Kenzo Tange.

Từ Imabari đến Đại học Tokyo

Kenzo Tange sinh năm 1913 tại Osaka và lớn lên ở Imabari, một thành phố trên đảo Shikoku. Mối quan tâm đến kiến trúc hình thành khi ông biết đến các công trình của Le Corbusier. Năm 1935, Tange vào khoa Kiến trúc của Đại học Tokyo. Trong hồ sơ Pritzker, những năm học này được đặt ở đầu một quá trình nghề nghiệp gắn đồng thời với thiết kế, nghiên cứu đô thị và giảng dạy. ^[1]

Sau khi tốt nghiệp Đại học Đế quốc Tokyo năm 1938, Tange làm việc tại văn phòng Kunio Maekawa, người từng cộng tác với Le Corbusier ở Paris. Ông trở lại trường để học sau đại học năm 1941. Từ năm 1946 đến năm 1974, Tange giảng dạy tại Đại học Tokyo và tổ chức phòng nghiên cứu mang tên mình. Nhiều người về sau mở văn phòng riêng từng học hoặc làm việc tại đây, trong đó có Fumihiko Maki, Arata Isozaki, Kisho Kurokawa và Yoshio Taniguchi. ^[2]

Chiến tranh, tái thiết và các công trình công cộng

Sự nghiệp ban đầu của Tange trải qua hai hoàn cảnh lịch sử khác nhau. Kho tư liệu tại NAMA có phương án dự thi đài tưởng niệm Đại Đông Á năm 1942, bên cạnh các hồ sơ nhà ở và công trình sau chiến tranh. ^[3]

Triển lãm Tange Kenzo 1938–1970 của cơ quan này lần theo quá trình từ đồ án tốt nghiệp, qua Hiroshima, đến Olympic Tokyo và Expo Osaka. Các bản vẽ nghiên cứu kết cấu và phương án mở rộng nhà riêng được đặt cùng những dự án cấp quốc gia, cho thấy phạm vi công việc của ông trong giai đoạn ấy. ^[5]

Năm 1949, Tange giành giải nhất cuộc thi thiết kế Công viên và Bảo tàng Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima. Ông trình bày phương án tại hội nghị CIAM năm 1951. Sau đó là một chuỗi trụ sở hành chính tại Nhật Bản. ^[2]

Bối cảnh vật liệu có ý nghĩa rõ rệt: theo chuyên đề của Chính phủ Nhật Bản về kiến trúc công cộng, việc xây dựng bằng bê tông cốt thép từng bị hạn chế trong thời kỳ chiến tranh và những năm sau đó. Các dự án cuối thập niên 1950 xuất hiện khi những hạn chế này đã được gỡ bỏ. ^[6]

Ảnh chụp, nhà riêng và thiết kế đồ đạc

Tange tự chụp nhiều ảnh trong các chuyến đi và tại những công trình của mình. Triển lãm Tange by Tange tại TOTO Gallery MA tập trung vào những cuộn phim 35 mm giai đoạn 1949–1959: ảnh Villa Katsura, chùa Ryoanji, công trình của Le Corbusier, nhà riêng và các cuộc gặp kiến trúc sư ở nước ngoài. Hơn 70 tờ ảnh tiếp xúc được trưng bày còn giữ những đường bút đỏ do ông đánh dấu để chọn khung. Đây là tư liệu về cách Tange ghi chép kiến trúc bằng máy ảnh, bên cạnh bản vẽ và mô hình. ^[4]

Ở quy mô nội thất, Tange hợp tác với Tendo Mokko để làm đồ đạc gắn với các công trình cụ thể. M+ lưu giữ ghế tựa dành cho Sumi Memorial Hall, có niên đại khoảng 1957. Ghế dùng gỗ dán uốn, với phần tựa và tay vịn liên tục; mẫu không tay vịn được dùng cho hội trường. Cùng nhóm đồ đạc còn có bàn kiểu công-xôn. Hồ sơ bảo tàng ghi Tange là người thiết kế và Tendo là nhà sản xuất, tách rõ hai vai trò trong quá trình làm ra sản phẩm. ^[26]

