Một cơ sở dưỡng lão có từ trước
Công trình nằm trong khuôn viên Fondation Cognacq-Jay tại Rueil-Malmaison, phía tây Paris. Tổ chức này do Ernest Cognacq và Marie-Louise Jaÿ thành lập năm 1916, sau thời kỳ phát triển hệ thống cửa hàng La Samaritaine. Những hoạt động của quỹ bao gồm chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ xã hội. Tại Rueil, một tòa nhà cũ đã được sử dụng làm nơi ở cho người cao tuổi từ trước khi Jean Nouvel nhận nhiệm vụ cải tạo và mở rộng.
Tòa nhà có trước mang hình thức kiến trúc thế kỷ XIX, với mái dốc, cửa sổ cao và các chi tiết mặt đứng theo phong cách tân Gothic. Lịch sử sử dụng của nó từng đi qua các giai đoạn trường nội trú và tu viện. Khi yêu cầu an toàn, vệ sinh và chăm sóc thay đổi, cơ sở cần được sửa chữa đáng kể. Cùng với công việc cải tạo, chủ đầu tư đặt ra yêu cầu tăng khả năng tiếp nhận, thay vì chỉ khôi phục vỏ ngoài của khối nhà cũ.
Phần mở rộng như một khối nhà song song
Dự án được thực hiện trong giai đoạn 1995–1999. Giải pháp là thêm một khối mới có quy mô tương ứng với khối cũ, rồi kết nối chúng bằng một hành lang kính ba tầng. Trong mặt bằng, hai phần công trình vẫn có đường bao riêng. Khoảng vườn và khoảng trống giữa các cánh không bị lấp kín thành một khối xây dựng lớn duy nhất. Từ các vị trí khác nhau trong khuôn viên, có thể nhận biết cả phần nhà hiện hữu lẫn phần thêm vào.
Hình dạng phần mở rộng giữ một số đặc điểm của khối cũ, trong đó có nhịp các phần nhô ra và mái dốc. Tuy vậy, lớp ngoài của nó sử dụng kính đúc và kết cấu bê tông, khác rõ vật liệu của tòa nhà trước đó. Trong các ảnh nhìn từ sân, hai công trình có thể được đặt cạnh nhau qua chiều cao, đường mái và sự phân chia thành các đoạn đứng; sự khác nhau hiện ra ở độ trong, độ phản chiếu và bề mặt của vật liệu.
Các phòng ở và hoạt động ban ngày
Việc xây thêm tạo điều kiện tổ chức lại các tầng của cơ sở. Những không gian tầng trệt được dành cho sinh hoạt ban ngày: ăn uống, đọc sách, gặp gỡ và các hoạt động chung. Các phòng ở và không gian chăm sóc được bố trí ở phía trên. Sự phân chia này nằm trong yêu cầu vận hành một nơi cư trú lâu dài, nơi người sử dụng vừa có phòng riêng vừa cần các vùng sinh hoạt ngoài phòng ngủ.
Hành lang nối giữa hai phần nhà không phải một cầu kín nhỏ. Nó trải qua nhiều tầng và có mặt kính rộng nhìn về khuôn viên. Khi nhìn từ ngoài, có thể thấy những đường sàn ngang, các vùng đi lại và chiều sâu của khoảng nối. Kính trong tại đây khác với các ô kính đúc trên khối phòng ở. Một bên mở tầm nhìn trực tiếp, còn bên kia tạo một bề mặt sáng có độ che kín lớn hơn.
Vỏ kính đúc và nhịp cửa sổ
Ở phần nhà mới, các ô kính đúc được xếp thành một lưới đều. Những đường mạch chia nhỏ bề mặt thành nhiều đơn vị, thay cho những mảng tường trát lớn. Cửa sổ được đặt trong hệ lưới này nhưng vẫn được nhận biết qua cấu tạo và độ trong khác với các ô xung quanh. Trong ảnh chụp gần, mặt kính có những thay đổi nhỏ về độ sáng, tạo bề mặt có chiều sâu ngay cả ở những đoạn không nhìn xuyên được.
Lớp kính không phủ lên một hình hộp hoàn toàn phẳng. Những phần nhô ra, các chỗ lùi và các góc chuyển của khối nhà làm lưới ô kính thay đổi hướng. Ánh sáng trên một mặt có thể sáng hơn mặt bên cạnh. Những tấm che nắng xuất hiện cạnh các vùng mở, bổ sung một lớp mảnh phía trước bề mặt. Cây xanh quanh nhà tiếp tục tạo các bóng và hình phản chiếu trên những đoạn kính hướng vào vườn.
Vườn nằm giữa các phần công trình
Tòa nhà cũ và phần mở rộng được đặt trong một khuôn viên có cây lớn. Từ xa, những tán cây che một phần đường mái và làm các khối nhà xuất hiện thành từng đoạn. Ở gần, những khoảng sân và bãi cỏ trở thành phần nhìn thấy qua cửa và qua hành lang nối. Các ảnh chụp không diễn tả một phần mở rộng đứng tách khỏi môi trường xung quanh; chúng ghi lại cả những lớp cây trước mặt đứng và khoảng vườn chen giữa các cánh.
Trong thiết kế nội thất, sàn gỗ, màu sơn và ánh sáng gián tiếp được dùng để tạo những bề mặt khác với lớp kính bên ngoài. Hồ sơ dự án mô tả các lựa chọn này trong quan hệ với chức năng cư trú và chăm sóc. Các chi tiết mới vì vậy nằm ở nhiều quy mô: từ khối nhà bổ sung, hệ kết nối giữa các tầng, đến cách hoàn thiện những phòng có người ở thường xuyên.
Các giai đoạn trong cùng một khuôn viên
Dự án hoàn thành năm 1999 là phần cải tạo và mở rộng nhà dưỡng lão. Về sau, Fondation Cognacq-Jay tiếp tục phát triển cơ sở tại Rueil, trong đó có một đơn vị dành cho người mắc bệnh Alzheimer do Nouvel thiết kế ở giai đoạn khác. Hai công việc có cùng chủ đầu tư và cùng khuôn viên nhưng thuộc những thời điểm, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng riêng. Khối kính đúc nối với nhà cũ là dấu hiệu nhận biết của đợt mở rộng cuối thập niên 1990.
Từ khu vườn, cấu trúc của đợt mở rộng vẫn được đọc qua ba thành phần: tòa nhà có trước, phần mới giữ đường mái tương ứng và hành lang kính nối giữa chúng. Các lối đi và khoảng sân giúp duy trì khoảng cách giữa các khối, còn những tầng trên tạo thêm diện tích phòng ở. Công trình kết hợp việc tăng quy mô với tổ chức lại hoạt động bên trong một cơ sở đang có lịch sử sử dụng lâu dài.
