Kho ủ rượu giữa các vườn nho
Công trình của Álvaro Siza tại Quinta do Portal nằm ở vùng Douro, gần Sabrosa, phía bắc Bồ Đào Nha. Đây là một kho lưu trữ và ủ rượu có thêm những không gian dành cho khách tham quan. Thiết kế được phát triển trong giai đoạn 2001–2010. Từ vườn nho bên cạnh, khối nhà hiện ra bằng một phần chân tường tối và các phần tường màu nâu đỏ ở cao hơn, phía sau là địa hình đồi nối tiếp nhau.
Tòa nhà không chứa toàn bộ hoạt động của một trang trại trong một gian sản xuất duy nhất. Chương trình cụ thể tập trung vào lưu trữ, ủ rượu, phục vụ nhân viên, tiếp nhận hàng và tiếp khách. Phòng nếm rượu, khu quầy bar và hội trường được bố trí ở những cao độ khác với kho chính. Các tuyến đi liên hệ những phần ấy qua cầu thang, sảnh và sân ngoài trời. Vị trí của nhà giữa các luống nho vẫn hiện rõ trong nhiều góc nhìn từ đường tiếp cận và từ sân trên cao.
Bốn cao độ của chương trình
Sơ đồ tổ chức gồm bốn mức sàn có mặt bằng cơ bản hình chữ nhật. Mức thấp nhất gần như nằm toàn bộ dưới đất, dành cho một phần kho và khu ủ rượu, cùng các phòng phục vụ nhân viên và kho phụ. Mặt đất hiện có tại khu giao nhận được dùng làm cao độ tham chiếu. Tại mức này, xe có thể tới phần bốc dỡ hàng mà không đi qua lối vào công cộng ở cao hơn.
Tầng tiếp theo vẫn chứa diện tích lưu trữ, cùng phòng thay đồ và các khu vệ sinh. Tầng lửng là mức tiếp cận của khách, có phòng nếm rượu và một vùng quầy bar. Phần sàn cao nhất chỉ chiếm một phần diện tích khối nhà, chứa sảnh, hội trường và vệ sinh công cộng. Khi nhìn trên mặt cắt, các chức năng không xếp thành bốn tầng có chiều cao và phạm vi giống nhau. Phần trên cùng lùi lại, để một diện tích mái trở thành sân có thể tiếp cận.
Hai cách đi vào công trình
Ở phía giao nhận, chân nhà có những cửa và khoảng mở gắn với khu kho. Các mặt tường thấp gần đất được làm bằng vật liệu tối hơn khối ở trên. Đường đi tới đây nằm sát mặt đất hiện hữu, phù hợp với cao độ của phần chứa rượu. Lối dành cho khách xuất hiện ở một tầng cao hơn, nơi các khoảng sân và dốc ngoài trời dẫn tới cửa. Hai cách tiếp cận vì thế được phân biệt bằng vị trí trên địa hình và bằng cao độ sàn.
Trong bộ ảnh, đường dốc có lan can kim loại chạy dọc một mặt tường, còn một số đoạn đi bộ nằm trên sân lát đá sáng. Tường và các phần lồi phía trên khiến đường đi không luôn thấy toàn bộ tòa nhà cùng lúc. Đến gần lối vào, các khung cửa và những phần mái thấp bắt đầu hiện ra bên cạnh diện tường lớn. Từ phía vườn nho, người xem lại thấy công trình như một chuỗi mặt phẳng dài nằm ngang, với phần trên chỉ nhô lên ở một số vị trí.
Bên trong kho rượu
Các phòng lưu trữ để lộ tường và sàn bê tông. Trong ảnh kho thùng gỗ, hai hàng thùng chạy dọc một lối đi ở giữa, phía trên là hệ dầm và các đèn treo. Không gian này có vật liệu và nhịp kết cấu khác với phòng tiếp khách có sàn gỗ ở trên. Bề mặt bê tông không được phủ kín bằng một lớp trang trí, nên mạch ghép, cạnh dầm và chỗ tiếp giáp giữa các bộ phận vẫn thấy rõ.
Cầu thang nối những mức kho có chiếu nghỉ, tường đặc và các cửa mở ở những cao độ khác nhau. Một số ảnh chụp từ chân thang cho thấy các vế đi lên cắt chéo qua khoảng cao của nhà. Hồ sơ mô tả hệ thang chính cho phép nhìn xuống những khu chứa thùng rượu. Ngoài tuyến đó còn có các thang, thang máy và lối thoát bổ sung. Phần công trình được dùng để lưu trữ vì thế không bị tách hoàn toàn khỏi tuyến tham quan, dù nó vẫn có các cửa, sàn và phần phục vụ riêng.
