Địa điểm ở rìa khu phố lịch sử
Trung tâm nằm trên Rua Cândido dos Reis, tại cửa vào khu phố lịch sử của Sines và trên tuyến đường nối thành phố với biển. Khi nhận nhiệm vụ thiết kế, Manuel và Francisco Aires Mateus chưa có một địa điểm cố định. Chính quyền thành phố đang cân nhắc nhiều khu đất, trong đó có những vị trí cao nhìn ra đại dương. Hai kiến trúc sư đề xuất đặt công trình ở rìa phố cũ, nơi đường đi và những hoạt động đô thị đã tồn tại.
Theo lời kể của họ, một bên địa điểm có rạp chiếu phim kiêm nhà hát cũ; bên còn lại là công trình tạm dùng cho sân khấu thử nghiệm. Thành phố mua các bất động sản ở hai phía đường, tạo điều kiện tổ chức trung tâm qua cả hai bên. Tường thành của lâu đài Sines là mốc được kiến trúc sư dùng khi xác định chiều cao và vật liệu bên ngoài. Dự án phát triển trong giai đoạn 1998–2005.
Tuyến phố đi giữa công trình
Tuyến phố công cộng tiếp tục chạy giữa hai phần của trung tâm. Người đi bộ có thể qua khu vực này mà không phải vào thư viện hoặc khu triển lãm. Ở cao độ đường, những mảng kính lớn nằm dưới các khối ốp đá; các cửa và sảnh quay về tuyến đi bộ. Hai phần công trình được nối với nhau ở tầng ngầm, bên dưới mặt đường.
Aires Mateus đặt thư viện ở một phía và khán phòng phía đối diện. Sàn khán phòng thấp hơn đường một đoạn, còn phần kính cho phép nhìn ngang giữa phòng và người đi trên phố. Những dải sân ngoài trời khác chạy song song với tuyến phố, xen giữa các khối. Mặt cắt ngang vì vậy có các lớp phòng kín, khoảng trời mở và không gian dưới đất nối tiếp nhau. Các tường bên ngoài giữ đường biên khu đất, trong khi tầng ngang phố có nhiều đoạn mở bằng kính.
Bốn khối chức năng và các dải sân
Các tầng trên được tổ chức thành bốn khối kéo dài, đặt gần song song với tuyến phố. Chúng có dạng hộp đứng, nhưng mép cuối và mặt ngoài thích ứng với hình dạng khu đất. Giữa các khối là những dải sân hẹp. Các khối chứa chương trình văn hóa, trong đó có thư viện, rạp chiếu phim kiêm nhà hát, phần triển lãm, phòng làm việc và không gian phục vụ hoạt động nghệ thuật.
Mỗi khối có cách chia chiều cao khác nhau. Khán phòng giữ một khoảng cao lớn cho sân khấu và người xem; thư viện được chia thành các tầng sử dụng với cầu thang bên trong. Các phòng làm việc nhỏ hơn nằm ở những phần được chia tầng. Những dải sân giữa các khối mở lên trời và kéo sâu xuống vùng tầng ngầm. Phần xây dựng ở trên không chiếm đầy mọi dải đất, dù hệ phòng và giao thông bên dưới nối chúng thành một tổ hợp chung.
Sảnh và các phòng triển lãm dưới đất
Tầng ngầm tạo một không gian nối hai phía phố. Sảnh lớn được dùng cho triển lãm và tiếp cận các bộ phận của trung tâm. Các phòng trưng bày ở tầng sâu hơn có những đường nối ngang, cho phép đi từ phòng này sang phòng khác qua các ô mở trong tường. Có phòng trần thấp, có dải không gian cao nối lên tới vùng nhận ánh sáng từ phía trên.
Ba thể tích nhỏ chứa phần kỹ thuật nằm trong vùng dưới đất, xen lệch với các khối lớn phía trên. Mặt trên của chúng tương ứng với nền phố và nền hai sân song song; chiều rộng theo các dải đó. Các thể tích này làm thay đổi chiều cao phía dưới và chia đường ánh sáng đi xuống. Ánh sáng từ sân tới những mặt tường cao trước khi xuống vùng trưng bày. Ở một số vị trí có thể nhìn chéo lên phía trời, còn các vị trí khác nhìn tới mặt dưới sàn và các tường chắn giữa những khoảng mở.
