Một trung tâm của Đại học Bío-Bío
INES là Trung tâm đổi mới của Đại học Bío-Bío tại Concepción, Chile, do Mauricio Pezo và Sofía von Ellrichshausen thiết kế. Công trình nằm trong khuôn viên Collao, gần nhà thể thao và một khoảng xanh lớn. Theo hồ sơ của đại học, vị trí ở phía tây khuôn viên có liên hệ trực tiếp với đại lộ Collao, cả về tầm nhìn lẫn đường xe. Những lối đi bộ đi qua cây và sân ngoài trời để tới nền nhà nâng nhẹ khỏi mặt đất.
Đại học đặt chương trình này trong mục tiêu kết nối hoạt động nghiên cứu với doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Những thành phần sử dụng gồm nơi làm việc chung, không gian sáng tạo, xưởng chế tạo, thư viện đa phương tiện, phòng hội thảo và các phòng quản lý. Công trình vì thế có cả hoạt động cần tập trung riêng lẫn hoạt động cần trao đổi giữa nhiều người. Trong phần giải thích thiết kế, hai kiến trúc sư dùng sự khác nhau này làm cơ sở cho cách chia các không gian bên trong.
Khối nhà năm tầng và những mép sàn vươn ra
Nhìn từ ngoài, INES là một khối nhà vuông có năm tầng trên mặt đất, với các dải bê tông màu đỏ chạy ngang. Bên dưới còn có một tầng hầm. Cột và những mảng đặc được xếp trong hệ mặt đứng đều, còn cửa kính lùi về sau mép sàn. Các phần mái và sàn nhô ra tạo thành những đường ngang rõ. Từng tầng có cùng đường bao cơ bản, nhưng vị trí những mặt cong bên trong được thể hiện qua các ô mở và cửa ngoài.
Một số khoảng tròn cắt vào mép các sàn và mái, nằm cạnh phần tường đứng ở giữa mặt nhà. Trong ảnh mặt bên, có thể nhìn thấy các bậc thang nghiêng sau lớp kính, nối từ cao độ này lên cao độ khác. Ở chân công trình, một đường dốc có lan can tiếp cận nền tầng trệt. Từ phía sân thể thao, phần kính phản chiếu cây và trời; các cột đỏ tiếp tục lên cao, nối những mặt sàn trong một hình bao khá gọn giữa khuôn viên.
Những sảnh giữa nối với nhau theo chiều đứng
Phần giữa công trình là một chuỗi sảnh mở, liên hệ với nhau qua các ô tròn trong sàn. Đường kính ô rỗng thay đổi qua từng tầng và thu nhỏ dần khi lên cao. Những sàn không cùng kết thúc theo một đường thẳng đứng như giếng trời hình trụ. Trên mặt cắt, các cạnh sàn lần lượt lùi hoặc tiến, để lại một khoảng rỗng có hình dạng thay đổi suốt chiều cao công trình.
Đứng ở một sảnh, có thể nhìn qua lan can xuống tầng dưới hoặc nhìn lên những đoạn hành lang bên trên. Các mép bê tông và lan can kim loại tạo thành những vòng khác đường kính trong cùng một khung nhìn. Ở tầng thấp, khoảng giữa có thể tiếp nhận những hoạt động tập thể, với đồ ngồi rời đặt trên nền. Phần sàn bao quanh vẫn có chiều rộng để đi lại và bố trí sử dụng; các cửa vào phòng riêng nằm ở phía ngoài vòng sảnh, trong những mảng tường cong.
Phòng riêng nằm trong các góc mặt bằng
Ngược với khoảng rỗng giữa, những không gian kín được đặt tại các góc của mặt bằng vuông. Chúng có ranh giới cong, gần dạng một phần tư hình tròn. Theo cách tổ chức của nhóm thiết kế, khi khoảng rỗng ở giữa nhỏ đi trên các tầng cao, các vùng phòng góc tăng lên. Những đường cong vì vậy không chỉ tạo hình cho sảnh mà trực tiếp xác định diện tích và hình dạng của các phòng làm việc xung quanh.
Bản vẽ tầng trệt thể hiện những phần cửa, phòng vệ sinh và vùng thang nằm trong các cụm góc. Từ sảnh nhìn vào, cửa của một số phòng là một hình chữ nhật hẹp cắt trong bề mặt cong đặc. Bên trong phòng, đường tường cong nằm đối diện phần cửa kính ở cạnh ngoài. Nhóm kiến trúc sư mô tả các tường này như những màn chắn đặc, có vai trò phân cách tầm nhìn và âm thanh giữa hoạt động riêng với các buổi gặp, hội thảo hay trưng bày ở vùng chung.
