Smiljan Radić

Đào tạo tại Chile và thời gian ở châu Âu

Smiljan Radić Clarke sinh tại Santiago năm 1965. Gia đình bên nội có nguồn gốc từ đảo Brač, Croatia, còn bên ngoại từ Anh. Ông học kiến trúc tại Pontificia Universidad Católica de Chile và tốt nghiệp năm 1989. Sau đó, ông tiếp tục học tại Istituto Universitario di Architettura di Venezia. Hồ sơ Pritzker năm 2026 ghi lại việc ông không vượt qua lần thi tốt nghiệp đầu tiên và dành thêm thời gian cho lịch sử kiến trúc, đi lại và quan sát ngoài trường học. ^[1][2]

Năm 1994, Radić thắng cuộc thi quốc tế Platía Eleftería tại Heraklion, Crete. Ông cùng Nicolás Skutelis và Flavio Zanon phát triển dự án tại Hy Lạp. Hoạt động quốc tế này diễn ra trước khi ông thành lập văn phòng ở Santiago. ^[3]

Văn phòng ở Santiago và cộng tác với Marcela Correa

Năm 1995, Radić lập văn phòng ở Santiago. Khi học đại học, ông gặp nhà điêu khắc Marcela Correa, người về sau trở thành khách hàng, cộng sự và vợ ông. Họ cùng thiết kế và tự xây Casa Chica tại Vilches năm 1997, một ngôi nhà khoảng 24 m². ^[1][11]

Radić và Correa tiếp tục cộng tác trong The Boy Hidden in a Fish, một sắp đặt bằng đá granite và gỗ tuyết tùng tại lối vào Biennale Kiến trúc Venice lần thứ 12 năm 2010. Hồ sơ Colegio de Arquitectos de Chile ghi tên cả hai trong tác phẩm này. ^[11]

Trong triển lãm Illustrationes năm 2015 tại Oris, Zagreb, các mô hình được ghi là kết quả cộng tác giữa Radić và kiến trúc sư Alejandro Lüer, người chuyên về chế tác mô hình. Triển lãm đặt cạnh nhau những đề xuất đã xây, chưa xây và các vật thể thử nghiệm. ^[3]

Nhà ở, văn học và mô hình

House for the Poem of the Right Angle tại Vilches phát triển trong giai đoạn 2010–2012 theo hồ sơ mô hình của MoMA. Ngôi nhà dành cho gia đình kiến trúc sư, nằm trong một khu rừng ở phía nam Santiago. Nguồn tham chiếu được bảo tàng xác nhận là Poem of the Right Angle của Le Corbusier, một tập gồm 19 bản in thạch bản. ^[5]

MoMA lưu mô hình gỗ của ngôi nhà trong bộ sưu tập Kiến trúc và Thiết kế với số hiệu 64.2015. Các tư liệu của dự án có mặt trong triển lãm Endless House: Intersections of Art and Architecture từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 3 năm 2016. ^[5]

Tại Tokyo, BESTIARY ở TOTO GALLERY·MA năm 2016 trình bày 20 mô hình cùng những sổ ghi chép dự án. Radić giải thích tên triển lãm liên quan đến các sách minh họa sinh vật tưởng tượng thời trung cổ. Một số mô hình bắt đầu từ việc diễn giải những văn bản ông yêu thích mà chưa gắn với đơn đặt hàng; về sau, vài mô hình trở thành điểm xuất phát cho công trình. Hồ sơ triển lãm cũng ghi các mô hình gỗ được Alejandro Lüer chế tác từ dự án của văn phòng trong khoảng sáu năm trước đó. ^[2]

Serpentine 2014 và một công trình tạm thời ở London

Radić là tác giả pavilion thứ 14 của Serpentine, mở tại London từ ngày 26 tháng 6 đến ngày 19 tháng 10 năm 2014. Công trình có lớp vỏ bán trong suốt đặt trên những tảng đá lớn, chiếm khoảng 350 m² bãi cỏ. Serpentine ghi hai tiền đề trực tiếp của thiết kế: mô hình giấy bồi The Castle of the Selfish Giant, bắt nguồn từ truyện của Oscar Wilde, và cách dùng đá đỡ một phần nhà hàng Mestizo tại Santiago. ^[4]

Pavilion được dùng như quán cà phê, nơi gặp gỡ và địa điểm cho chuỗi Park Nights. Chương trình kết hợp nghệ thuật trình diễn, thơ, âm nhạc, phim và lý thuyết. Tính tạm thời của đơn đặt hàng vì vậy đi cùng một lịch hoạt động công cộng cụ thể. Trước công trình ở London, phần lớn dự án của Radić được xây tại Chile; trang giới thiệu của Serpentine đặt pavilion cạnh Copper House 2, phần mở rộng nhà người đốt than và Mestizo, thay vì mô tả nó như một sự khởi đầu không có tiền lệ. ^[4]