Tokyo 1960 và quan hệ với Metabolism

A Plan for Tokyo 1960 là phương án nghiên cứu đô thị, không phải một công trình đã được xây dựng. Nhóm Tange đề xuất kéo sự phát triển của Tokyo ra vịnh bằng một trục dài, kết hợp hạ tầng giao thông, khu làm việc và nhà ở. Thay cho việc tiếp tục dồn mọi hướng di chuyển về một lõi, phương án tổ chức một cấu trúc tuyến có thể nối dài. Hồ sơ tại Harvard mô tả đường cao tốc, đường phụ, giao thông công cộng và lối đi bộ ở các cao độ khác nhau; kiến trúc và hạ tầng được vẽ như những bộ phận của cùng một hệ thống. ^[10]

Tange có quan hệ gần với Metabolism, nhưng danh sách hình thành nhóm năm 1960 không đồng nhất với phòng nghiên cứu của ông. Mori Art Museum ghi các kiến trúc sư Kiyonori Kikutake, Kisho Kurokawa, Fumihiko Maki, Masato Otaka, cùng các nhà thiết kế và nhà phê bình Noboru Kawazoe, là những người đưa ra tuyên ngôn. Tange và Takashi Asada thuộc lớp đi trước có ảnh hưởng mạnh đến họ. Tái thiết Hiroshima, Tokyo 1960 và những cuộc trao đổi tại phòng nghiên cứu là một phần bối cảnh của các đề xuất về thành phố có thể tăng trưởng và thay đổi. ^[9]

Hai công trình năm 1964

Yoyogi đặt ra bài toán tạo một không gian chung cho vận động viên và khán giả mà không có cột cản tầm nhìn. Trong phần giới thiệu dự án của Tange Associates, các kiến trúc sư tham gia bảo tồn công trình giải thích rằng mái treo xuất phát từ yêu cầu này. Việc tổ chức người ra vào cũng được xử lý cùng hình thức nhà thi đấu: cửa vào và cửa ra đặt lệch nhau để phân tách các dòng người. Hình dáng mái, khán đài và đường tiếp cận vì thế thuộc cùng một quá trình phát triển phương án. ^[12]

Cũng trong năm 1964, Nhà thờ Chính tòa Thánh Maria ở Tokyo được khánh thành. Công trình thay thế nhà thờ đã bị phá hủy trong chiến tranh, với sự hỗ trợ tái thiết từ Tổng giáo phận Köln. Tange thiết kế từ năm 1960; nhóm Yoshikatsu Tsuboi phụ trách kết cấu. Thay cho hệ cột và dầm của các trụ sở thập niên trước, nhà thờ dùng tám mặt vỏ cong dựng cao, tạo khoảng sáng hình thánh giá. Bê tông ở bên trong và thép không gỉ phía ngoài tạo hai trạng thái bề mặt khác nhau. ^[13]

Trụ sở truyền thông và khả năng mở rộng

Yamanashi Press and Broadcasting Center tập hợp ba đơn vị báo chí, phát thanh–truyền hình và in ấn trong một tòa nhà. Chủ đầu tư cần các đơn vị vừa giữ được hoạt động riêng, vừa chia sẻ hạ tầng và phối hợp với nhau. Thiết kế dựa trên những trụ rỗng chứa giao thông và thiết bị; các phần sàn nối giữa chúng. Không phải mọi khoảng giữa các trụ đều được xây kín ngay từ đầu. Một số diện tích đã được bổ sung năm 1974, thực hiện khả năng mở rộng đã được dự tính. ^[15]

Tại chi nhánh Tokyo của Shizuoka Press, cấu trúc tập trung quanh một lõi tròn được thực hiện trên khu đất nhỏ hơn nhiều. Nhiều thập niên sau, dự án cải tạo do Taisei Design hoàn thành năm 2022 giữ hình dáng ngoài và khoảng rộng của nội thất bằng cách gia cường từ mặt trong lõi. Hồ sơ đơn vị cải tạo cho biết thép tấm và sợi carbon được dùng để tăng khả năng chịu lực; màu mặt ngoài được khảo sát để phục hồi theo thời điểm xây dựng. Phần thiết bị và cách tổ chức nơi làm việc được cập nhật trong cùng đợt. ^[18]

