Nhà thờ cũ tại Berlin
St. Agnes là một quần thể nhà thờ và trung tâm cộng đồng do Werner Düttmann thiết kế tại Berlin trong thập niên 1960. Khối nhà có những mặt tường bê tông đặc, các khoảng sân và một tháp chuông đứng cao hơn phần còn lại. Những bộ phận ấy không nằm trên một nền trống hoàn toàn mà tiếp xúc với đường phố, cây xanh và các khối nhà trong khu vực Kreuzberg.
Công trình ngừng phục vụ cộng đồng giáo xứ theo công năng ban đầu từ năm 2004. Sau một thời gian được dùng tạm, quần thể được xếp hạng bảo tồn năm 2008 và lại để trống vào năm 2011. Việc chuyển đổi cần làm việc với cả tình trạng vật chất của các nhà cũ lẫn những điều kiện của một công trình được bảo vệ. Trong phương án hoàn thành năm 2015, dáng tháp, hình bao gian chính và những khoảng ngoài trời vẫn là các phần có thể nhận ra từ tuyến tiếp cận bên ngoài.
Chương trình nghệ thuật trong quần thể cộng đồng
Johann và Lena König cùng nhóm kiến trúc phát triển chương trình sử dụng mới cho St. Agnes. Gian nhà thờ chính trở thành nơi trưng bày nghệ thuật. Các phần nhà xung quanh chứa những hoạt động khác, gồm không gian làm việc, xuất bản, học tập và một quán cà phê. Thay vì biến toàn bộ quần thể thành một phòng triển lãm duy nhất, dự án phân bố nhiều chương trình trong các thành phần xây dựng sẵn có.
Hồ sơ của chủ sử dụng ghi Brandlhuber+ Emde, Burlon tham gia xây dựng ý tưởng chuyển đổi và Riegler Riewe thực hiện dự án. Tên hai văn phòng cùng xuất hiện trong hồ sơ kiến trúc. Các phần không gian dùng chung, lối vào và sân giữ vai trò nối các hoạt động trong khu đất. Trong ảnh hoàn thiện, người xem đi qua những mặt tường bê tông cũ để tới các cửa mới và phòng trưng bày. Những phần phụ trợ ở tầng thấp có đồ đạc, giá sách và tuyến đi khác với gian triển lãm cao bên trên.
Một sàn mới bên trong gian chính
Thành phần can thiệp rõ nhất là sàn bê tông mới đưa vào gian nhà thờ. Nhóm thiết kế mô tả nó như một chiếc bàn lớn: một mặt sàn nằm trên những cột nhỏ, tách khỏi tường bao cũ bằng một khe chạy quanh. Hình bao của gian nhà thờ được giữ lại, còn bên trong được chia thành hai cao độ sử dụng. Các cột đỡ sàn mới không kéo lên tới mái hiện hữu.
Mặt cắt cho thấy không gian thấp bên dưới mặt sàn và không gian cao ở phía trên. Chỗ tiếp giáp giữa cột, sàn mới và tường cũ được thể hiện riêng trong các bản vẽ. Sàn không dựng thành một hộp kín độc lập có cả tường và mái mới trong nhà thờ. Nó chỉ thêm một cao độ ngang vào một không gian vốn rất cao. Những mặt tường lớn, các lối lấy sáng phía mái và thể tích chung của gian vẫn tiếp tục xuất hiện trong phòng trưng bày trên cao.
Phòng trưng bày phía trên
Phần triển lãm chính ở phía trên có chiều dài khoảng 28 mét, rộng khoảng 12 mét và cao khoảng 10 mét. Diện tích được thuyết minh ghi gần 350 mét vuông. Những số đo này mô tả gian sau khi thêm mặt sàn mới, vì nền của phòng trưng bày đã được nâng lên so với nền nhà thờ ban đầu. Các bề mặt tường cao vẫn bao quanh không gian để đặt tác phẩm.
Lối vào phần trên sử dụng vị trí trước đây của gác đàn organ. Ba bậc được bổ sung để đi qua đoạn lan can cũ. Sau ngưỡng này là một phòng lớn, với bề mặt bê tông và ánh sáng đến từ phía trên. Trong ảnh khi chưa đặt nhiều tác phẩm, người đứng trong gian có kích thước nhỏ so với chiều cao tường. Không gian không được chia thành chuỗi phòng nhỏ bằng những vách cố định cao tới mái; thể tích chính còn có thể nhìn xuyên theo chiều dài của nhà thờ cũ.
