Một nhà hàng ở rìa công viên
Mestizo là dự án thắng cuộc thi do chính quyền Vitacura tổ chức năm 2005 cho một nhà hàng trong công viên ở Santiago. Khu công viên do Teodoro Fernández thiết kế, được gọi là Las Américas trong thuyết minh giai đoạn đầu. Nhà hàng nằm về phía đông bắc, giữa một gò nhìn cảnh quan, đường Bicentenario và những khu vườn có mặt nước. Diện tích xây dựng được công bố là 652 mét vuông; dự án triển khai trong giai đoạn 2005–2007.
Từ phía đường, người đến tiếp cận công trình ở cao độ trên. Phía công viên có nền thấp hơn, các lối đi và hồ. Mái nhà hàng nằm trong đoạn chuyển tiếp ấy, với mặt mở dài quay về công viên. Bàn ăn ngoài trời được đặt trên sân phía trước, còn khối phục vụ nằm về phía sau. Địa chỉ cơ sở Vitacura được đơn vị vận hành ghi tại số 4050 đại lộ Bicentenario.
Phương án ban đầu với mái màng
Ở bước mô hình đầu tiên, Radić ghép những vật dụng có nguồn gốc khác nhau: một phao trẻ em gợi hình mái bơm khí, các dàn giống cấu kiện dùng trong hệ tưới công nghiệp và những khối granite. Mái khi ấy được hình dung bằng màng, còn các tảng đá làm đối trọng để giữ hệ nhẹ phía trên. Ông muốn tạo một công trình nhỏ có sự hiện diện khác thường trong công viên, tương tự các đình hoặc nhà vườn xuất hiện dọc đường đi.
Chủ đầu tư chấp nhận ý tưởng này, nhưng theo lời kiến trúc sư, nhóm lo ngại chính quyền địa phương sẽ không chấp nhận hình ảnh một công trình có vẻ tạm thời. Phương án kỹ thuật được đổi sang bê tông cốt thép. Đá được giữ lại nhưng vai trò thay đổi: từ đối trọng của hệ mái màng thành bộ phận chịu nén dưới mái nặng. Mô hình phao và các bộ phận tưới chỉ thuộc giai đoạn nghiên cứu, không phải cấu tạo của công trình đã xây.
Dầm, sàn mái và đường truyền lực
Hệ mái được tạo bởi các dầm chính và bản bê tông cốt thép, để lộ bề mặt rồi sơn đen. Những dầm có chiều cao lớn xuất hiện phía trên, còn mặt dưới tạo thành trần của khu ăn. Các khối đá tự nhiên được đặt tại những vị trí xác định để nhận tải trọng đứng. Khoảng cách giữa một số điểm đỡ lên tới 11 mét. Bên dưới đá có bệ đỡ, nằm trên phần nền được san lấp.
Thuyết minh kết cấu phân biệt rõ hai đường truyền lực. Đá nhận lực nén theo phương đứng; hệ dầm và bản mái đủ cứng để đưa lực ngang do động đất về những tường chắn phía sau. Các viên đá vì vậy không làm việc như một hàng cột bê tông tiêu chuẩn có cùng tiết diện. Hình dạng riêng của từng viên được đặt vào một hệ tính toán gồm mái, điểm tiếp xúc, bệ đỡ và tường phía sau.
Chọn, vận chuyển và đặt những khối đá
Các khối granite được đưa từ mỏ đá tới công trường. Chúng giữ hình dạng thô, có viên đứng hẹp, có viên phình rộng và có bề mặt nghiêng. Ảnh quá trình thi công cho thấy cần cẩu đặt từng khối, người thợ làm việc sát các điểm tiếp xúc và các cấu kiện neo. Phần bản vẽ cũng có chi tiết riêng cho liên kết giữa đá và kết cấu. Vị trí của chúng được xác định cùng mặt bằng dầm phía trên.
Radić và Marcela Correa cùng tham gia việc lựa chọn và xử lý đá. Trong cuộc phỏng vấn với BOMB, ông giải thích rằng đá vừa chịu mái, vừa mang vật liệu vốn thường gặp ngoài vườn vào bên trong nhà hàng. Ý định ấy được ông gắn với việc đưa công viên vào không gian có mái. Trong công trình hoàn thành, một số khối đá đứng cạnh lối đi hoặc quầy, những khối khác nằm gần mép kính và sân ngoài trời.
