Gia đình xây dựng ở Genoa và thời gian học tại Milan

Renzo Piano sinh năm 1937 tại Genoa, một thành phố cảng ở phía bắc Italy, trong gia đình làm nghề xây dựng. Ông theo học kiến trúc tại Politecnico di Milano và làm việc trong văn phòng Franco Albini ngay khi còn là sinh viên. Albini là một trong những người thầy nghề nghiệp của Piano trong thời kỳ này. Những công trình về sau của ông trải trên nhiều loại hình: từ không gian văn hóa và bảo tàng đến sân bay, văn phòng, nhà ở và hạ tầng đô thị. Genoa đồng thời là nơi ông duy trì cơ sở làm việc lâu dài. [1]

Theo hồ sơ của giải Kyoto, Piano bắt đầu làm việc dưới sự hướng dẫn của Albini năm 1962 và tốt nghiệp năm 1964. Hồ sơ cũng ghi nhận giai đoạn làm việc với Louis Kahn tại Philadelphia và Z. S. Makowski tại London vào năm 1965. Các mối liên hệ này đặt ông trong một môi trường nghề nghiệp quốc tế khá sớm, trước khi mở văn phòng chung với Richard Rogers. Đến năm 1980, ông còn cộng tác với Richard Fitzgerald ở Houston và Shunji Ishida tại Genoa, những người xuất hiện trong hồ sơ các dự án tiếp theo. [2][29]

Những thử nghiệm nhẹ và bước ngoặt Centre Pompidou

Sau khi tốt nghiệp, Piano nghiên cứu các kết cấu nhẹ, có thể di chuyển và sử dụng tạm thời. Những chuyến đi tới Anh và Mỹ phục vụ việc tìm hiểu kỹ thuật xây dựng và cách tổ chức các cấu kiện. Hoạt động thiết kế của ông không giới hạn ở toàn bộ công trình: về sau, hệ vách RP dành cho UniFor cũng dùng khung kim loại mảnh và các tấm lắp ghép. Hướng làm việc này đã có mặt trước khi ông trở nên nổi tiếng với một trung tâm văn hóa quy mô lớn tại Paris. [3]

Năm 1971, Piano, Richard Rogers và Gianfranco Franchini tham gia cuộc thi thiết kế trung tâm văn hóa tại khu Beaubourg. Phương án được lựa chọn đã đưa nhóm kiến trúc sư còn trẻ vào một dự án do nhà nước Pháp đặt hàng, giữa trung tâm Paris. Tư liệu của Centre Pompidou ghi lại quá trình hình thành phương án và vai trò của các thành viên trong nhóm. Công trình có hệ kỹ thuật và giao thông lộ ra ngoài, trong khi một phần lớn khu đất được dành cho quảng trường. Đây trở thành dự án gắn với tên tuổi Piano trên phạm vi quốc tế. [4]

Từ các nhóm cộng tác đến Building Workshop

Renzo Piano Building Workshop được thành lập năm 1981, với các cơ sở ở Genoa và Paris. Tên văn phòng dùng từ workshop, tức xưởng làm việc. Trong mô tả của RPBW, phạm vi hoạt động trải từ thiết kế kiến trúc, nội thất đến quy hoạch, cảnh quan và trưng bày; kiến trúc sư tham gia cả quá trình triển khai và thi công. Các nhóm dự án có kiến trúc sư, người làm mô hình, chuyên viên hình ảnh và các bộ phận kỹ thuật. Những công trình mang tên Piano vì vậy được thực hiện trong một cơ cấu cộng tác với các đối tác, kỹ sư và đơn vị địa phương. [5]

Trụ sở Punta Nave của RPBW nằm trên sườn đồi nhìn ra biển gần Genoa. Công trình gợi lại các nhà kính thường gặp trên vùng bờ biển Liguria. Bên trong, các mặt sàn giật cấp theo địa hình, cùng nằm dưới một hệ mái kính dốc có bộ phận điều chỉnh ánh sáng. Không gian làm việc được tổ chức thành một thể tích lớn thay vì nhiều tầng khép kín xếp chồng. Những bậc sàn tạo các cao độ làm việc khác nhau nhưng vẫn cho phép nhìn xuyên qua xưởng và ra phía biển. [6]

