Alfredo Payá / noname29

Từ Madrid trở về Alicante

Alfredo Payá Benedito sinh tại Alicante năm 1961, học kiến trúc tại ETSAM ở Madrid và tốt nghiệp năm 1988. Cũng năm đó, ông mở văn phòng tại thành phố quê nhà. Hoạt động thiết kế đi cùng giảng dạy và nghiên cứu; những công trình tại khuôn viên Đại học Alicante trở thành một phần đáng kể trong công việc ban đầu. ^[1]

Một công trình thuộc giai đoạn này là Centro de Tecnología Química, do Payá và Javier García-Solera cùng thiết kế. Đại học Alicante ghi nhận tòa nhà trong tuyến tham quan kiến trúc của trường với mốc năm 1995. Sự cộng tác xuất hiện trong một khuôn viên đồng thời có công trình của Antonio Fernández Alba, Pedro Palmero, Samuel Torres và García-Solera. Công việc của Payá vì thế phát triển trong quan hệ trực tiếp với môi trường đại học, nơi các phòng thí nghiệm, giảng đường, thư viện và không gian ngoài trời đang được xây dựng thành một hệ thống. ^[3]

Bảo tàng đại học: từ công trình đến nơi gặp gỡ

Bảo tàng Đại học Alicante là dự án quan trọng của ông trong thập niên 1990. Hồ sơ xây dựng của trường ghi thời gian thực hiện từ tháng 9 năm 1995 đến tháng 9 năm 1997. Địa điểm sát đường cao tốc khiến tiếng ồn và sự hiện diện của hạ tầng trở thành vấn đề chính. Payá hạ các không gian sử dụng xuống dưới cao độ đất, tổ chức quanh một sân và đặt khối trưng bày lớn trong mặt nước. Đường đi từ khuôn viên dẫn qua cầu rồi xuống sân, nối các phần của bảo tàng. ^[4]

Bảo tàng chính thức khai trương ngày 14 tháng 12 năm 1999. Các phòng triển lãm, không gian dành cho bộ sưu tập và hai khán phòng được nối với sân chung. Một vách có thể mở cho phép không gian biểu diễn trong nhà liên hệ với khán phòng ngoài trời. Tư liệu khai trương cũng mô tả các lớp kết cấu và vỏ bọc của khối lớn, trong đó có khoảng kỹ thuật phục vụ thiết bị nghe nhìn. Những không gian này được xây dựng để hỗ trợ nhiều cách trưng bày và tổ chức hoạt động văn hóa trong trường. ^[5]

Luận án năm 2005 và việc thành lập noname29

Năm 2005, Payá nhận bằng tiến sĩ tại ETSAM với luận án El espacio único: cajas, artefactos, plataformas. Nghiên cứu đặt cạnh nhau ba nhóm công trình của Mies van der Rohe, Le Corbusier và Rem Koolhaas. Mỗi nhóm gồm một công trình công cộng và một ngôi nhà: Neue Nationalgalerie với Farnsworth; cung nghị viện Chandigarh với Villa Shodhan; phương án thư viện Pháp với nhà ở Bordeaux. Luận án khảo sát cách cấu trúc không gian lớn hoặc liên tục xuất hiện trong những chương trình và cách xây dựng khác nhau. ^[1][6]

Đầu năm 2006, ông thành lập noname29 tại Alicante, tiếp nối văn phòng mở từ năm 1988. Các dự án được thực hiện cùng những cộng sự khác nhau, trong đó Arturo Calero và Sonia Miralles xuất hiện trong hồ sơ nhiều công trình. Năm 2014, Calero đại diện văn phòng trình bày tại Đại hội Quốc tế Kiến trúc Trắng ở Valencia. Buổi nói chuyện giới thiệu các công việc như chợ Sanchinarro tại Madrid, khán phòng Alhama ở Murcia và phương án dự thi khán phòng Elche, cho thấy phạm vi làm việc đã mở rộng ra ngoài Alicante. ^[2][7][8]

Hai công trình hoàn tất đầu thập niên 2010

Nhạc viện và trường múa Ibiza–Formentera đi vào giai đoạn khai trương đầu năm 2011 sau sáu năm xây dựng. Công trình gồm một khối hình chữ L dành cho múa và khối hình chữ U dành cho âm nhạc, liên kết bằng các không gian dùng chung. Di vật khảo cổ phát hiện trong quá trình thi công được giữ lại tại tầng thấp và kết nối với vườn. Hội trường có thể tiếp cận từ sảnh hoặc qua sân vườn. Công trình kết hợp những yêu cầu khác nhau của đào tạo âm nhạc, biểu diễn, múa và bảo tồn dấu tích. ^[9]

Casa Alien có tiến trình khác: thiết kế năm 2006, xây dựng từ cuối năm 2009 và hoàn thành tháng 1 năm 2012. Đây là cải tạo nhà truyền thống, trong đó một hệ kết cấu bê tông mới được đưa vào giữa những bức tường có sẵn. Không gian ngày ở tầng dưới, phòng ngủ và thư viện phía trên. Vườn trước biển, hiên, sân trong và vườn sau tạo thành chuỗi không gian liên tiếp. Payá dùng sự khác biệt giữa bê tông mới và tường cũ sơn trắng để làm rõ hai thời điểm xây dựng. ^[8]