Không gian thấp dưới sàn chèn
Dưới mặt sàn mới là khu làm việc và lưu trữ, với hai mươi cột bê tông mảnh đỡ phía trên. So với gian cao ở tầng trên, phần này có trần thấp và nhịp cột lặp đều hơn. Trong bộ ảnh, một số tác phẩm được đặt giữa những cột; các đường đi xuyên qua khoảng trống còn lại. Mặt sàn chèn vì vậy tạo hai điều kiện không gian khác nhau ngay trong cùng một gian nhà cũ.
Ánh sáng từ phần trên có thể đi xuống qua khe giữa mép sàn mới và tường hiện hữu. Khe làm rõ việc hai bộ phận không liền thành một khối vật liệu duy nhất. Phía dưới, đầu cột gặp mặt trần bê tông mới; phía biên vẫn nhìn thấy bề mặt cũ tiếp tục lên cao. Những thiết bị kỹ thuật phục vụ hai tầng được tích hợp trong cấu tạo của sàn mới. Khu trưng bày thấp và phần làm việc cũng có quan hệ với lối vào, những phòng bên cạnh và tuyến lưu thông trong quần thể.
Ánh sáng từ phần mái giữ lại
Các cửa lấy sáng trên cao của nhà thờ tiếp tục phục vụ phòng trưng bày. Ánh sáng đi vào gần mép mái, trượt xuống bề mặt bê tông và lớp trát. Trên ảnh, vùng sáng không phải một ô cửa lớn ở ngang tầm mắt. Những dải phía trên làm rõ chiều cao phòng, còn phần tường thấp có sắc độ khác tùy vị trí trong gian. Các mặt bê tông không có màu và độ phẳng giống nhau hoàn toàn.
Phần sàn chèn nằm tách khỏi tường giúp chiều cao của bề mặt cũ vẫn có thể nhận ra ở vùng biên. Khi nhìn từ tầng dưới, khe sáng tạo một đường ngắt giữa trần mới và tường. Khi nhìn từ tầng trên, nguồn sáng ở mái vẫn ở rất xa nền phòng. Tổ chức này để lại những dấu hiệu của gian nhà thờ dù chương trình đã thay đổi. Ảnh chụp cầu thang, cửa và các khe phía trên cũng cho thấy ánh sáng thay đổi theo từng đoạn trong tuyến tiếp cận.
Bề mặt mới và bề mặt cũ
Bê tông của nhà thờ có dấu ván khuôn và những chỗ bề mặt không đồng đều. Sàn cùng các cột thêm vào có mặt phẳng và đường cạnh khác. Hai nhóm vật liệu không được phủ kín để tạo cảm giác tất cả đều được xây cùng thời điểm. Ở các điểm gặp, khe tách cho thấy mép của phần mới trước bề mặt cũ tiếp tục phía sau.
Trong không gian tiếp đón, các bộ phận gỗ, giá sách và đồ dùng nhỏ hơn xuất hiện cạnh tường bê tông. Chúng có cấu tạo riêng, không biến thành một lớp ốp liên tục bao quanh gian chính. Lối đi từ ngoài vào trải qua sân cây, cửa nhà và những khoảng thấp trước khi tới phòng cao. Vật liệu được nhìn ở nhiều cự ly: tường và tháp từ đường phố, dấu bề mặt bê tông ở lối vào, rồi cột và mép sàn mới trong khu trưng bày. Các ảnh ghi lại sự khác nhau ấy ở đúng những phần nhà được cải tạo.
Sân, tháp và các lối tiếp cận
Tháp chuông vẫn đứng bên những khối thấp và sân của quần thể. Các lối vào không được tập hợp thành một sảnh kính mới chiếm toàn bộ mặt tiền. Người đến đi qua khoảng ngoài trời giữa cây, tường và những cửa trong công trình sẵn có. Từ sân, có thể nhìn thấy các bề mặt bê tông lớn nhưng không nhìn được toàn bộ phần sàn chèn bên trong gian chính.
Pichler Ingenieure tham gia kết cấu của dự án chuyển đổi. Các tài liệu hoàn thành năm 2015 ghi nhận cả chương trình nghệ thuật lẫn những phần cộng đồng được phân bố lại trong khu đất. Mặt bằng tầng thấp cho thấy khu làm việc, phòng phụ và lối vào; mặt bằng tầng trên thể hiện diện tích triển lãm chính. Qua mặt cắt, chiếc sàn mới nằm trong hình bao cũ với nguồn sáng giữ lại trên mái. Những bộ phận ngoài trời, không gian thấp và gian trưng bày cao tiếp tục hiện diện cạnh nhau trong cùng quần thể St. Agnes.
