Thành phố cổ dưới Guissona
Di tích Iesso nằm bên dưới đô thị Guissona ngày nay, trong vùng cảnh quan nông nghiệp La Segarra. Thành phố La Mã được hình thành khoảng năm 100 trước Công nguyên và từng chiếm diện tích khoảng 20 héc-ta. Phần di tích được giới thiệu trong công viên khảo cổ chỉ là một phần của phạm vi đô thị cổ này.
Dự án của Toni Gironès được thực hiện trong giai đoạn 2008–2011, cùng quá trình nghiên cứu và tổ chức tuyến tham quan. Các dấu tích xuất lộ gồm đường phố, tường thành, khu tắm và những cấu trúc nhà ở. Công việc kiến trúc diễn ra trên một khu khảo cổ vẫn tiếp tục có các đợt khai quật, với những phần đã rõ và những phần còn nằm dưới đất.
Đất khai quật trở thành địa hình mới
Các đợt đào khảo cổ tạo ra lượng đất được tập kết ngay tại khu vực nghiên cứu. Thiết kế sử dụng lại phần đất này để tạo những bề mặt và bờ thấp. Vị trí của chúng liên quan đến đường đi, các cấu trúc cổ đã lộ ra và những vùng còn chờ khai quật. Đất vì thế tiếp tục ở trong khu di tích nhưng được sắp xếp lại theo nhiệm vụ mới.
Những bề mặt này đồng thời tham gia xử lý nước mưa chảy trên mặt. Các bờ đất nén định hình vùng giữ và làm chậm dòng nước, hạn chế việc nước chảy tự do qua những phần nhạy cảm của di tích. Trong bản vẽ, địa hình mới và đường La Mã được đặt cạnh nhau để thể hiện quan hệ giữa các lớp này.
Những tuyến đường hiện ra bằng vật liệu rời
Vị trí các tuyến đường cổ được đánh dấu bằng sỏi đá vôi, nằm trên lớp vải địa kỹ thuật. Vật liệu rời tạo một bề mặt khác với những vùng đất bên cạnh mà không dựng lại đầy đủ mặt đường La Mã. Phần nền được tổ chức theo dấu vết và giả thuyết về mạng đường xuất phát từ nghiên cứu khảo cổ.
Bản vẽ phân biệt các cấu trúc đã đào lộ với những phần còn cần khai quật. Sự phân biệt này được giữ trong cách bố trí không gian tham quan. Những đoạn đường mới hỗ trợ việc đi lại, còn các bờ đất và mặt sỏi giúp nhận ra kích thước của những khoảng đô thị cũ trong phạm vi khu di tích.
Cột gỗ trên tuyến tường thành đã mất
Một số đoạn tường thành từng bị lấy vật liệu trong thời Trung cổ nên không còn đủ chiều cao để hiện diện như một ranh giới liên tục. Tại những vị trí này, các hàng cột gỗ hạt dẻ được đặt để đánh dấu tuyến tường. Khoảng cách và sự lặp lại của chúng giúp xác định phương của ranh giới mà không xây một bức tường mới thay cho phần đã mất.
Ở tháp cửa phía bắc, các thanh thép ống xác định những cạnh của thể tích. Cấu trúc này để trống phần giữa, vì vậy người xem vẫn thấy cảnh quan và các dấu tích phía sau. Hình dạng được gợi ra bằng đường nét của khung, trong khi phần vật chất còn lại của di tích tiếp tục nằm ở cao độ nền.
Hai mặt mái bảo vệ khu tắm
Khu tắm La Mã và bể nước ngoài trời được bảo vệ bằng hai mặt phẳng mái. Các mái này được đỡ trên hệ móng vi cọc, với vị trí liên quan đến những cấu trúc khảo cổ cần bảo vệ bên dưới. Chúng tạo vùng che mà không khép toàn bộ khu tắm vào một phòng trưng bày kín.
Chi tiết cấu tạo thể hiện khung thép hình, lớp sàn liên hợp thép và những tấm phía dưới có khung gỗ, bề mặt vải. Các bộ phận này tạo một bề mặt ngang rõ ràng trên vùng di tích. Bên dưới, dấu tích bể tắm, đường thoát nước và các kết cấu cổ vẫn được tiếp cận trong quan hệ với địa hình chung.
Đường đi trên mặt đất và những chỗ chênh cao
Các tuyến tham quan sử dụng những giải pháp vật liệu đơn giản, tùy theo điều kiện mặt đất. Ở những đoạn có nguy cơ trơn trong mùa đông, lưới thép hàn được đặt vào mặt đường. Lớp sỏi phía dưới tạo nền thoát nước, còn những thanh thép uốn giữ các thành phần của tuyến đi ở vị trí xác định.
Những tấm ván giúp vượt các chênh cao nhỏ. Dây căng đánh dấu vùng không đi vào, thay cho một hệ lan can kín chạy liên tục quanh mọi dấu tích. Các thành phần này được bố trí ở những chỗ cần kiểm soát di chuyển, trong khi phần lớn bề mặt đất vẫn giữ tính chất của khu khảo cổ ngoài trời.
Các lớp vật liệu trong chi tiết nền
Bản vẽ đường đi cho thấy sự kết hợp giữa đất nén, sỏi, vải địa kỹ thuật, gỗ và thép. Mỗi loại xuất hiện trong một vị trí cụ thể: đất tạo bờ và địa hình; sỏi xác định mặt đường và nền thoát nước; gỗ vượt chênh cao; thép giữ cấu kiện hoặc tạo độ bám tại mặt đi.
Các bộ phận được làm từ những vật liệu vốn quen thuộc trong công trường và hoạt động ngoài trời. Chúng không giả dạng đá cổ hay cố tạo một bề mặt đồng nhất với di tích. Sự khác nhau về vật liệu và cấu tạo làm rõ phần can thiệp mới bên cạnh những tường, nền và đường thoát nước còn lại.
Công viên trong quá trình nghiên cứu
Công viên khảo cổ được tổ chức để phục vụ tham quan sau nhiều năm nghiên cứu, đồng thời kết nối với bảo tàng của Guissona. Việc mở tuyến đi không kết thúc công việc khảo cổ trên khu đất. Những phần chưa đào tiếp tục được thể hiện như một thành phần của phạm vi nghiên cứu.
Địa hình, cây cỏ và các bề mặt đất thay đổi theo mùa, trong khi mái che và hệ đánh dấu giữ những vị trí cố định. Bố cục công viên gồm các cấu trúc cổ đã xuất lộ, các tuyến tiếp cận mới và những khoảng còn để mở cho các đợt khai quật tiếp theo.