Các cơ sở văn hóa ở Santiago và Concepción

NAVE tại Santiago được thiết kế trong giai đoạn 2010–2014 và xây dựng năm 2015. Văn bản do Radić công bố trên ARQ mô tả một quần thể nhà bị ảnh hưởng bởi hỏa hoạn năm 2006 và động đất năm 2010. Mặt đứng là phần còn lại tương đối nguyên vẹn. Dự án phục dựng mặt đứng, tổ chức lại phần bên trong thành không gian nghệ thuật biểu diễn, phòng tập, văn phòng và dịch vụ; sân thượng được dành cho một lều xiếc. ^[10]

Hồ sơ NAVE ghi Fundación Patrimonio Creativo là bên đặt hàng và liệt kê Eduardo Castillo, Danilo Lazcano, Patricio Alvarado, Alejandro Lüer trong nhóm cộng tác. Lối đi của khán giả được treo từ dầm trung tâm, còn nhiều không gian phụ nằm trong những nhà khác của quần thể. Dự án đặt hoạt động biểu diễn vào một hệ công trình có sẵn, nơi diện mạo ngoài phố và cấu trúc sử dụng bên trong không còn trùng với cách chia nhà ban đầu. ^[10]

Teatro Biobío có lịch sử khác. Cuộc thi công khai năm 2011 do cơ quan văn hóa Chile tổ chức chọn phương án của Radić, Eduardo Castillo và Gabriela Medrano trong 28 đề xuất. Một tổ chức phi lợi nhuận được lập năm 2012 để vận hành nhà hát. Công trình khai trương ngày 7 tháng 3 năm 2018 ở Concepción, bên sông Biobío, với nguồn vốn nhà nước. Các mốc cuộc thi, thành lập đơn vị vận hành và khai trương cách nhau nhiều năm, phản ánh quá trình hình thành một thiết chế văn hóa công cộng. ^[9]

Bộ sưu tập kiến trúc và Fundación de Arquitectura Frágil

Radić thành lập Fundación de Arquitectura Frágil năm 2017. Bộ sưu tập của quỹ tập trung vào các tác giả và phong trào kiến trúc thử nghiệm ở Bắc bán cầu trong nửa sau thế kỷ XX. Trang chính thức của quỹ, cập nhật tháng 10 năm 2026, ghi khoảng 1.000 hiện vật gốc. Đây là tư liệu do quỹ gìn giữ, gồm sản phẩm của nhiều tác giả, không phải toàn bộ là bản vẽ hoặc mô hình của văn phòng Radić. ^[8][1]

Một phần bộ sưu tập được giới thiệu trong Cloud ’68 — Paper Voice tại ETH Zürich từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2018. Radić cùng Patricio Mardones tuyển chọn 173 bản in, bản vẽ và tư liệu giấy, bố trí trên 33 bảng. Các tác giả được trưng bày gồm Constant, Guy Debord, Asger Jorn, Haus-Rucker-Co, Archigram, Utopie và Superstudio. Một phần khác có 13 cuộc phỏng vấn do Hans Ulrich Obrist thực hiện. Triển lãm đặt những vật thể sưu tập cạnh lời kể của những người tham gia các trào lưu đó. ^[6]

Trong cuộc phỏng vấn với PIN–UP năm 2024, Radić nói về trụ sở mới dành cho bộ sưu tập và văn phòng ở Santiago. Bài viết phân biệt năm thành lập quỹ với thời điểm có không gian lưu trữ, làm việc và giới thiệu tư liệu mới. Cuộc trao đổi cũng đi sâu vào bảo tàng tiền Colombo mà ông từng mở rộng: do công trình được bảo vệ như di sản, mái ETFE bơm khí được đề xuất cho sân trong; diện tích trưng bày bổ sung được đưa xuống dưới đất. Đó là lời giải thích trực tiếp của tác giả về một quyết định cụ thể trong dự án. ^[7]

Giảng dạy, trao đổi quốc tế và những ghi nhận năm 2026

Các hoạt động ngoài văn phòng gồm giảng dạy và diễn thuyết. Hồ sơ Bộ Văn hóa Croatia ghi Radić giảng dạy khách mời tại University of Texas năm 2007 và Harvard năm 2008, trong lần sau có Marcela Correa cùng tham gia. Engadin Art Talks cũng lưu cuộc trình bày Plastic, Grace and Gravity của ông. Những hoạt động này diễn ra song song với dự án xây dựng và triển lãm, tạo thêm các dạng tư liệu bằng lời nói về vật liệu, mô hình và quá trình làm việc. ^[3][12]

Năm 2026, Smiljan Radić Clarke được công bố là người nhận Pritzker. Đến ngày 27 tháng 7 cùng năm, Colegio de Arquitectos de Chile trao chung Premio Nacional de Arquitectura cho ông và Alejandro Aravena. Thông báo của hội ghi đây là quyết định đặc biệt nhằm ghi nhận hai sự nghiệp đã đưa kiến trúc Chile ra quốc tế. Đây là giải do tổ chức nghề nghiệp trao; trong cùng thông báo, hội phân biệt cơ chế trao giải này với các giải quốc gia thuộc nhà nước. ^[1][11]