Bản vẽ, mô hình và mẫu thử kích thước thật

RPBW mô tả mô hình như một công cụ để phát triển dự án từ những phác thảo đầu tiên. Các nghiên cứu khối tích có thể được làm nhanh bằng bìa hoặc vật liệu xốp; những mô hình phức tạp được thực hiện tại xưởng riêng. Tỷ lệ thay đổi theo câu hỏi đang được nghiên cứu, từ bố cục tổng thể đến cấu kiện. Bản vẽ, mô hình vật lý và mô hình số được cập nhật song song. Các mô hình không chỉ xuất hiện khi phương án đã hoàn tất, mà lưu lại nhiều giai đoạn sửa đổi trong quá trình thiết kế. [7]

Với mẫu thử tỷ lệ 1:1, văn phòng phân biệt mẫu kiến trúc do nhóm thiết kế thực hiện và mẫu thi công do nhà thầu dựng trên công trường. Mẫu kiến trúc thường được làm ở Genoa vào cuối giai đoạn phát triển thiết kế, trước khi hoàn tất hồ sơ xây dựng. Kiến trúc sư, chủ đầu tư và kỹ sư có thể xem trực tiếp vật liệu, kích thước và cách lắp ghép. Sau khi xem mẫu, các chi tiết tiếp tục được điều chỉnh. Tư liệu của RPBW ghi lại cả các buổi trao đổi tại mẫu thử, bên cạnh bản vẽ kỹ thuật và ảnh công trình hoàn thành. [8]

Những bảo tàng sau Beaubourg

The Menil Collection mở cửa ở Houston năm 1987 trong một khu dân cư có nhiều nhà thấp tầng. Dominique de Menil mong muốn một bảo tàng có không gian rộng bên trong nhưng không tạo cảm giác quá lớn khi nhìn từ ngoài phố. Piano thiết kế công trình phù hợp với tỷ lệ khu phố, đồng thời đưa ánh sáng tự nhiên vào các phòng trưng bày. Thay vì đặt một khối bảo tàng tách biệt khỏi đời sống xung quanh, Menil tiếp tục nằm trong hệ thống đường phố, cây xanh và các ngôi nhà của khu vực. [9]

Tại Riehen, Ernst Beyeler lựa chọn Piano trực tiếp để thiết kế bảo tàng cho bộ sưu tập của mình, không tổ chức cuộc thi kiến trúc. Địa điểm là khuôn viên Villa Berower, được chọn vì có thể kết nối nghệ thuật với cây xanh và cảnh quan. Fondation Beyeler mở cửa ngày 18 tháng 10 năm 1997. Trong lịch sử do tổ chức này công bố, việc chuyển bộ sưu tập sang một bảo tàng công cộng là kết quả của nhiều năm chuẩn bị, từ hoạt động sưu tập và triển lãm đến việc tìm địa điểm phù hợp. [10]

Từ nhà máy cũ đến một căn nhà sáu mét vuông

Cải tạo công trình có sẵn là một phần trong hoạt động của RPBW. Nhà máy Lingotto dài khoảng 500 mét ở Turin được chuyển đổi để tiếp nhận nhiều chức năng, gồm trường đại học, văn phòng, thương mại, hội nghị và biểu diễn. Sau đó, các dự án Morgan Library, Harvard Art Museums và Academy Museum cũng làm việc với những tòa nhà cũ. Ở Paris, việc chuyển đổi tòa nhà Paramount năm 1929 thành Pathé Palace kết hợp không gian văn phòng và rạp chiếu phim. Trong các dự án này, công việc bao gồm cả bảo tồn, điều chỉnh kết cấu và bổ sung những yêu cầu sử dụng mới. [11]

Ở quy mô nhỏ hơn nhiều, Piano và RPBW phát triển Diogene tại Vitra Campus, Weil am Rhein, năm 2013. Công trình chỉ có sáu mét vuông không gian ở nhưng tập hợp các chức năng thiết yếu cho việc lưu trú tạm thời dưới một mái nhà. Tên Diogene liên hệ với triết gia Hy Lạp Diogenes và lối sống giản lược của ông. Vitra giới thiệu đây là công trình nhỏ nhất trong quần thể kiến trúc của mình. Diogene tồn tại như một dự án riêng trong hồ sơ của Piano, bên cạnh các sân bay và bảo tàng có diện tích lớn hơn rất nhiều. [12]