Các tuyến thang quanh khoảng rỗng
Hệ giao thông không tập trung thành một hộp kín nằm giữa công trình. Các vế thang được bố trí về phía ngoài sảnh, liên hệ với những phần góc và mặt đứng. Một số đoạn có thể thấy từ ngoài qua kính. Ảnh nội thất cũng ghi lại một cầu thang xoắn kim loại màu tối, đi qua một ô tròn nhỏ riêng bên cạnh khoảng thông tầng lớn. Hai kích thước lỗ sàn và hai hệ lan can xuất hiện cạnh nhau tại cùng một tầng.
Lan can quanh ô sàn giữa được làm bằng nhiều thanh kim loại mảnh, uốn theo đường cong. Các thanh có những đoạn chuyển nhẹ trước khi nối vào tay vịn phía trên. Chúng ngắt tầm nhìn thành những nhịp nhỏ mà vẫn để thấy tầng phía dưới. Ở cầu thang, đường đi thay đổi liên tục theo bậc xoay; ở sảnh, người sử dụng đi theo phần sàn rộng quanh miệng rỗng. Những tuyến này nối các phòng và cao độ khác nhau, không tạo thành một dãy hành lang kín thẳng từ đầu này tới đầu kia.
Cửa kính và các hướng nhìn ra khuôn viên
Các sảnh chung có những đoạn mở rộng về phía mặt ngoài, nhìn ra bốn hướng của khuôn viên. Cửa kính lớn nằm giữa cột, phần mép sàn và những mảng tường cong của phòng góc. Vì thế, vùng sáng không chỉ nằm ngay trên khoảng rỗng giữa. Trong ảnh nhìn ngang từ một tầng, dải kính ở phía xa tạo một khoảng sáng có hàng cây, nằm bên trên các mép sàn và lan can của những tầng thấp hơn.
Ở gần mặt đứng, lớp kính cho thấy những sân thể thao có hàng rào, lối đi và cây ngoài nhà. Phần sàn nhô ra nằm trước kính, còn trần tầng tiếp theo che phía trên. Có nơi cạnh sàn được cắt tròn, tạo một lỗ mở ngoài trời ngay sát cửa. Một số cánh kính và cửa đi có thể nhận ra qua khung kim loại và tay nắm. Những phần này thuộc cùng chu vi vuông nhưng thay đổi theo vị trí của sảnh, thang và các phòng ở phía sau.
Màu đỏ và dấu ván trên các bề mặt
Bê tông của INES được thể hiện với màu đỏ ở cột, mép sàn, tường cong và các mặt trần. Các vết ván cốp pha vẫn nhìn thấy dưới màu hoàn thiện. Trên trần có những dải ván chạy theo nhiều hướng và gặp nhau ở những đường chéo. Trên tường cong, các đường ván đi nghiêng theo bề mặt, đổi hướng tại chỗ gặp cửa hoặc một vùng sảnh khác. Những lỗ tròn nhỏ được bố trí cùng các mạch và dấu thi công này.
Một số phòng có bề mặt bên trong tối hơn, giữ sắc xám của bê tông và nền gỗ. Kính lớn ở cạnh ngoài phản chiếu cây và các cột đỏ kế bên. Tại vùng sảnh, sàn đỏ chạy sát chân lan can kim loại sẫm; cửa phòng là những khoảng tối trên mảng tường có màu liên tục. Trong ảnh ban ngày, chỗ trực tiếp có nắng sáng hơn rõ so với các mặt trần sâu bên trong. Bề mặt vật liệu thay đổi theo vị trí chiếu sáng và theo việc phòng đang mở hay đóng.
Thời điểm sử dụng và những người tham gia
Hồ sơ kiến trúc ghi thời gian dự án từ năm 2013 đến năm 2021. Đại học Bío-Bío thông báo trung tâm bắt đầu hoạt động từ tháng một năm 2022, với các nơi làm việc chung, phòng hội thảo và bộ phận nghiên cứu, sau khi công trình hoàn thành. Những thông tin này mô tả hai mốc khác nhau: quá trình thiết kế, xây dựng và thời điểm đưa các đơn vị vào sử dụng. Chương trình sử dụng do trường công bố gồm cả hoạt động nội bộ và trao đổi với các tổ chức bên ngoài.
Mauricio Pezo và Sofía von Ellrichshausen phụ trách thiết kế, cùng nhiều cộng sự tham gia qua các giai đoạn, trong đó có Diego Pérez, Aleksi Vicic, Eva de Hovre, Sofie Taveirne, Victoria Bodevin và Caitlyn Flowers. Luis Mendieta đảm nhiệm kết cấu; CITEC, Ariel Bobadilla, Cristian Muñoz, Sandra Gomez và Isidora Gouet tham gia hệ thống kỹ thuật. Bộ ảnh của Jesús Granada ghi lại hình khối bên ngoài, chuỗi sảnh thông tầng, đường thang và những mặt cong nối giữa vùng làm việc chung với các phòng kín.
