Gion A. Caminada

Từ nghề mộc đến kiến trúc

Caminada sinh ở Vrin năm 1957. Con đường đào tạo của ông bắt đầu bằng học nghề mộc, tiếp đến là trường nghệ thuật ứng dụng và chương trình sau đại học tại ETH Zürich. ^[1][3]

Theo hồ sơ Baukobox dẫn lại từ a+u, ông có văn phòng riêng ở Vrin từ năm 1986. Địa điểm hành nghề được giữ trong vùng Val Lumnezia, nơi ông đã học nghề, trong khi việc giảng dạy tại Zürich bắt đầu ở giai đoạn sau. ^[2]

Vrin trong những năm thay đổi sản xuất nông nghiệp

Vrin trải qua tình trạng dân cư rời làng và nhu cầu duy trì sản xuất nông nghiệp. Việc tổ chức lại canh tác, chăn nuôi kéo theo các chuồng trại và cơ sở sản xuất mới. Caminada tham gia với tư cách kiến trúc sư, người làm quy hoạch làng và từng hoạt động ở cấp chính trị địa phương. ^[6]

Cụm chuồng trại và nhà giết mổ Mazlaria nằm dưới làng, trên một mép dốc. Tầng đế bằng đá của nhà giết mổ được xây năm 1998; phía trên là phần bằng gỗ phục vụ làm khô thịt. Công trình cho phép người chăn nuôi xử lý và bán sản phẩm tại chỗ. Cũng năm 1998, Vrin nhận giải Wakker về bảo tồn và phát triển cảnh quan làng; đây là giải trao cho địa phương, không phải một giải cá nhân của Caminada. ^[7]

Nhà cộng đồng và không gian tiễn biệt

Phỏng vấn do nhóm nghiên cứu của Momoyo Kaijima thực hiện ghi thời gian xây dựng nhà đa năng Vrin là 1992–1995, còn Stiva da Morts là 1995–2002. Công trình sau xuất phát từ thay đổi trong đời sống: khi người già sống trong cơ sở chăm sóc, việc tổ chức tang tại phòng khách gia đình trở nên khó thực hiện. Làng vì vậy cần một nơi quàn và tiễn biệt chung. ^[8]

Trong Stiva da Morts, những cửa sổ hẹp nằm sâu giữa hai lớp tường gỗ. Caminada giải thích rằng người ở trong có thể nhìn ra ngoài nhưng cũng có thể bước sang bên để tránh tầm nhìn từ ngoài. Ông liên hệ cách đặt cửa với nhu cầu riêng tư của người đang chịu tang. Phỏng vấn năm 2024 xác nhận ông đã dành bảy năm cho dự án này và coi quá trình ấy là một kinh nghiệm quan trọng đối với các công việc tiếp theo. ^[8][9]

Từ Vrin đến Disentis và Ballenberg

Đến triển lãm Imst năm 2005, danh mục của Caminada đã có trường Duvin, nhà nội trú nữ ở Disentis và các dự án ngoài Vrin. Triển lãm trình bày các công trình giáo dục cùng nhà ở và cơ sở sản xuất bằng bản vẽ, mô hình và ảnh của Lucia Degonda. ^[6]

Một công trình thuộc giai đoạn sau là nhà hành chính của Bảo tàng ngoài trời Ballenberg. Theo Architekturbibliothek, dự án được thiết kế năm 2008 và thi công trong năm 2009–2010. Tòa nhà thay chỗ làm việc trước đó của ban quản lý trong Chalet Schafroth lịch sử. Công trình mới nằm ở lối vào phía tây, gồm bộ phận tiếp đón, văn phòng và thư viện; cầu thang trung tâm được chiếu sáng từ các cửa mái. ^[10]

Ballenberg sử dụng hệ dầm gỗ kết hợp sàn bê tông cốt thép và lõi thoát nạn bằng bê tông. Các vách lắp sẵn cho phép phân chia lại không gian quanh cầu thang. Mặt ngoài được bọc gỗ vân sam của vùng. ^[10]

Valendas: công trình trong một chương trình phục hồi làng

Tại Valendas, sự tham gia của Caminada đến sau một sáng kiến dân sự hình thành trong năm 2003–2004. Người dân lập Valendas Impuls để tìm cách sử dụng lại các ngôi nhà lịch sử trong bối cảnh dân số suy giảm. Tổ chức bảo tồn Graubünden tham gia hỗ trợ chuyên môn và kết nối nhóm với kiến trúc sư. ^[11]