Thư viện và khán phòng nhìn ra phố
Thư viện có khu đọc và giá sách ngay cạnh dải kính ngang phố. Bàn ghế và các hàng sách nằm trong một không gian mở; cầu thang đưa người sử dụng lên những tầng thư viện phía trên. Những phần sàn không khép kín toàn bộ mặt bằng tạo các khoảng thông giữa tầng. Một sân hiên của thư viện hướng về biển, bổ sung một khoảng ngoài trời cho khối này.
Khán phòng nằm bên kia tuyến đi bộ. Các hàng ghế hướng về vùng sân khấu trong một gian phòng dài; phía trên có chiều cao riêng cho hoạt động biểu diễn. Theo các kiến trúc sư, chương trình không đặt ra điều kiện của những buổi diễn quy mô lớn, nên họ duy trì quan hệ bằng kính với phố. Mặt cắt dọc thể hiện sân khấu, vùng khán giả và những tầng phụ trợ trong cùng khối. Thư viện và khán phòng có bố trí nội thất khác nhau nhưng đều tiếp giáp với không gian công cộng giữa tổ hợp.
Kết cấu qua nhịp và các tầng dưới đất
Các sàn phía trên được treo từ hệ kết cấu dạng cầu, đưa tải về những tường chu vi. Giải pháp này tạo các khoảng tầng dưới ít bị chia cắt bởi cột, phù hợp với kích thước của sảnh và phòng triển lãm. Hệ chịu lực thực tế kết hợp nhiều loại cấu kiện, được BETAR thiết kế cùng phần móng và tường giữ đất.
Theo BETAR, các dầm đỡ tầng trên và tường mặt đứng có cấu kiện bê tông cốt thép dự ứng lực. Riêng dầm đỡ các tầng thư viện ở phía nam là giàn thép, tựa lên tường mặt đứng phía đông, phía tây và liên hệ với lõi thang máy. Hố đào sâu khoảng 10 m được giữ bằng tường vây; phía dưới dùng bản móng bê tông cốt thép.
Đá Lioz, kính và các bề mặt nội thất
Bên ngoài trung tâm được ốp đá Lioz. Manuel và Francisco Aires Mateus cho biết họ chọn loại đá cũng có tại lâu đài Sines, cùng với việc lấy chiều cao tường thành làm mốc cho khối tích. Các tấm ốp tạo mặt đứng có những đường mạch ngang và đứng. Trên các mặt hướng ra phố, màu sắc của đá thay đổi nhẹ giữa từng tấm, còn các lỗ mở lớn được đặt trong mặt khối hoặc dưới phần đá phía trên.
Tầng ngang đường có những dải kính chạy dài giữa sàn và đáy khối trên. Từ tuyến đi bộ có thể nhìn xuyên vào phòng ở một số đoạn. Phía trong, các phòng triển lãm sử dụng tường trắng và mặt sàn sáng màu. Những vách cao nhận ánh sáng qua khe và khoảng sân, trong khi trần ở các gian thấp có các thiết bị chiếu sáng bổ sung. Cửa, thang và các ô nối phòng được đặt trong các mặt tường phẳng của hệ không gian dưới đất.
Hoàn thành, vận hành và nhóm thực hiện
Trung tâm hoàn thành năm 2005 và có thư viện, khán phòng, phòng triển lãm cùng kho lưu trữ lịch sử của thành phố. Các hoạt động gồm triển lãm, hòa nhạc, sân khấu, giới thiệu sách và chương trình dành cho trường học, gia đình. Công trình vào nhóm chung kết giải thưởng kiến trúc đương đại của Liên minh châu Âu năm 2007.
Manuel Aires Mateus và Francisco Aires Mateus là tác giả; Jorge P. Silva phụ trách dự án. Nhóm thiết kế gồm Rodolfo Reis Dias, Bruno Moura Anes, Pedro Anão, Cristina Fuertes Miquel và Amparo Burgos Garcia. BETAR đảm nhiệm kỹ thuật; A. M. Mesquita thi công. BETAR ghi nhận giai đoạn xây dựng từ năm 2002 đến năm 2005, với chính quyền Sines là chủ đầu tư.
