Nhà hàng và nơi ở tại Ube
House & Restaurant nằm trong một khu dân cư ở Ube, tỉnh Yamaguchi. Công trình kết hợp nhà hàng và nơi ở cho đầu bếp Motonori Hirata, do Junya Ishigami + Associates thiết kế. Dự án được phát triển từ năm 2013 và hoàn thành năm 2022. Nhà hàng hoạt động dưới tên Maison Owl. Từ phía đường, công trình hiện ra khá thấp, với mặt mái sáng và những phần đất, cây mọc sát những khoảng mở quanh nhà.
Ý tưởng xây dựng ban đầu đã được Ishigami mô tả bằng một trình tự khác với cách dựng tường và đổ sàn thông thường: đào hố trong đất, đổ bê tông vào hố rồi lấy phần đất xung quanh đi để lộ ra cấu trúc. Ở công trình hoàn thành, hệ cột và vòm có các đường biên không đều, những phần hẹp, rộng và độ cao khác nhau. Đây là kiến trúc mới được xây dựng, dù bề mặt giữ màu đất và hình dáng có thể gợi tới một hang đã tồn tại trước đó.
Một mặt mái nhìn từ khu phố
Ảnh từ trên cao cho thấy mặt mái sáng có đường biên uốn quanh các phần nhà, xen những lỗ mở. Những nhà dân, đường đi và cột điện nằm gần khu đất, làm rõ công trình thuộc một khu phố có sẵn. Không có một khối cao nhiều tầng nhô lên để chứa cả nhà ở và nhà hàng. Thay vào đó, chương trình trải theo mặt đất và đi xuống những vùng thấp hơn bề mặt ngoài đường.
Ở các mép, mái gặp những cột và vòm có màu nâu của đất. Một số vòm hướng ra khoảng cây ở ngoài, số khác mở vào các sân nằm bên trong đường bao mái. Nhìn từ sân, mép mái không phải một tấm mỏng có cùng độ dày trên toàn bộ chu vi. Những phần cong nối dần vào chân cột, với bề mặt đổi hướng và màu sắc. Cây mọc sát nền và gần các chân đỡ, trong khi phần mái trên cùng vẫn hiện thành một bề mặt sáng tách khỏi các mái nhà xung quanh.
Đất làm khuôn cho bê tông
Trình tự xây dựng bắt đầu với các hố có vị trí và hình dạng được xác định trên khu đất. Bê tông được đổ vào đó; sau khi đông cứng, phần đất giữa các khối được đào đi. Những bề mặt âm của hố trở thành bề mặt dương của cột và vòm. Hình thức cuối không được lấy từ một tảng đá tự nhiên rồi khoét rỗng, mà từ một hệ bê tông tạo hình bên trong đất.
Hồ sơ phương án ban đầu đã ghi quá trình này qua mô hình, mặt cắt đất và các mức mặt bằng khác nhau. Hình chụp thi công sau đó cho thấy những chỗ đất còn bao lấy cấu trúc trước khi được lấy đi. Khi công trình đã hoàn thành, các nhánh cột và phần trần vẫn giữ những đường uốn không đồng nhất, thay vì được sửa thành một hệ cung tròn lặp đều. Chiều rộng các khoảng mở cũng thay đổi theo vị trí, tạo những vùng có thể đi xuyên và những phần hẹp hơn cạnh đồ dùng.
Những gian liên tiếp dưới các vòm
Bên trong, các chân đỡ tạo thành nhiều khoảng có thể nhìn qua nhau. Mỗi vị trí đứng cho thấy những lớp vòm khác nhau, có chỗ mở thẳng ra sân sáng, có chỗ tiếp tục tới một vùng bàn ghế phía sau. Trần không nằm trên một mặt phẳng ngang duy nhất như phần lớn phòng ăn thông thường. Nó hạ thấp gần cột rồi nâng lên ở giữa các vùng sử dụng, với những đường cong không trùng nhau hoàn toàn.
Các gian không được xác định bằng những cửa phòng hình chữ nhật có cùng chiều rộng. Đường đi quanh chân cột có thể rẽ sang những góc nhìn khác trước khi tới vị trí bàn. Tuy vậy, những thành phần quen thuộc như bếp, quầy, bàn ăn, ghế và giường vẫn giữ kích thước phục vụ con người. Ảnh nội thất ghi sự tiếp giáp giữa đồ dùng có cạnh thẳng và bề mặt bê tông không đều, thay vì lấp kín các khoảng bên dưới bằng một lớp nội thất che toàn bộ cấu trúc.
