Từ Nagano tới văn phòng Kikutake

Toyo Ito sinh ngày 1 tháng 6 năm 1941 tại Keijo, nay là Seoul, trong một gia đình Nhật Bản. Ông trở về Nhật từ nhỏ, sống tại quê cha ở vùng Nagano rồi chuyển tới Tokyo khi còn đi học. Hồ sơ Pritzker ghi nhận kiến trúc chỉ trở thành mối quan tâm chính của ông trong thời gian học tại Đại học Tokyo. Ông tốt nghiệp khoa kiến trúc năm 1965 và làm việc tại Kiyonori Kikutake Architects & Associates đến năm 1969. [1][3]

Bối cảnh nghề nghiệp đầu tiên của Ito gắn với một kiến trúc sư quan trọng của phong trào Metabolism. Tuy vậy, công việc độc lập sau đó không chỉ tiếp tục những hình ảnh đại cấu trúc của thế hệ trước. Trong những cuộc trao đổi nghề nghiệp, Ito trở lại nhiều lần với câu hỏi về đời sống đô thị, kỹ thuật và sự biến đổi của những giới hạn trong kiến trúc. Các vấn đề ấy xuất hiện qua nhiều loại hình công trình, từ ngôi nhà nhỏ tới cơ sở văn hóa có quy mô lớn. [1][3]

Urban Robot và những ngôi nhà đầu tiên

Năm 1971, ông mở văn phòng Urban Robot, thường viết tắt là URBOT, tại Tokyo. Đến năm 1979, tên văn phòng được đổi thành Toyo Ito & Associates, Architects. Giai đoạn đầu gồm nhiều công trình nhà ở riêng lẻ. Aluminum House sử dụng một khung gỗ được bọc nhôm, khác với những thử nghiệm về kết cấu nhôm chịu lực mà văn phòng phát triển sau này cùng các doanh nghiệp và kỹ sư. [3][2][5]

White U, xây năm 1976 cho gia đình người chị, và Silver Hut, ngôi nhà riêng năm 1984, là hai mốc được nhắc đến trong các hồ sơ nghề nghiệp. Chúng thuộc những điều kiện sống và cách tổ chức không gian khác nhau, không phải hai phiên bản của một mẫu nhà. Silver Hut đem lại cho Ito giải thưởng của Viện Kiến trúc Nhật Bản. Nhiều năm sau, hình thức ngôi nhà này được tái hiện ở Omishima với chương trình hội thảo và nghiên cứu, đưa một tác phẩm từ đời sống gia đình sang một bối cảnh công cộng. [3][2][5]

Những nghiên cứu về đời sống thành thị

Trong thập niên 1980, Ito phát triển các công trình và thử nghiệm liên quan tới hình ảnh, thông tin và điều kiện sống ở Tokyo. Tower of Winds tại Yokohama, các đề xuất Pao dành cho người phụ nữ du mục đô thị và những nghiên cứu triển lãm mở rộng phạm vi hoạt động của văn phòng ra ngoài một chương trình xây dựng thông thường. Hồ sơ nghề nghiệp và các cuộc phỏng vấn của ông ghi nhận sự quan tâm tới những lớp đời sống không thể được mô tả đầy đủ chỉ bằng bức tường và đồ vật cố định. [3][1][2]

Đến giai đoạn làm các công trình văn hóa, cách tổ chức không gian tiếp tục thay đổi. Sendai Mediatheque, hoàn thành năm 2001 sau cuộc thi năm 1995, trở thành một mốc lớn. Công trình gồm các mặt sàn và những hệ ống kết cấu, đặt nhiều hoạt động văn hóa trong quan hệ nhìn và di chuyển qua các tầng. Trong những cuộc trao đổi sau này, Ito thường dùng các dự án đã hoàn thành làm điểm xuất phát để xem xét lại phương án tiếp theo, thay vì giữ một hệ hình thức duy nhất. [3][1][2]

Kết cấu, vật liệu và các cộng sự kỹ thuật

Ở đầu thế kỷ hai mươi mốt, nhiều dự án của Ito được phát triển qua việc làm việc trực tiếp với kỹ sư ngay từ giai đoạn tạo hình. Grin Grin ở Fukuoka và Meiso no Mori tại Kakamigahara dùng những mái bê tông có bề mặt cong, được điều chỉnh qua phân tích kết cấu. Thư viện Đại học Nghệ thuật Tama sử dụng một hệ vòm thép kết hợp bê tông, trong khi nhà ở nhân viên SUS nghiên cứu cách các tấm nhôm vừa xác định không gian vừa chịu lực. [4][2]

Những công trình này không dùng một phương pháp cấu tạo giống nhau. Ở Tama, hệ vòm mở nhiều hướng nhìn qua mặt bằng; tại Meiso no Mori, mặt mái nối với những cột hình nón và các không gian nghi lễ; ở SUS, các tường cong được lắp từ một số loại cấu kiện đùn. Danh mục cộng sự của từng dự án ghi nhận các nhóm kết cấu, cơ điện, cảnh quan, chiếu sáng và nội thất riêng. Các quyết định về hình thức vì vậy gắn với những quá trình hợp tác và thử nghiệm cụ thể. [4][2]