Chính quyền tặng ngôi nhà Engihuus ở quảng trường trung tâm cho quỹ với điều kiện đưa nó vào sử dụng vì lợi ích cộng đồng. Chương trình mới bao gồm nhà hàng, phòng tổ chức sự kiện, phòng lưu trú và điểm thông tin. Gasthaus am Brunnen mở cửa vào mùa hè 2014, do Matthias và Elvira Althof-Solèr vận hành. Quỹ xác định duy trì việc làm, liên kết với nông nghiệp và sản xuất địa phương là những mục tiêu của công trình. ^[12]

Hai mươi lăm năm tại ETH Zürich

ETH Zürich ghi Caminada bắt đầu giảng dạy năm 1998, trở thành phó giáo sư năm 2008 và giáo sư chính thức năm 2020. Ông kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2023, sau 25 năm tại trường. ^[3][4]

Đội ngũ trợ giảng và cộng tác viên của bộ môn gồm Franziska Wittmann, Timon Reichle và Lorenz Jaisli. Một số người đã làm việc ở văn phòng Vrin trước khi tham gia giảng dạy. ^[3]

Nhìn lại trong cuộc phỏng vấn năm 2024, Caminada kể rằng một học kỳ đầu nghiên cứu Vrin và Vals, còn giai đoạn cuối lại quay về Vrin. Ông nhấn mạnh hoàn cảnh ở làng đã thay đổi trong khoảng 25 năm nên cùng một địa điểm dẫn đến những câu hỏi và phương án khác. Đây là lời giải thích của ông về sự lặp lại địa bàn nghiên cứu trong chương trình giảng dạy. ^[9]

Triển lãm, sách và các cuộc đối thoại

Triển lãm Cul zuffel e l’aura dado diễn ra tại Imst từ ngày 8 tháng 9 đến 8 tháng 10 năm 2005, do Bettina Schlorhaufer tuyển chọn. Chuyên khảo cùng tên của Quart có ảnh Lucia Degonda và bài viết của Jürg Conzett, Peter Rieder cùng các tác giả về kiến trúc và văn hóa địa phương. ^[6]

Năm 2012, Centre culturel suisse ở Paris tổ chức buổi nói chuyện L’architecture comme culture của Caminada. Sự kiện đặt công việc của ông trong một chương trình văn hóa quốc tế, bên cạnh các hoạt động diễn ra tại Thụy Sĩ. Tư liệu lưu trữ của trung tâm vẫn giữ hình ảnh nhà đa năng, chuồng trại và khách sạn nhỏ ở Vrin, cho biết những công trình được dùng để giới thiệu công việc khi ấy. ^[13]

Năm 2018, Birkhäuser xuất bản On the path to building, cuộc đối thoại giữa Caminada và Florian Aicher. Bản tiếng Anh dài 160 trang, tập trung vào quá trình đến với nghề, các làng cũ và sự cộng tác với người dân. Trang sách của nhà xuất bản cũng ghi nhận việc tác phẩm của ông được giới thiệu tại Biennale Venice năm 2018. ^[14]

Các mốc ghi nhận và công việc sau năm 2023

Danh sách chính thức của Cơ quan Văn hóa Liên bang Thụy Sĩ ghi tên Caminada trong nhóm nhận Prix Meret Oppenheim năm 2010. Giải thưởng này thuộc lĩnh vực nghệ thuật rộng hơn và bao gồm các kiến trúc sư, nghệ sĩ cùng những người hoạt động văn hóa. ^[5]

Ngày 23 tháng 10 năm 2024, Swiss Arc Award trao lần đầu giải thành tựu trọn đời cho Caminada. ETH công bố tin khi ông đã là giáo sư danh dự. Hồ sơ giải nhìn lại đồng thời công việc kiến trúc tại Graubünden và thời gian giảng dạy. ^[4]

Trong buổi diễn thuyết tại Giesserei Zürich-Oerlikon ngày 2 tháng 4 năm 2025, Caminada trình bày những công trình gần đây bên cạnh các dự án tại Vrin. Ông giới thiệu khách sạn Maistra 160 ở Pontresina, kho lưu trữ văn hóa Tujetsch tại Sedrun và một đề án trung tâm tại Zug. Ở kho lưu trữ, một tảng đá tự nhiên được sử dụng làm cột. Đề án tại Zug phát triển sàn gỗ được đỡ bởi bốn khối tháp có tường kết hợp những lớp đá tự nhiên và bê tông. Buổi giới thiệu còn nhắc tới nhà ở tại Valendas với các khu vực có điều kiện nhiệt khác nhau. ^[15]