Từ lối vào cao tới nền ăn phía dưới
Mặt cắt nhà hàng thể hiện mối liên hệ giữa cao độ đường phố và cao độ công viên. Từ đường phía sau, tuyến vào đi qua phần nhà kín rồi xuống khu ăn. Cầu thang ngoài trời ở cạnh nhà cũng nối các cao độ. Phía công viên, nền sân trải ra trước mặt mở, có chỗ kê bàn, ghế và những khoảng lưu thông giữa chúng. Các bậc và tường thấp xác định ranh của những nền này.
Phòng ăn nằm dưới phần mái lớn, còn bếp và những không gian phục vụ được bố trí thành dải về phía sau. Quầy xuất hiện trong khu ăn, với mặt gỗ kéo dài cạnh các khối đá và dầm. Mặt bằng không chia phòng ăn thành nhiều phòng nhỏ; bàn được xếp trong một vùng rộng, xen giữa các điểm đỡ mái. Những tảng đá cũng không đặt theo khoảng cách đều để lặp lại một ô bàn giống nhau trên toàn bộ sàn.
Dải cửa kính và sàn gỗ
Mặt hướng công viên có các cửa kính lớn, nối phòng ăn với hiên và sân. Trong những ảnh chụp mở cửa, đường ranh giữa bên trong và bên ngoài chủ yếu còn lại ở mép mái, khung cửa và sự thay đổi màu sàn. Các tấm kính chạy sát một số khối đá, nên người ngồi có thể nhìn đồng thời thấy đá dưới mái và cây ở phía sau. Những phần mở này nằm thấp hơn đường tiếp cận phía phố.
Sàn gỗ của phòng ăn có màu ấm, trong khi phần hiên ngoài mái và các khoảng sát mép kính sẫm hơn. Dưới lớp trần đen, bàn và ghế được kê thành những dãy có lối đi ở giữa. Quầy dài dùng bề mặt gỗ và các chỗ đặt thiết bị phục vụ. Ở các ảnh ban ngày, ánh sáng từ phía công viên đi sâu vào phòng qua mặt mở; ở ảnh buổi tối, những điểm sáng trên trần và ở quầy xác định riêng các khu đang sử dụng.
Các dầm nhô trên mái và ô lấy sáng
Nhìn từ sân, hệ dầm hiện lên phía trên đường mái thành các cạnh nghiêng không cùng cao độ. Một số phần mái đặc giữ bề mặt bê tông liên tục, trong khi khu khác có các ô lấy sáng nằm giữa cấu kiện. Từ trong phòng ăn có thể thấy những ô sáng trên cao, cùng phần mặt dưới của dầm sơn đen. Mái vì vậy gồm cả vùng kín và vùng đưa ánh sáng từ phía trên xuống.
Những chỗ lấy sáng tập trung quanh khu ăn và quầy, trong khi mặt tiền kính cung cấp một hướng sáng ngang rộng hơn. Các thanh mái không chỉ xuất hiện như đường nét nhìn từ xa: trong ảnh nội thất, chúng đi qua phía trên các khối đá và chia bề mặt trần thành các khoảng. Ở ngoài nhà, mái vươn khỏi một số điểm đỡ để phủ phần hiên. Các mép vươn, dầm và cột đá có vị trí khác nhau trong mặt bằng, thay vì cùng dừng ở một đường mặt đứng.
Chi tiết chậu rửa và nhóm thiết kế
Đá còn xuất hiện ở khu rửa tay, dưới một dạng sử dụng khác. Các chậu được khoét trong những khối có mặt ngoài thô, đặt cạnh vách gỗ và bề mặt tường sẫm. Phía trên là những ống kim loại mảnh; bản vẽ chi tiết ghi đường ống đồng và bộ phận điều khiển dòng nước bằng chân. Khu vực này có ô lấy sáng cao, tạo ra một đoạn không gian hẹp với vật liệu và thiết bị được bố trí riêng.
Smiljan Radić phụ trách kiến trúc, cùng Marcela Correa, Danilo Lazcano, Cristóbal Tirado và Gonzalo Torres trong nhóm cộng tác. Luis Soler y Asociados phụ trách kỹ thuật kết cấu. Các ảnh trong bài do Hisao Suzuki chụp, gồm toàn cảnh từ công viên, các điểm đá đỡ dầm, phòng ăn và khu rửa tay. Mặt bằng, mặt cắt và những ảnh thi công ghi lại công trình với hệ mái bê tông đã thực hiện, sau khi phương án mái màng ban đầu được thay đổi.
