Nhà ở trong chương trình Paraisópolis
Porto Seguro là phương án nhà ở của Christian Kerez tại São Paulo, thuộc chương trình liên quan đến khu Paraisópolis. Hồ sơ văn phòng ghi giai đoạn 2009–2013 và phân loại là dự án, không ghi nhận toàn bộ tổ hợp là công trình hoàn thành. Nội dung dưới đây trình bày tổ chức của phương án trong giai đoạn ấy. Khu đất nằm gần Jardim do Colombo và Paraisópolis, nơi nhà ở tự xây tạo thành những mạng lưới ngõ và khoảng trống có kích thước khác nhau.
Đề bài hướng tới các gia đình phải rời những vị trí có rủi ro về vệ sinh hoặc địa chất. Thay vì chuyển toàn bộ chương trình thành các khối chung cư giống nhau, phương án nghiên cứu những căn nhà có tiếp cận trực tiếp từ mạng đường nhỏ. Việc khảo sát khu dân cư có sẵn đi cùng công việc thiết kế, với sự chú ý tới quan hệ giữa cửa nhà, hiên, đường đi và những hoạt động bên ngoài.
Năm loại căn nhà trong cùng một hệ
Hồ sơ mô tả năm loại nhà, mỗi loại có tổng diện tích sử dụng khoảng 55 m², phân bố trên hai hoặc ba cao độ. Các mẫu không phải năm kích thước căn hộ tăng dần mà là những cách tổ chức cùng một lượng diện tích. Một số tổ hợp đặt hai căn thông tầng lên nhau. Cách xếp này tạo mật độ nhà ở bằng chiều cao của từng đơn vị, thay vì chỉ trải toàn bộ phòng trên một tầng.
Mẫu nhà được lặp lại nhiều lần, nhưng không xếp thành những dãy đều giống nhau trên toàn khu đất. Các tổ hợp có số lượng và hình dạng khác nhau. Do đó, một hệ loại hình tương đối hạn chế vẫn tạo ra nhiều quan hệ giữa các khối. Mặt bằng tổng thể không được quyết định chỉ bằng việc nhân bản một hàng nhà; nó còn phụ thuộc các khoảng trống được giữ giữa những tổ hợp.
Cửa nhà trực tiếp ra ngõ
Mỗi căn có cửa tiếp cận từ ngõ hoặc khoảng sân nhỏ. Trước phòng sinh hoạt là một hiên, vừa đánh dấu lối vào vừa tạo diện tích có thể sử dụng ngoài trời. Theo mô tả của tác giả, tại đây có thể phơi quần áo hoặc ngồi bên ngoài. Những hoạt động ấy được đưa vào phần chuyển tiếp của căn nhà thay vì chỉ dành diện tích cho cửa và một đoạn giao thông tối thiểu.
Các hiên nằm ở ranh giới giữa phạm vi riêng và mạng đường chung. Khi đi trong khu ở, người sử dụng gặp những cửa nhà có khoảng đệm, không chỉ các mặt tường kín hoặc sảnh chung của một khối căn hộ lớn. Cách tiếp cận này là thành phần được thiết kế của phương án; hồ sơ không được dùng như bằng chứng về đời sống cư dân sau khi chuyển vào.
Sân mái và diện tích ngoài trời
Trên mỗi căn được bố trí sân mái. Diện tích này bổ sung một khoảng ngoài trời ở cao độ cao hơn hiên và ngõ. Vì các căn phát triển theo chiều đứng, mái cũng trở thành một mặt sử dụng trong tổng thể. Những mặt sân được nhìn ở các độ cao khác nhau khi các mẫu nhà hai hoặc ba tầng được ghép cạnh nhau.
Mối quan hệ giữa sân mái, phòng bên trong và cửa ở dưới tạo nên một chuỗi không gian thuộc từng hộ. Khoảng chung không thay thế toàn bộ diện tích ngoài trời riêng, và ngược lại, những sân riêng không xóa mạng đường công cộng bên dưới. Phương án phân bố hoạt động ngoài trời trên nhiều cao độ và nhiều mức riêng tư, thông qua các bộ phận đã có trong chương trình từng mẫu nhà.
Các khoảng trống không lặp đều
Việc ghép nhà được tổ chức không đều để tạo những ngõ và sân thay đổi liên tục. Một số chỗ mở rộng, một số thu hẹp; các hướng nhìn và góc tiếp cận biến đổi theo vị trí của những khối hai bên. Sự không đều này nằm ở cách sắp xếp các mẫu tiêu chuẩn, chứ không phải mỗi căn đều có một cấu tạo hoàn toàn khác.
Kerez phân biệt phương án thiết kế với quá trình nhà tự xây phát triển qua thời gian. Ở khu dân cư được khảo sát, hình dạng là kết quả của nhiều quyết định của các hộ. Trong đề xuất Porto Seguro, mạng không gian tương tự được nghiên cứu và xác định trong một tổng thể. Vì vậy, vẻ không đều trên mô hình không có nghĩa bố cục được tạo một cách ngẫu nhiên hoặc không có kế hoạch.
Nghiên cứu cùng hồ sơ nhà ở
Quá trình thiết kế đi cùng nghiên cứu về sự biến đổi của hình thái và loại hình nhà trong khu favela. Hồ sơ ghi nhận cộng tác giữa kiến trúc sư, cơ quan nhà ở São Paulo, các đơn vị địa phương, kỹ sư và nhóm cảnh quan. Những thành phần này liên quan tới điều kiện xây dựng và khu đất, bên cạnh sơ đồ nhà.
Mô hình, các tầng mặt bằng và những mẫu căn cho thấy đề xuất ở hai quy mô. Ở quy mô hộ, nội dung chính là diện tích nhỏ nhiều tầng, hiên và sân mái. Ở quy mô khu ở, nội dung chính là cách ghép các căn để tạo ngõ, điểm gặp và những khoảng ngoài trời. Danh mục chính thức vẫn ghi Porto Seguro là một dự án; những mô tả không gian này thuộc phương án công bố, không phải tường thuật về một khu dân cư đã được xác nhận hoàn thành toàn bộ.