Giải thưởng và những công việc tại Italy

Piano nhận giải Pritzker năm 1998. Hồ sơ giải thưởng đề cập nhiều loại công trình đã hình thành trước thời điểm này: nhà ở rue de Meaux tại Paris, nhà ga Kansai, việc chuyển đổi Lingotto và sân vận động San Nicola ở Bari. Các dự án không cùng một chương trình sử dụng hoặc quy mô. Giải thưởng cũng ghi nhận hoạt động cải tạo cảng cũ Genoa và quy hoạch Potsdamer Platz tại Berlin. Đây là giai đoạn văn phòng đã làm việc tại nhiều quốc gia, trong khi vẫn tiếp tục các dự án gắn với thành phố quê hương. [13]

Ngày 30 tháng 8 năm 2013, Tổng thống Giorgio Napolitano bổ nhiệm Piano làm thượng nghị sĩ trọn đời của Italy. Thông cáo của Phủ Tổng thống công bố ông cùng ba người được bổ nhiệm trong đợt này: Claudio Abbado, Elena Cattaneo và Carlo Rubbia. Sự bổ nhiệm ghi nhận những đóng góp trong lĩnh vực khoa học, nghệ thuật và xã hội theo quy định của Hiến pháp Italy. Với Piano, đây là một vai trò công cộng ngoài hoạt động thiết kế và điều hành văn phòng kiến trúc, xuất hiện khi sự nghiệp của ông đã trải qua nhiều thập niên. [14]

Lưu trữ và truyền nghề

Fondazione Renzo Piano được thành lập năm 2004. Theo lịch sử do quỹ công bố, ý tưởng truyền lại kinh nghiệm làm nghề được khơi gợi từ việc Piano tìm hiểu truyền thống tái thiết đền Ise tại Nhật Bản. Quỹ hoạt động trong ba lĩnh vực: bảo quản và giới thiệu tư liệu, đào tạo thế hệ trẻ, phổ biến kiến trúc như một hoạt động gắn nghệ thuật với xây dựng. Năm 2008, quỹ mở trụ sở Villa Nave ở Genoa. Đến năm 2025, chương trình Renzo Piano Project được triển khai cùng Politecnico di Milano, bao gồm hoạt động giảng dạy và nghiên cứu tư liệu. [15]

Villa Nave nhìn ra biển tại Vesima, gần xưởng RPBW. Kho tư liệu được giới thiệu dưới tên Living Archive, tập hợp bản vẽ, phác thảo và mô hình từ những thử nghiệm thập niên 1960 đến các công trình sau này. Một phòng học dành cho các cuộc gặp, hội thảo và thuyết trình; khu vườn được sử dụng để dựng mẫu thử kích thước thật, với một số cấu kiện tiếp tục được giữ lại. Việc lưu trữ do các bộ phận chuyên trách thực hiện. Các hoạt động xuất bản, giáo dục và bảo quản vì vậy cùng hiện diện tại một địa điểm bên cạnh văn phòng thiết kế. [16]

Các mốc thời gian +
  1. 1937

    Sinh tại Genoa, Italy. [1]

  2. 1964

    Tốt nghiệp kiến trúc tại Politecnico di Milano. [2]

  3. 1971

    Thành lập Piano & Rogers và thắng cuộc thi Centre Pompidou. [1]

  4. 1977

    Centre Pompidou mở cửa ở Paris. [17]

  5. 1981

    Thành lập Renzo Piano Building Workshop. [5]

  6. 1987

    The Menil Collection mở cửa tại Houston. [9]

  7. 1990

    Nhận giải Kyoto. [2]

  8. 1994

    Hoàn thành nhà ga Kansai. [19]

  9. 1998

    Nhận giải Pritzker. [13]

  10. 2004

    Thành lập Fondazione Renzo Piano. [15]

  11. 2013

    Được bổ nhiệm thượng nghị sĩ trọn đời của Italy ngày 30 tháng 8. [14]

  12. 2015

    Whitney Museum tại Gansevoort mở cửa. [27]