Một công trình trong quần thể ven sông Lima
Nhà đa năng Viana do Castelo nằm tại vùng cửa sông Lima, trong khu vực phát triển các công trình văn hóa ven sông của thành phố. Công trình thuộc cùng quần thể với thư viện do Álvaro Siza thiết kế và một trung tâm giải trí của Fernando Távora. Mặt bằng nhà đa năng được đặt theo hướng và đường thẳng của các tòa nhà lân cận, trong khi một cạnh dài tiếp giáp khoảng đi bộ ven sông.
Phía nhìn về thành phố có một quảng trường trồng cây, các đường đi và những khoảng cỏ. Ở phía sông, nền lát chạy giữa mặt đứng công trình và mép bờ nước. Từ bờ bên kia có thể thấy nhà đa năng như một phần của dãy công trình thấp ven sông, với khu đô thị và sườn đồi phía sau. Chương trình xây dựng dành cho nhiều loại sự kiện: văn hóa, âm nhạc, thể thao và giải trí. Không gian hoạt động chính được gom vào một phòng lớn ở giữa, bao quanh bằng các khu phục vụ và lưu thông.
Chiều cao phòng lớn và phần sàn hạ thấp
Souto de Moura kể rằng quy hoạch do Siza và Távora chuẩn bị dành ba lô đất cho các tòa nhà hai tầng. Trong khi đó, sân bóng rổ của nhà đa năng cần chiều cao tối thiểu khoảng 11 mét. Ông giải quyết yêu cầu này bằng cách hạ sàn hoạt động chính xuống dưới cao độ mặt đất. Phần nhà nhìn thấy từ bên ngoài vẫn nằm trong chiều cao của dãy công trình ven sông, còn không gian bên trong kéo dài xuống tầng thấp.
Tòa nhà có ba cao độ sử dụng. Tầng -1 chứa sân và các lối tới khán đài hai bên. Tầng 0 là tầng tiếp cận của khán giả, ngang với không gian ngoài trời ở phần lớn chu vi. Tầng trên dành cho các buồng điều khiển và khu quản lý. Mặt cắt xuyên hội trường thể hiện khoảng rỗng cao ở giữa, các bậc khán đài nâng dần từ sàn thấp và tầng lưu thông nằm phía trên đầu các hàng ghế.
Quảng trường, đường dốc và các cửa vào
Quảng trường phía thành phố có các tuyến đi hướng về cửa nhà đa năng. Cây trồng và các dải nền lát phân chia khoảng sân, trong đó một đường dốc nối xuống tầng thấp. Những cửa dành cho công chúng đặt tại các đầu công trình; các cửa phục vụ được bố trí trên những mặt bên. Trước cửa có phần mái và kết cấu phía trên vươn ra, tạo một dải có che phủ ở chân tòa nhà.
Đường dốc xuống tầng -1 nằm ngoài khối hội trường và kết nối với các không gian phụ trợ ở cao độ thấp. Những cầu thang trong nhà liên hệ các tầng, với các vị trí lên xuống ở gần đầu các dãy khán đài. Tại tầng 0, cửa kính nối quảng trường và lối đi ven sông với tuyến lưu thông bao quanh phòng lớn. Các mảng kính cao nằm dưới một dải kết cấu ngang bằng bê tông, nên lối vào được nhận biết ở khoảng giữa mặt đất và khối thiết bị phía trên.
Sàn hoạt động và khán đài hai bên
Phần giữa tòa nhà là một mặt sàn rộng dùng cho sân thể thao hoặc bố trí sự kiện. Hai phía dài có khán đài giật bậc, hướng về sàn chính. Khi tổ chức chương trình biểu diễn, ghế rời được xếp thành các hàng trên phần sàn này. Cách bố trí trong hình ảnh hoàn thành gồm nhiều khối ghế có lối đi giữa, còn một phần sàn vẫn để trống trước khu khán giả. Những cửa ở chân các dãy bậc nối với hệ phòng phía dưới và xung quanh.
Khán đài và các mảng tường thấp trong hội trường được hoàn thiện bằng gỗ. Các bậc có lối lên xuống riêng với tay vịn kim loại; một số bề mặt đứng có những lỗ tròn. Trên đầu các hàng ghế là tuyến đi ở tầng 0. Khu phụ trợ bên ngoài hình chữ nhật của sân gồm các phòng thay đồ, khu vệ sinh và những phòng phục vụ sự kiện. Những không gian này nằm cùng cao độ với sàn chính nhưng được ngăn bằng tường và các hành lang riêng.
