Ở rìa nghĩa trang của làng Vrin

Stiva da Morts nằm sát nhà thờ của Vrin, trên ranh giới giữa nghĩa trang và những ngôi nhà trong làng. Địa hình dốc khiến hai phía công trình tiếp xúc với mặt đất ở những cao độ khác nhau. Từ phía dưới, ngôi nhà hiện thành một khối hai tầng; từ phía nghĩa trang, phần cửa vào ở tầng trên nằm gần với lối đi giữa các ngôi mộ. Tháp chuông và khối tường trắng của nhà thờ đứng phía sau ngôi nhà gỗ nhỏ.

Các ảnh toàn cảnh cho thấy Vrin gồm nhiều khối nhà mái dốc nằm trên sườn núi, xen giữa đồng cỏ và những tuyến đường hẹp. Nhà quàn không đứng riêng trên một khu đất bằng. Tường chân nhà chạm vào nền dốc, còn mái thấp nằm dưới phần thân của nhà thờ. Mặt ngoài có màu trắng xám, khác với nhiều nhà và chuồng gỗ sẫm màu gần đó. Trong cùng một góc nhìn từ thung lũng, có thể nhận ra vị trí của công trình bên dưới khu nghĩa trang.

Nhà quàn nằm bên dưới nghĩa trang trong toàn cảnh làng Vrin.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Chương trình công cộng từ nghi thức trong nhà

Theo tập tục được ghi nhận tại Vrin, người mất từng được quàn trong phòng sinh hoạt của gia đình suốt ba ngày và ba đêm. Họ hàng, người quen tới viếng tại phòng này; ở bếp, những người đến chia buồn có thể uống cà phê và trò chuyện. Khi nhiều người già chuyển tới cơ sở chăm sóc ngoài làng, căn phòng gia đình không còn luôn sẵn có cho nghi thức ấy. Việc xây một nơi quàn chung được bàn bạc trong bảy năm trước khi công trình được thực hiện.

Chương trình của nhà quàn giữ sự phân biệt giữa nơi viếng và nơi gặp gỡ. Mặt bằng không tổ chức thành một hội trường lớn duy nhất. Hai tầng có những phần sử dụng khác nhau, cùng những lối tiếp cận từ bên ngoài. Quy mô cửa, các băng ghế và chỗ đặt bếp thuộc về một ngôi nhà nhỏ. Lối đi giữa nhà thờ với công trình vẫn nằm ngoài trời; người đến có thể tiếp cận từ đường làng hoặc từ phía nghĩa trang.

Lối đi hẹp giữa nhà thờ và những khối nhà gỗ của làng.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Hai tầng tiếp cận theo độ dốc

Mặt cắt đặt phòng phía trên gần cao độ nghĩa trang và phòng phía dưới gần đường làng. Giữa hai tầng là một cầu thang gỗ. Sàn không kéo ra thành các sân rộng quanh nhà; các bậc và ngưỡng cửa giải quyết sự thay đổi cao độ ngay sát khối công trình. Ở phía đất thấp, cửa nằm dưới hàng cửa sổ tầng trên. Bên phía đất cao, tường chắn của nghĩa trang đi sát mặt đứng.

Tầng trên gồm không gian gặp gỡ cùng bếp và những phần phụ trợ nhỏ. Phòng phía dưới dành cho việc quàn và viếng. Trên mặt bằng, các vách dày và những khối phòng phụ tạo ra những đoạn chuyển tiếp trước khi vào phần phòng rộng. Khi nhìn từ chỗ đầu cầu thang ở trên, có thể thấy cửa gỗ kín, một cửa sổ cạnh thang và mặt lan can đặc. Sàn, tường và trần ở đây đều có bề mặt gỗ, trong khi nền phòng phía dưới tối màu hơn.

Đầu cầu thang gỗ và cửa phòng ở tầng trên.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Tường gỗ xếp thành hai lớp

Cấu tạo tường sử dụng các thanh gỗ nằm ngang chồng lên nhau, theo hệ xây dựng bằng gỗ xếp thường thấy tại Vrin. Công trình có hai lớp tường gỗ; mặt bằng cấu tạo thể hiện chiều sâu của hệ tường quanh phòng và tại những chỗ chuyển hướng. Những mối nối ở góc để lộ đầu thanh gỗ. Trên mặt ngoài, các đường nằm ngang của từng lớp vẫn đọc được qua lớp phủ sáng màu.

Trong nhà, các thanh gỗ có mắt và vân rõ, nối tiếp nhau qua những mặt tường rộng. Các góc phòng và phần vách quanh cầu thang không được che bằng tấm hoàn thiện trơn. Ở tầng trên, một đoạn tường đặc chạy cạnh miệng thang; ở tầng dưới, vách tạo hốc cạnh cửa ra ngoài. Bản vẽ chi tiết cho thấy hệ gỗ bao quanh những khoảng mở, còn ảnh chụp ghi lại các mối nối và chênh lệch màu giữa từng thanh. Những yếu tố này hiện diện đồng thời trong phòng và trên mặt đứng.