Từ quy hoạch tái thiết đến Expo và công việc quốc tế

Sau trận động đất năm 1963 tại Skopje, một chương trình tái thiết có sự hỗ trợ quốc tế được triển khai. Phương án năm 1965 của nhóm Tange tổ chức trung tâm quanh hai thành phần gọi là City Gate và City Wall. Một thành phần tập trung các đầu mối giao thông và hoạt động thương mại; thành phần kia tạo cấu trúc bao quanh khu trung tâm. Các đề xuất không được thực hiện đầy đủ như mô hình dự thi. Hồ sơ Harvard đặt dự án trong quá trình phối hợp giữa nhóm thiết kế, cơ quan quy hoạch địa phương và các tổ chức quốc tế. ^[24]

Ở Osaka, Tange phụ trách quy hoạch tổng thể Expo ’70 trên khu đất khoảng 3,3 triệu m². Festival Plaza là nơi diễn ra lễ khai mạc và các hoạt động tập thể, có mái lớn do ông thiết kế. Quy hoạch hội chợ và mái quảng trường thuộc những phần việc khác nhau trong cùng dự án; các gian triển lãm có nhiều tác giả riêng. ^[28][25]

Ngoài Nhật Bản, hồ sơ Pritzker ghi các dự án của ông tại Singapore, Trung Đông, châu Phi, châu Âu và Hoa Kỳ. Trong đó có phần mở rộng Minneapolis Institute of Arts hoàn thành năm 1975. Công trình này bổ sung các cánh nhà đối xứng vào bảo tàng do McKim, Mead & White thiết kế, gần như gấp đôi diện tích tòa nhà trước đó. ^[1]

Các dự án cuối đời và những hồ sơ còn lại

Năm 1987, Tange nhận giải Pritzker, trở thành kiến trúc sư Nhật Bản đầu tiên được trao giải. Khi ấy, phương án trụ sở mới của Chính quyền Đô thị Tokyo đã được công bố; công trình sau đó hoàn thành tại Shinjuku. ^[22]

Dự án gắn hai tháp văn phòng với tòa nhà hội đồng và quảng trường công dân. Trong mô tả của chính quyền thành phố, trục nối hội đồng, quảng trường, tòa nhà số 1 và công viên Shinjuku Chuo là một phần của việc tổ chức trung tâm đô thị, không chỉ là bố trí các khối nhà riêng lẻ. ^[20]

Tange tiếp tục thực hiện các dự án lớn trong thập niên 1990, gồm Fuji Television ở Odaiba. Ông qua đời tháng 3 năm 2005. ^[2]

Con trai ông, Paul Kenkō Tange, gia nhập văn phòng năm 1985 và làm việc cùng cha trong hai thập niên. Theo lịch sử do Paul công bố, tên tiếng Anh Tange Associates được sử dụng từ năm 2002. Hoạt động của văn phòng sau năm 2005 tiếp tục dưới sự lãnh đạo của Paul cùng các cộng sự, với những dự án và nhóm thiết kế của thế hệ sau. ^[27]

Tư liệu nghề nghiệp của Tange bao gồm cả phác thảo, hồ sơ thiết kế, bản vẽ thi công và bản vẽ kỹ thuật công trình. NAMA lưu khoảng 15.000 bản vẽ dưới dạng dữ liệu vi phim do Tange Associates cung cấp, từ Hiroshima, Yoyogi, Yamanashi đến các dự án ở Singapore và Kuwait. ^[3]

Triển lãm năm 2021 của NAMA còn đưa ra những nghiên cứu kết cấu và phương án sửa đổi nhà riêng ít được công bố trước đó. Các hồ sơ này ghi lại nhiều bước trung gian giữa ý tưởng ban đầu và công trình được thực hiện. ^[5]