Tầng kính bao quanh không gian hội trường
Ở tầng lối vào, một tuyến đi rộng chạy quanh phía trên khán đài. Mặt ngoài của tuyến này được bao bằng kính, cho phép nhìn qua lớp lưu thông vào phần hội trường và qua tòa nhà về phía sông. Mép trong là lan can hướng xuống sàn hoạt động. Sự chênh cao giữa sàn chính và tầng vào làm cho người đứng tại đây nhìn xuống được các hàng ghế và phần sân bên dưới.
Phía trên tuyến đi là một dải phòng cao hơn, có các cửa kính nhìn vào hội trường. Đây là nơi bố trí buồng điều khiển và khu quản lý. Các cầu thang nối tới tầng này đặt gần các đầu nhà. Trần của hành lang thấp hơn trần chính của hội trường, tạo thành hai mức ngang rõ rệt. Phần mái rộng phía ngoài cũng nằm trước vách kính, và các cột tròn xuất hiện tại những đoạn tiếp giáp giữa tuyến lưu thông, khán đài và khoảng rỗng của phòng lớn.
Kết cấu bê tông và hệ mái kim loại
Các bộ phận bê tông tạo nên tầng thấp, những phần đỡ ở chu vi và dải ngang chạy quanh tầng vào. Phía trên hội trường, mái được tổ chức bằng các giàn kim loại vượt qua khoảng rỗng ở giữa. Mặt cắt cho thấy hệ thanh trên, thanh dưới và thanh chéo nằm trong chiều cao của khối mái. Trần treo đặt thấp hơn hệ kết cấu này, tạo thành bề mặt phẳng nhìn thấy từ sàn hoạt động.
Chi tiết mặt đứng ghi nhận mái lợp nhôm, các lớp cách nhiệt bằng bông khoáng, lớp ngăn hơi và hệ tấm đỡ. Các mép mái có máng và đường thoát nước. Trong lớp bao bên trong xuất hiện các tấm thạch cao, lớp vật liệu xử lý âm học và những phần tường bê tông. Các cửa kính tầng vào được đặt dưới dải kết cấu ngang, còn những lớp bao kim loại của phần trên nằm phía ngoài hệ giàn. GOP đảm nhiệm thiết kế kết cấu cùng các hệ thống điện và cơ khí của công trình.
Các ống dẫn và thiết bị trên chu vi mái
Hệ thống cơ khí được đưa ra dọc chu vi khối mái. Trên hai cạnh dài, các ống dẫn tròn lớn chạy theo phương ngang, xếp thành hai dải. Ở các cạnh ngắn là những cụm thiết bị dạng hộp và các đoạn ống uốn nối giữa các bộ phận. Phần đặt máy nằm trên dải kết cấu ngang, phía trên tầng kính. Các tấm kim loại bao quanh một số cụm máy có màu gần với bề mặt ống dẫn.
Trong thuyết minh dự án, Souto de Moura liên hệ hình thức công trình với kiến trúc tàu thủy và hình ảnh con tàu Gil Eanes. Ở mặt ngoài, những đường ống, chỗ đổi hướng và khối máy được để nhìn thấy thành các bộ phận riêng. Bên trong, trần hội trường có các điểm đèn và thiết bị treo phục vụ sự kiện. Các giàn đỡ đèn sân khấu nằm dưới trần chính, trong khi những đường ống lớn thuộc hệ cơ khí ở ngoài chu vi của phần mái.
Hoàn thành năm 2013 và các bên tham gia
Công trình mở cửa ngày 14 tháng 7 năm 2013, sau một quá trình thi công kéo dài. Bản tin của đài RTP khi khai trương ghi nhận những lần chậm tiến độ trước đó và tên gọi Coliseu từng được sử dụng cho dự án. Khi hoàn thành, công trình hoạt động với tên Centro Cultural de Viana do Castelo. Hồ sơ thiết kế ghi giai đoạn thực hiện 2000–2013; phần xây dựng được triển khai trong khoảng năm năm trước ngày mở cửa.
Chủ đầu tư trong hồ sơ dự án là VianaPolis, đơn vị phát triển chương trình Polis tại Viana do Castelo. Nhóm kiến trúc gồm Diogo Guimarães, Ricardo Rosa Santos, João Queiróz e Lima, Jana Scheibner, Luís Peixoto, Manuel Vasconcelos và Tiago Coelho. Dorsserblesgraaf phụ trách âm học; Companhia do Som phụ trách thiết bị sự kiện; Soluções phụ trách thiết bị thể thao. Hệ biển chỉ dẫn do António Queirós thiết kế. Martifer được ghi nhận trong vai trò nhà thầu.
