lớn. Lối vào chính đi qua khu vườn rồi đến phần sảnh ở trước khối sinh hoạt. Phía sau còn có một cửa phục vụ gần bếp. Tường ngoài có những lỗ mở hình chữ nhật ở nhiều cao độ; một số mở trực tiếp từ vườn về phía đường.
Phòng sinh hoạt và các phòng xung quanh
Không gian khách và ăn chiếm khối nhỏ nhất ở giữa nhà. Đây là một phòng chung có bàn ăn và chỗ ngồi, mở sang các khoảng nằm quanh nó. Phòng ngủ và góc làm việc bố trí ở một bên, còn phòng trải tatami nằm ở bên kia. Những khoảng mở của lớp vỏ trong kết nối các khu vực này bằng tầm nhìn. Các vị trí sinh hoạt chính cùng nằm trên một nền, không được phân thành các tầng theo chiều cao của ba khối.
Bếp, phòng tắm, khu thay đồ và nhà vệ sinh tập trung thành một dải ở cuối nhà. Dải phòng này nằm ngoài phạm vi khối nhỏ nhất và sát phía sau lớp bao lớn. Cạnh bếp có chỗ chứa thực phẩm; phía ngoài có kho riêng. Giữa dải phục vụ và các phòng phía trước, lối đi đi xuyên qua những khoảng hở của các lớp tường.
Chiều cao và những khoảng mở
Ba lớp vỏ có chiều cao giảm dần từ ngoài vào trong. Khối ngoài cao khoảng 7,3 mét, khối giữa khoảng 4,4 mét, còn khối trong thấp hơn và gần với chiều cao một phòng ở thông thường. Khoảng trống phía trên phòng sinh hoạt vì thế tiếp tục lên tới lớp vỏ thứ hai, rồi tới phần mái cao nhất. Những mặt tường trắng xuất hiện ở nhiều khoảng cách khi nhìn qua các lỗ mở liên tiếp.
Các lỗ trên tường và mái đều có dạng chữ nhật nhưng khác kích thước. Ở lớp ngoài, chúng mở trực tiếp ra không khí và bầu trời. Lớp giữa có các ô kính cố định, cửa kính và ô lấy sáng trên mái để khép kín phần ở. Tại lớp trong, khoảng mở liên hệ phòng khách, bàn ăn và các khu vực xung quanh. Tường có thể nhìn xuyên qua ở một số vị trí, trong khi các đoạn đặc vẫn phân chia các phòng.
Bê tông, gỗ và lớp hoàn thiện
Hai lớp vỏ lớn sử dụng bê tông cốt thép. Lớp nhỏ nhất có kết cấu gỗ và các tấm bao che. Mặt ngoài hoàn thiện trắng với lớp phủ gốc acrylic; mặt trong cũng dùng bề mặt trắng. Phần kết cấu vì vậy không đồng nhất với hình thức ba chiếc hộp cùng màu: các lớp bao có vật liệu và cách cấu tạo khác nhau.
Sàn các phòng ở lát gỗ thông dày 20 milimét. Bên dưới có lớp sưởi sàn, ván nền và lớp cách nhiệt. Phòng tatami dùng những tấm chiếu không viền, khác với mặt sàn gỗ ở phòng khách và phòng ngủ. Sân ngoài lát gỗ tuyết tùng đỏ phương Tây. Tại bếp, nền được chỉ định bằng vật liệu phủ đàn hồi. Các chi tiết cửa kết hợp kính, khung gỗ và những phần tiếp giáp với tường bê tông.
Ánh sáng tự nhiên và chiếu sáng ban đêm
Ánh sáng ban ngày đi vào qua các ô trên mái ngoài, rồi tới vườn, sân gỗ và những mặt tường phía trong. Các phòng tiếp nhận ánh sáng qua lớp kính của khối giữa. Trên mặt cắt, ô lấy sáng của các lớp vỏ nằm ở những cao độ khác nhau; một số hướng nhìn từ trong nhà đi qua nhiều lớp trước khi tới bầu trời. Dải phòng phục vụ phía sau có cấu tạo mái và ô kính riêng tại chỗ tiếp giáp.
Sirius Lighting Office phụ trách chiếu sáng. Nhóm thiết kế mô tả hai cách bố trí song song: chiếu sáng mặt tường để khoảng mở hiện thành vùng tối, hoặc làm sáng không gian phía sau để chính khoảng mở nổi lên trên tường tối hơn. Thiết kế được xem xét từ cả ngoài vườn lẫn trong nhà. Những lớp tường và các ô mở vẫn là các thành phần chính trong bố trí đèn ban đêm.
Mô hình và nhóm thực hiện
Fujimoto dùng mô hình bìa để phát triển đồng thời các khối và các mặt phẳng bao quanh chúng. Việc đặt một lớp trong lớp khác được nghiên cứu cùng với tỷ lệ chiều cao và vị trí các khoảng mở. Ông giải thích rằng ba lớp của House N thuộc một hệ lồng nhau có thể hình dung tiếp tục mở rộng ra ngoài, dù công trình được xây chỉ gồm ba lớp.
Trong nhóm kiến trúc, Sou Fujimoto làm việc cùng Yumiko Nogiri. Jun Sato Structural Engineers phụ trách kết cấu; Sirius Lighting Office phụ trách chiếu sáng. Kyoei Industries và Oniduka Electrical Contractors tham gia phần cơ điện, còn Saeki Constructions thi công. Các hệ phục vụ được bố trí trong dải phía sau và dọc ranh giới khu đất: bản vẽ thể hiện dàn nóng điều hòa, bình nước nóng và bộ bơm nhiệt ở bên ngoài khu phòng ở.