Phòng nếm rượu và hội trường
Tại tầng dành cho khách, phòng có bàn ghế gỗ, hệ dầm phía trên và những cửa sổ nhìn ra cảnh quan. Tủ hoặc giá chứa chai xuất hiện dọc một phía, trong khi vùng giữa được để cho bàn và lối đi. Sàn gỗ tạo một bề mặt khác với nền của kho phía dưới. Một số cửa nằm ở đầu gian phòng, hướng mắt người đứng tới vườn nho hoặc sườn đồi phía xa thay vì mở liên tục toàn bộ chu vi.
Hội trường nằm ở phần trên cùng của nhà. Trong ảnh, các hàng ghế sẫm màu quay về một vùng sàn trước mặt; cửa kính ở bên tạo một giới hạn sáng giữa gian phòng và ngoài trời. Các cầu thang, sảnh và đoạn sàn thay đổi cao độ nối hội trường với khu nếm rượu. Diện tích hội trường không phủ kín mái phía dưới. Bên cạnh nó còn có sân, qua đó người từ không gian trong nhà có thể ra ngoài và nhìn lại phần tường dài cùng bối cảnh của trang trại.
Đá phiến và lớp bần
Mặt ngoài công trình gồm một phần chân ốp đá phiến và phần cao dùng các tấm bần kết khối. Trong ảnh xa, chân nhà tạo thành một dải tối nằm sát những luống nho. Tới gần, bề mặt đá và bề mặt bần có độ hạt, mạch ghép và màu khác nhau. Cạnh một số cửa, chiều dày của tường và phần khung kim loại được nhìn thấy rõ. Hình ảnh khối nhà vì thế thay đổi giữa góc nhìn toàn cảnh và góc nhìn sát mặt đứng.
Hồ sơ kết cấu ghi tường bê tông cốt thép, tường xây bằng block bê tông và các sàn đặc đặt trên dầm, cột thép. Các bề mặt thép được xử lý bằng sơn chống cháy. Sàn tại vùng kho có lớp hoàn thiện epoxy; những khu khác dùng tường trát, sàn gỗ và đá ở phần ướt. Gỗ và thép cùng xuất hiện trong khung cửa.
Một khoảng sân ở trên mái
Phần hội trường mở ra một sân trên mái có khu vực trồng cây. Sân được bao bởi những đoạn tường có chiều cao và hướng khác nhau, trong đó một phần tường màu nâu đỏ cong nhẹ ở đầu mút. Các đoạn lát đá sáng tiếp tục đường đi từ trong nhà ra ngoài. Lan can kim loại nằm ở những mép mở, còn diện tường đặc giữ lại một số hướng nhìn. Trên mặt bằng, khoảng sân là phần diện tích mái không bị khối tầng cao nhất chiếm hết.
Ở đây có thể nhìn qua mép nhà tới các sườn đồi và vườn nho. Trong một số ảnh, bầu trời xuất hiện qua một khoảng mở hình chữ nhật tạo bởi tường và thanh ngang phía trên. Từ vị trí khác, những phần tường ấy chồng lên nhau và trông như các khối tách rời. Sân không có cùng giới hạn với kho bên dưới: nó dùng một phần sàn của tầng dưới nhưng được định hình bằng các mặt tường, cửa và khoảng mở của tầng trên.
Mặt đứng nhìn từ các cao độ khác nhau
Khi đứng ở lối xe, phần chân đá phiến có chiều cao khá lớn và che khuất các tầng thấp. Khi nhìn từ dốc vườn nho, mái và các phần tường phía trên lại xuất hiện rõ hơn. Trong những góc nhìn ấy, các dải ngang dài vẫn giữ vị trí tương đối với địa hình, nhưng tỷ lệ giữa chân nhà và khối trên thay đổi. Các cửa nhỏ gần mặt đất và những cửa lớn của khu công cộng không nằm thành một nhịp đều trên tất cả các mặt.
Bên trong, những cửa hướng ra ngoài đem lại các khung nhìn có giới hạn: một mảng trời, một sườn đồi hoặc hàng nho. Các phần tường, dầm và thang tiếp tục hiện diện ngay cạnh những khung nhìn ấy. Bộ ảnh ghi cả không gian làm việc với thùng rượu lẫn không gian tiếp khách có bàn, ghế và hội trường. Chúng tương ứng với bốn cao độ trong hồ sơ, cho thấy phần kho và phần đón khách cùng có mặt trong một công trình được tổ chức theo độ dốc của khu đất.