Nhà ở San Vicente và những khoảng giữa các căn hộ

Dự án 32 căn hộ tại San Vicente del Raspeig được thiết kế năm 2003, thi công từ tháng 10 năm 2005 đến tháng 1 năm 2012. Quy hoạch ban đầu yêu cầu hai khối song song. Sau trao đổi với chính quyền và bộ phận kỹ thuật, văn phòng dịch hai khối lệch nhau, tạo thêm lối thông và khoảng mở. Tầng trệt dành cho cửa hàng, còn phần giữa các khối hình thành quảng trường có mái che và các tuyến đi lại. Những không gian này tổ chức sự chuyển tiếp từ đường phố đến từng căn hộ. ^[10]

Các căn hộ đều có hai tầng, với khu sinh hoạt nằm ở tầng tiếp cận và phòng ngủ ở tầng trên hoặc dưới. Mười sáu căn liên hệ với sân trên mái; mười sáu căn còn lại nối với tuyến hành lang có mái che. Công trình được trao giải tại Biennale Kiến trúc và Đô thị Tây Ban Nha lần thứ XII năm 2013, trong nhóm gắn với hoạt động xã hội và tham gia cộng đồng. Hồ sơ lưu trữ cũng ghi công trình được đề cử FAD cùng năm, nối thiết kế nhà ở với mối quan tâm lâu dài của Payá về không gian dùng chung. ^[10][11]

Giảng dạy ở châu Âu, Mỹ và các buổi nói chuyện

Trong những năm 2000, Payá giảng dạy tại Đại học Alicante, sau đó có thời gian ở Universitat Internacional de Catalunya và cộng tác với chương trình lịch sử thiết kế kiến trúc của Roma Tre. Từ năm học 2010–2011, hoạt động giảng dạy của ông còn có Washington University tại St. Louis. Lịch của trường ghi buổi Ruth and Norman Moore Visiting Professor Lecture ngày 26 tháng 1 năm 2011; chương trình mùa thu năm 2013 lại ghi tên ông trong vị trí giảng viên khách mời này. Đây là một nhánh hoạt động kéo dài qua nhiều đợt trao đổi. ^[7][12][13]

Tại Đại học Hong Kong tháng 9 năm 2015, ông trình bày More Than a Building. Bài nói chuyện tập trung vào những khoảng không gian công trình có thể tạo ra xung quanh, bên dưới và bên trên phần sử dụng chính. Năm 2018, khi nói chuyện tại COAA ở Gijón, Payá nhìn lại ba mươi năm hành nghề và tác động của khủng hoảng kinh tế, trong đó ông đã dành một phần thời gian giảng dạy tại Mỹ. Ông kể về chuyến đi Marrakech và ký ức từ chuyến đi được đưa vào quá trình thiết kế bảo tàng ở Alicante. ^[14][15]

Trường Playa Flamenca và giải FAD 2019

Trường trung học Playa Flamenca ở Orihuela nhận giải FAD Kiến trúc năm 2019. Công trình do Payá thiết kế với sự cộng tác của Sonia Miralles, Arturo Calero và Vicente Pascual. Hồ sơ giải ghi Ciegsa là đơn vị đặt hàng, José Carrasco phụ trách kỹ thuật kết cấu và các kỹ sư xây dựng tham gia triển khai. Chương trình trường học gồm nhiều phòng lặp lại, được sắp xếp theo một hệ tuyến tính, trong khi những khoảng giữa các khối thay đổi về chiều rộng và mối liên hệ với sân. ^[16]

Hội đồng giải FAD nhận xét cách công trình tạo môi trường bên trong trong điều kiện kinh phí của trường công. Các khoảng có mái che được mở rộng hoặc thu hẹp dọc tuyến đi, với kết cấu giải phóng những khu vực tiếp xúc với sân ngoài. Số vật liệu sử dụng được giữ hạn chế. Trường Playa Flamenca nhận giải kiến trúc FAD năm 2019. ^[16]

Tibi và giải thưởng năm 2026

Trong cuộc phỏng vấn tháng 5 năm 2026, Payá trình bày một công trình nhỏ tại Tibi: nhà phụ trợ và bể nước trên thềm đất vùng núi Alicante. Các phòng vệ sinh, thay đồ và giặt được gom trong một khối bê tông cong như bức tường dày. Hình parabol được dựng quanh một cây óc chó có sẵn; độ cao khối xây giảm dần về phía nước. Ông cũng giải thích việc tái sử dụng ván cốp pha làm đồ đạc và vách bên trong, cùng mối liên hệ của công việc này với những dự án trước ở vùng đồi Tibi. ^[17]

Tháng 6 năm 2026, công trình nhận Premio Nueva Bauhaus trong hệ thống Premios Arquitectura của CSCAE, ở nhóm giá trị văn hóa và nghệ thuật. CTAA xác nhận đây là phần mở rộng của Planet Blanc, một khu nhà kết hợp sinh hoạt gia đình với sản xuất nông nghiệp trên khu đất lớn. Hạng mục bổ sung gồm bể nước và không gian phục vụ cho cả khu bể lẫn nhà chính. Giải thưởng ghi nhận một công việc thuộc quy mô nhỏ trong hoạt động của noname29, bên cạnh những công trình công cộng và nhà ở tập thể đã triển khai từ các thập niên trước. ^[18]