Từ một công trình phụ tới bảo tàng kiến trúc
Dự án bắt đầu khi Atsuo Tokoro và Koji Hasegawa gặp Toyo Ito năm 2004 để đề nghị thiết kế một phần bổ sung cho bảo tàng Tokoro trên đảo Omishima. Sau nhiều lần thay đổi, chương trình phát triển thành một bảo tàng về kiến trúc, đồng thời có nơi học tập và nghiên cứu. Công trình mở cửa năm 2011 tại Imabari, nơi Omishima đã trở thành một phần sau quá trình hợp nhất địa giới.
Khu đất từng là vườn quýt trên sườn dốc nhìn ra biển nội địa Seto. Từ đây có thể nhìn qua các đảo, nhưng mặt bằng tự nhiên hầu như không có vùng phẳng lớn để đặt nhà. Trong lời giới thiệu khi khai trương, Ito kể lại việc lựa chọn vị trí đã là một phần khó khăn của thiết kế. Những ảnh toàn cảnh cho thấy các khối kiến trúc được đặt ở các cao độ khác nhau giữa đường, cây và mặt biển phía xa.
Hai ngôi nhà có chức năng khác nhau
Tổ hợp gồm Steel Hut, chủ yếu dành cho trưng bày, và Silver Hut, được dùng cho hội thảo, nghiên cứu và hoạt động học tập. Steel Hut nằm ở phần cao của khu đất, còn Silver Hut ở phần thấp hơn. Hai tòa nhà không dùng cùng một hệ hình thức. Khối trên có bề mặt phẳng nghiêng và lớp vỏ tối; khối dưới được nhận ra qua những mái vòm mảnh đặt cạnh nhau.
Silver Hut tái hiện ngôi nhà riêng do Ito xây ở Nakano, Tokyo, năm 1984. Vì vậy, tên gọi của nó gắn với một công trình trước đó trong sự nghiệp của ông, còn phần ở Omishima có chương trình công cộng riêng. Mối liên hệ giữa hai khối không chỉ là một tuyến tham quan trong nhà. Người đi qua khoảng ngoài trời, đổi cao độ và nhìn thấy biển, cây cùng đường bao của từng tòa nhà.
Hình học của Steel Hut
Trong các nghiên cứu thiết kế, Steel Hut được hình thành bằng cách ghép những loại khối đa diện có thể lấp đầy không gian. Các cạnh và mặt nghiêng tạo một hệ tổ hợp có quy luật, thay cho ý tưởng ban đầu về một bề mặt tiếp tục trực tiếp các đường uốn của địa hình. Mô hình cho thấy những khối gặp nhau ở cạnh và mặt, với phần đặc bên ngoài và các khoảng trống bên trong.
Lớp vỏ hoàn thành được ốp bằng những tấm thép phẳng tối màu. Các mặt nghiêng đón ánh sáng theo hướng khác nhau, nên cùng một màu có thể hiện thành các sắc độ sáng tối trên từng phần. Từ xa, công trình có những chỗ mở rộng và thắt lại theo chiều đứng. Từ gần, các đường nối tấm và mép cạnh cho thấy cấu tạo bằng mặt phẳng, khác với cảm giác tròn hoặc mềm của nhiều công trình cùng thời kỳ của Ito.
Những phòng nhỏ nối qua mặt nghiêng
Bên trong Steel Hut, các phòng trưng bày có hình học và lớp hoàn thiện khác nhau. Ảnh chụp cho thấy những vùng trắng, vùng xanh đậm và phần ốp gỗ. Những cửa mở và đoạn chuyển tiếp nối chúng, làm người tham quan gặp các điều kiện ánh sáng, màu sắc và tỷ lệ khác nhau trong một khối nhà không lớn.
Ở các phòng trắng, những mặt nghiêng tạo thành trần và vách với các ô lấy sáng nhỏ phía trên. Phòng xanh có các mô hình nổi lên trên nền tối; những vùng gỗ cho cảm giác vật liệu khác rõ khi nhìn qua cửa. Các hình cắt và mô hình bỏ mái làm lộ cách từng khoang tiếp giáp, trong khi ảnh người tham quan xác định chiều cao thực tế của các bề mặt mà hình học đa diện có thể làm khó đoán từ bên ngoài.
Các bề mặt mở ra cảnh quan
Một số khoảng kính lớn nằm giữa những mặt thép, đưa cảnh biển và cây vào phần nội thất. Đường bao của khung nhìn không luôn là hình chữ nhật đứng. Nó đi theo các mặt nghiêng của tổ hợp, khiến bầu trời và biển xuất hiện trong những khung có tỷ lệ thay đổi. Ở bên ngoài, các khoảng sân và lối vào tạo chỗ đứng trước khi chuyển vào phòng trưng bày.
Ảnh của Iwan Baan ghi lại người tham quan và nhóm học sinh trên tuyến đến bảo tàng, tại cửa vào và trong các phòng. Những hình ảnh đó cho thấy một tòa nhà đã được sử dụng sau khi hoàn thành, khác với mô hình nghiên cứu mặt phẳng và đa diện trước xây dựng. Đường dạo, lan can và nền lát tạo lớp sử dụng thường ngày quanh khối thép, trong khi phía ngoài sườn dốc vẫn mở về mặt biển rộng.
Một địa điểm cho trưng bày và học tập
Mong muốn có nơi đào tạo kiến trúc sư trẻ được Ito nêu trong quá trình trao đổi với những người khởi xướng dự án. Khi chương trình được mở rộng, bảo tàng không chỉ lưu hình ảnh những công trình đã làm mà còn có không gian cho hội thảo và nghiên cứu. Hai ngôi nhà phục vụ các hoạt động liên quan nhưng khác nhau, với phần trưng bày ở Steel Hut và những hoạt động học tập tại Silver Hut.
Sự tồn tại của hai cấu trúc cũng đặt các giai đoạn trong sự nghiệp Ito cạnh nhau: một hệ vòm tái hiện ngôi nhà từ thập niên 1980 và một khối đa diện được phát triển cho khu đất Omishima. Quan hệ ấy được thấy trực tiếp khi đi giữa hai cao độ, thay vì chỉ qua một trưng bày trong phòng. Cả hai nằm trong một cảnh quan đảo có đường đi, vườn và tầm nhìn ra Seto, nơi chương trình bảo tàng được phát triển cùng những hoạt động của địa phương.