Tường gỗ ngang, băng ghế và cửa sổ của không gian tầng trên.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Cầu thang nằm cạnh các phòng

Cầu thang nối hai tầng được đặt dọc một phía của nhà, thay vì nằm giữa phòng viếng. Vế thang thẳng có những bậc gỗ và một tay vịn mảnh gắn vào tường. Từ tầng dưới nhìn lên, đáy thang tạo một mặt nghiêng cắt qua bề mặt gỗ ngang của vách. Khoảng dưới vế thang tiếp giáp một đoạn phòng có sàn tối và cửa sổ nhỏ ở cuối.

Tại tầng trên, thành lan can đặc được ghép bằng các thanh gỗ nằm ngang. Phần trên của thành thang rộng và dày hơn một tay vịn kim loại thông thường; đầu thành thang hiện thành một khối gỗ ngay trong phòng. Cửa và các bề mặt xung quanh có cùng nhóm vật liệu, song được chia theo từng chức năng. Vị trí cầu thang cho phép hai tầng liên hệ bên trong, đồng thời vẫn giữ lối vào riêng của mỗi tầng. Trên mặt cắt, đường đi này đi xuyên khoảng chênh cao giữa đường làng và nghĩa trang.

Cầu thang gỗ đi xuống phòng có nền xám.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Phòng viếng và cửa mở xuống đường

Ảnh tầng dưới cho thấy phòng viếng có nền xám sẫm, trần gỗ phẳng và những mặt tường gỗ nằm ngang. Một cửa mở ra lối đi lát sỏi hoặc đá ở bên ngoài. Cánh cửa đặc có màu xám, với các đường ghép ngang; khi mở, khung cửa bao lấy một đoạn tường đá của khu nhà thờ. Phía trong, cạnh cửa có một hốc sâu được hình thành bởi sự chuyển hướng của tường.

Mặt bằng đặt không gian chính phía sau ngưỡng cửa, tách khỏi những phần phụ trợ ở cạnh thang. Những ô cửa sổ nằm trên các bức tường khác nhau, không tạo thành một dải kính liên tục. Từ trong phòng, có thể nhìn từng phần của khu làng thay vì toàn bộ cảnh quan rộng. Những đèn tròn gắn tường và đèn thả có mặt trắng nổi trên màu gỗ. Khi cửa ra ngoài mở, ánh sáng đi trực tiếp vào vùng sàn gần ngưỡng; những phần sâu hơn của phòng vẫn nhận sáng qua các cửa sổ nhỏ.

Cửa tầng dưới mở ra lối đi bên tường đá.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Lớp phủ ngoài và ngưỡng cửa

Mặt ngoài được phủ hỗn hợp casein gồm thành phần từ sữa và vôi, theo hồ sơ giới thiệu công trình của địa phương. Lớp phủ sáng không che hoàn toàn đường ghép và những thay đổi bề mặt gỗ. Ở một số vị trí trong ảnh, phần gỗ phía trên có màu vàng nhạt hơn, còn vùng gần nền dốc sẫm xám. Các mối nối góc kéo dài ra ngoài mặt tường thành một dải đứng, tạo chỗ chuyển giữa hai phía của nhà.

Ảnh cận cửa thể hiện một khung gỗ dày, cánh cửa phẳng ghép thanh và vài bậc thềm ngay bên dưới. Mép tường nhà thờ ở cạnh bên có bề mặt xây khác hẳn. Sự tiếp xúc giữa gỗ và đá không được giấu sau một lớp ốp chung. Phía trên, mái vươn ra một đoạn ngắn quanh khối nhà; mép mái và máng nước tạo đường ngang ở phần kết thúc của tường. Chi tiết chân cửa cùng những đầu thanh gỗ vẫn nhìn thấy rõ từ lối đi hẹp.

Ngưỡng cửa gỗ và những bậc thềm cạnh nhà thờ.Bộ ảnh: Hisao Suzuki / Jesús Granada

Cửa sổ trong chiều sâu tường

Các cửa sổ có hình chữ nhật hẹp và nằm sâu trong hệ tường hai lớp. Bản vẽ chi tiết phân biệt khung ngoài với phần cửa ở mặt trong. Trong cuộc trao đổi về công trình, Caminada mô tả lớp cửa ngoài cố định và lớp cửa phía trong có thể mở. Khoảng giữa hai lớp tạo một hốc cửa dày, nối hai mặt tường và đồng thời giới hạn góc nhìn từ bên ngoài vào phòng.

Trong ảnh nội thất, bậu cửa gỗ có thể tiếp nối thành một mặt ngang dài hơn chiều rộng ô kính. Màu gỗ của hốc đi cùng màu tường, còn khung kính lấy vào từng mảng cây, mái nhà hoặc trời. Ở các mặt đứng, cửa tầng trên và tầng dưới không xếp thành một lưới đều tuyệt đối. Các ô mở được đặt theo vị trí phòng và theo độ dốc xung quanh. Trên mặt phía nghĩa trang, một cửa nằm sát chỗ mặt đất lên cao; ở phía đối diện, cửa tương ứng cao hơn rõ so với nền ngoài.

Đọc thêm +