Công trình ngoài Nhật Bản và những dự án kéo dài

Văn phòng mở rộng hoạt động sang nhiều khu vực. Phần mở rộng hội chợ Gran Via và cặp tháp Porta Fira được xây tại Barcelona; White O hoàn thành năm 2009 tại Chile; sân vận động Kaohsiung phục vụ World Games cùng năm. Các dự án đưa văn phòng vào những chương trình lớn và những hệ cộng tác địa phương khác nhau, từ nhà ở nghỉ dưỡng tới cơ sở thể thao và không gian hội chợ. [4][6][2]

Nhà hát Taichung bắt đầu từ cuộc thi năm 2005 và mở cửa tháng 9 năm 2016. Quá trình kéo dài cho thấy sự khác nhau giữa thời điểm chọn phương án, nghiên cứu mô hình, phát triển kỹ thuật và xây dựng. Triển lãm của TOTO năm 2014 tập trung vào chính quá trình thực hiện này. Hệ không gian cong được phát triển cùng nhiều nhóm chuyên môn, trong đó Arup đảm nhiệm phần quan trọng của kết cấu. Tên gọi và một số thông số chương trình cũng được điều chỉnh giữa hồ sơ ban đầu với công trình hoàn thành. [4][6][2]

Omishima, Home-for-All và hoạt động học tập

Toyo Ito Museum of Architecture mở tại Imabari năm 2011, gồm Steel Hut phục vụ trưng bày và Silver Hut dành cho các hoạt động học tập, nghiên cứu. Trong lời giới thiệu khi khai trương, Ito kể rằng ý tưởng lập nơi đào tạo kiến trúc sư trẻ đã được trao đổi với những người khởi xướng dự án. Khu bảo tàng trên đảo vì vậy đi cùng một chương trình hoạt động, không chỉ là nơi đặt các mô hình của những công trình đã làm. [5][3][1][7]

Sau trận động đất và sóng thần tháng 3 năm 2011 tại Nhật Bản, Ito tham gia các dự án Home-for-All, những không gian chung dành cho cộng đồng bị ảnh hưởng. Ông tiếp tục giảng dạy, thuyết trình và làm việc với các nhóm học viên. Các giải thưởng quốc tế ghi nhận sự nghiệp ở những thời điểm khác nhau gồm Royal Gold Medal năm 2006, Praemium Imperiale năm 2010, Pritzker năm 2013 và UIA Gold Medal năm 2017. Hoạt động tại Omishima cùng các chương trình cộng đồng tạo thêm một nhánh công việc bên cạnh những công trình công cộng có quy mô lớn. [5][3][1][7]

Các mốc thời gian

  1. 1941

    Sinh tại Keijo, nay là Seoul. [1]

  2. 1965

    Tốt nghiệp Đại học Tokyo; bắt đầu làm việc tại văn phòng Kiyonori Kikutake. [3]

  3. 1969

    Kết thúc giai đoạn làm việc tại Kikutake. [3]

  4. 1971

    Thành lập Urban Robot tại Tokyo. [1]

  5. 1976

    Hoàn thành White U. [3]

  6. 1979

    Đổi tên văn phòng thành Toyo Ito & Associates, Architects. [3]

  7. 1984

    Hoàn thành Silver Hut, ngôi nhà riêng tại Tokyo. [5]

  8. 2001

    Sendai Mediatheque hoàn thành. [3]

  9. 2006

    Nhận Royal Gold Medal của RIBA. [1]

  10. 2010

    Nhận Praemium Imperiale. [2]

  11. 2011

    Bảo tàng tại Imabari mở cửa; tham gia các chương trình cộng đồng sau thảm họa tháng 3. [5][3]

  12. 2013

    Nhận giải Pritzker. [3]

  13. 2016

    National Taichung Theater mở cửa. [6]

  14. 2017

    Nhận UIA Gold Medal. [3]

Tài liệu tham khảo

  1. Biography: Toyo Ito ↗The Pritzker Architecture Prize
  2. Toyo Ito — hồ sơ giải thưởng và niên biểu ↗Praemium Imperiale
  3. Toyo Ito — UIA Gold Medal 2017 ↗International Union of Architects
  4. Toyo Ito: The Making of the Taichung Metropolitan Opera House 2005–2014 ↗TOTO GALLERY・MA
  5. About TIMA — lời giới thiệu của Toyo Ito ↗Toyo Ito Museum of Architecture, Imabari
  6. The National Taichung Theater ↗Arup
  7. Toyo Ito — kiến trúc sư tham gia triển lãm ↗Hiroshima Architecture Exhibition

Cập nhật hồ sơ: 01.11.2026