Ba khoảng sân giữa nơi ở và nhà hàng
Nhà hàng và phần ở nằm ở những phía khác nhau, với ba khoảng sân xen vào giữa. Các sân mở lên trời và có cây, đất cùng những mặt kính nhìn vào các gian. Theo mặt bằng công trình khi hoàn thành, chúng vừa là những khoảng ngoài trời trong đường bao vừa nằm trên tuyến liên hệ giữa các phần sử dụng. Các lối qua sân không tạo thành một hành lang kín riêng ở giữa nhà.
Từ phía bàn ăn, một phần bề mặt cong có thể khung lại góc nhìn ra cây. Đổi sang phía sinh hoạt gia đình, sân lại hiện qua những nhánh cột khác và bề mặt kính có đường cắt riêng. Ánh sáng tự nhiên tập trung mạnh ở các vùng gần sân, trong khi những chỗ sâu dưới vòm tối hơn. Một số cây đứng sát chân cột, có cây vươn lên qua ô mở, nên màu xanh không chỉ xuất hiện ở một bồn nhỏ tách khỏi vùng sinh hoạt. Các sân vẫn có giới hạn bởi cấu trúc và lớp kính quanh chúng.
Chỗ ăn, bếp và phần sinh hoạt
Không gian nhà hàng có quầy bếp và những bàn đặt ở các vị trí khác nhau dưới vòm. Quầy có đường cạnh thẳng kéo qua một vùng tương đối rộng, còn chân cột làm giới hạn ở những đoạn khác. Khi nhìn từ một đầu bàn, các khoảng mở ra sân nằm phía sau ghế và những nhánh cột. Bàn không được xếp thành các hàng giống nhau trên một sàn chữ nhật hoàn toàn thông suốt.
Phần nhà ở chứa chỗ ngồi, bếp và các phòng riêng, tiếp tục trong cùng hệ hình học của cấu trúc. Trong ảnh, sofa thấp, giường, chậu rửa và bề mặt bếp xuất hiện dưới những vòm có màu đất giống bên nhà hàng. Một số vùng nền được hạ xuống, thay đổi chiều cao nhìn qua các khoảng mở. Các hoạt động vẫn được phân biệt bằng bố trí đồ dùng và những vùng riêng trên mặt bằng, dù vật liệu và hình dạng của hệ cột, trần không đổi thành một ngôn ngữ khác khi đi từ nhà hàng sang nơi ở.
Lắp kính vào những khoảng không đều
Kính được lắp giữa các phần cấu trúc để phân biệt phòng trong nhà với sân. Đường biên của kính phải đi cùng những bề mặt bê tông đã đúc và đào lộ, có chỗ cong và chỗ xiên. Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí SPACE, Ishigami cho biết nhóm thiết kế dùng đo đạc và dữ liệu quét hiện trạng để điều chỉnh vị trí kính, bản lề cùng những chỗ có thể va vào kết cấu khi mở cửa.
Những mặt kính vì thế không đều đặn theo một bộ cửa lặp sẵn ở mọi gian. Ở một góc nhìn, kính gần như biến mất trước vùng cây sáng; ở góc khác, mép và phản chiếu giúp thấy rõ nó nằm giữa phòng và sân. Các đường kỹ thuật cũng phải được đặt vào những quan hệ đó. Tác giả mô tả tuyến cấp thoát nước đi qua ba sân, với các bộ phận nối từ ngoài vào phòng. Các chi tiết kỹ thuật này là phần của việc chuyển một cấu trúc đã hình thành trong đất thành những nơi có thể ăn, nấu, tắm và ở.
Bề mặt còn giữ màu đất
Trên các cột và vòm, màu nâu thay đổi từ vàng sáng tới những vùng sẫm. Có chỗ bề mặt gồ và có dấu nhỏ, chỗ khác phẳng hơn; ánh sáng qua sân làm các mức lồi lõm hiện rõ. Các ảnh chụp hoàn thành cho thấy lớp bề mặt ấy nằm ngay cạnh kính, bàn, tường bếp và thiết bị mới. Nó không phải một lớp đá ốp được cắt thành những tấm có kích thước giống nhau.
Trong giải thích về quá trình xây dựng, Ishigami cho biết nhóm từng dự định làm sạch đất để lộ màu xám bê tông, rồi quyết định giữ hình ảnh bề mặt sau khi đào. Những phần được bổ sung để sử dụng công trình vẫn có cạnh, khớp và vật liệu riêng: khung kính, mặt quầy, đồ nội thất và rèm. Bộ ảnh ghi chúng dưới một hệ vòm có nhiều hình dạng, với các khoảng sân mở tới trời. Nhà ở và nhà hàng cùng được tổ chức trong cấu trúc ấy sau quá trình đúc, đào và lắp đặt kéo dài tới năm 2022.
